Lịch chăm ô tô theo mùa gói gọn trong ba mốc mỗi năm: khoảng một tháng trước mùa mưa (gạt mưa, lốp, đèn, phanh, thoát nước), đầu mùa nắng nóng (điều hoà, nước làm mát, lốp, ắc quy), và đầu mùa lạnh hoặc mùa nồm với xe ở miền Bắc (ắc quy, kính, chống ẩm). Mỗi mốc mất khoảng nửa giờ tự kiểm, cộng một lượt xưởng nếu trùng mốc bảo dưỡng.
Lịch theo km lo phần bên trong máy; lịch theo mùa lo những thứ chịu thời tiết: cao su, kính, lốp, điều hoà, ắc quy. Hai lịch bổ sung cho nhau. Dưới đây là lịch theo tháng tham khảo, việc cụ thể từng mùa, những việc hay bị làm thừa và cách ghép lịch mùa vào sổ xe để không phải nhớ.
Lịch theo mùa trong năm
Tháng ghi trong bảng là gần đúng và khác nhau giữa các miền; hãy dịch theo mùa mưa, mùa nắng thật ở nơi bạn sống.
| Mốc | Hạng mục chính | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu nên làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Khoảng một tháng trước mùa mưa | Lưỡi gạt mưa, lốp, đèn, phanh, rãnh thoát nước nắp capo và chân kính | Tự làm phần gạt mưa và nhìn; xưởng kiểm phanh | Gạt để vệt, kính mờ nhanh, lốp gai nông |
| Giữa mùa mưa | Rửa gầm, lọc gió điều hoà, sàn xe | Tiệm rửa, xưởng | Mùi ẩm, sàn ướt |
| Đầu mùa nắng nóng | Điều hoà, nước làm mát, áp suất lốp, ắc quy | Xưởng kiểm điều hoà và ắc quy; tự đo lốp | Gió điều hoà yếu, kim nhiệt cao khi tắc đường |
| Giữa mùa nắng | Đỗ râm, che kính lái, kiểm nước làm mát | Tự làm | Táp-lô nứt, cao su gioăng giòn |
| Đầu mùa lạnh hoặc mùa nồm | Ắc quy, sấy kính, gioăng cửa, chống ẩm khoang lái | Thợ kiểm ắc quy; tự làm phần còn lại | Đề nặng buổi sáng, kính đọng hơi nước lâu tan |
| Trước Tết hoặc kỳ nghỉ dài | Lượt kiểm trước chuyến đi xa | Xưởng nếu trùng mốc | Sổ báo sắp tới hạn |
Mốc trong sổ hướng dẫn của xe là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo để gắn việc chăm xe với thời tiết nơi bạn ở.
Trước mùa mưa: những thứ quyết định tầm nhìn và độ bám
Mùa mưa làm hai thứ quan trọng nhất trở nên mong manh: nhìn rõ và dừng kịp. Khoảng một tháng trước mùa mưa, đi qua danh sách này:
- Lưỡi gạt mưa: xịt nước rửa kính, bật gạt; để vệt, kêu rít hoặc bỏ sót mảng là lúc thay. Lưỡi gạt thường cần thay khoảng mỗi năm, sớm hơn nếu xe đỗ ngoài nắng.
- Nước rửa kính: châm đầy, nhìn tia phun có đều không.
- Lốp: gai lốp phải đủ sâu để thoát nước; nhìn vạch chỉ báo mòn trong rãnh gai. Đo áp suất đúng mức.
- Đèn: pha, cốt, xi nhan, đèn phanh, đèn sương mù nếu có; chóa đèn mờ vàng làm đèn yếu hẳn khi trời mưa.
- Rãnh thoát nước: mở capo và cửa, nhìn chân kính lái và các lỗ thoát nước ở mép cửa có lá khô, bùn không; gạt bỏ phần nhìn thấy được.
- Phanh: nhờ xưởng kiểm ở lượt bảo dưỡng gần nhất, nhất là khi đã nghe tiếng kêu.
Kính hay mờ khi trời mưa thường do mặt trong kính bẩn và lọc gió điều hoà cũ. Lau mặt trong kính bằng khăn sạch, và nếu lọc gió điều hoà đã gần năm chưa thay, làm luôn trong đợt này.
Nếu đã quen một xưởng, gộp đợt này với lượt thay dầu gần nhất để chỉ phải mang xe đi một lần, và dặn trước những mục muốn kiểm thêm.
Mùa nắng nóng: điều hoà, nước làm mát và chỗ đỗ
Nắng nóng là lúc điều hoà và hệ thống làm mát máy làm việc vất vả nhất. Đầu mùa, nếu điều hoà thổi yếu, lâu mát hoặc có mùi, đặt xưởng kiểm: thay lọc gió điều hoà, nhìn dàn nóng phía trước có bám bụi, côn trùng không, kiểm hệ thống lạnh. Việc nạp gas điều hoà ô tô là việc của thợ có thiết bị, người thường không tự nạp.
Tự mình thì đo áp suất lốp vào buổi sáng khi lốp nguội, vì đo giữa trưa nắng số sẽ cao hơn thật. Nhìn mức nước làm mát qua vạch bình phụ khi máy nguội, mỗi tuần một lần trong mùa nóng. Mức tụt dần giữa hai lần nhìn là dấu hiệu cần xưởng xem, không tự châm nước lã. Không bao giờ mở nắp két khi máy còn nóng.
Chỗ đỗ ảnh hưởng nhiều hơn người ta nghĩ. Đỗ dưới nắng gắt cả ngày làm táp-lô, ghế, gioăng cao su và lưỡi gạt mưa già nhanh, ắc quy cũng chịu nhiệt. Ưu tiên chỗ râm, dùng tấm che kính lái, hé kính một chút nếu nơi đỗ an toàn. Không để bật lửa, chai xịt, sạc dự phòng, chai nước nhựa trong xe đỗ ngoài nắng.
Mùa lạnh và mùa nồm: ắc quy và kính
Ắc quy yếu thường lộ ra vào những buổi sáng lạnh: đề nặng hơn, đèn táp-lô mờ đi khi khởi động. Nếu ắc quy đã dùng vài năm, nhờ thợ đo vào đầu mùa lạnh thay vì chờ một buổi sáng xe không nổ. Việc tháo, thay, làm sạch cọc ắc quy là của thợ.
Mùa nồm ở miền Bắc làm kính đọng hơi nước, khoang lái ẩm, thảm có mùi. Kiểm chức năng sấy kính sau và sấy kính trước, dùng điều hoà ở chế độ hút ẩm theo hướng dẫn của xe, đặt vài gói hút ẩm trong khoang lái, mở cửa xe cho thoáng khi trời hanh trở lại.
Buổi sáng lạnh, cho máy nổ chừng nửa phút rồi đi chậm vài phút đầu thay vì nổ máy đứng chờ lâu; xe hiện nay không cần làm nóng máy tại chỗ, trừ khi sổ xe dặn khác.
Gioăng cửa và gioăng cốp bị khô sau mùa nắng sẽ để lọt nước và gió. Lau gioăng bằng khăn ẩm, nhìn xem có chỗ nứt, rách; nếu nước lọt vào sàn sau mưa, nhờ xưởng kiểm gioăng và lỗ thoát nước.
Giữa mùa mưa: gầm, sàn và mùi trong xe
Đến giữa mùa mưa, những thứ cần chú ý chuyển từ kính, đèn sang phần ít nhìn thấy. Bùn và nước bẩn bám trong hốc bánh, khung gầm, nắp che gầm, giữ ẩm cả tuần. Rửa gầm ở tiệm có vòi gầm khoảng mỗi tháng một lần trong mùa mưa, và sau mỗi lần xe đi qua đoạn nước bẩn.
Sàn xe là nơi nước tích lại mà người lái không biết: dép ướt, ô ướt, áo mưa đặt dưới chân. Mỗi tuần nhấc thảm sàn lên xem lớp lót có ẩm không; thảm cao su thì rửa và phơi, thảm nỉ thì phơi khô. Không để áo mưa ướt trong xe qua đêm.
Mùi ẩm mốc khi bật điều hoà thường là lọc gió điều hoà đã bám ẩm. Nếu đã gần một năm chưa thay, làm luôn giữa mùa mưa. Nếu mùi vẫn còn sau khi thay, hoặc sàn ướt mà không rõ nước từ đâu, nhờ xưởng kiểm gioăng, lỗ thoát nước và ống xả nước của dàn lạnh.
Tình huống: xe đỗ ngoài trời trước nhà phố
Nhiều gia đình ở phố không có gara, xe đỗ trên vỉa hè hoặc trong hẻm trước nhà, chịu trọn nắng trưa và mưa chiều. Với chiếc xe này, lịch mùa quan trọng hơn lịch km, vì thời tiết làm hỏng cao su, sơn và nội thất nhanh hơn quãng đường.
Cách xếp hợp lý: dùng bạt phủ thoáng khí vừa khít trong mùa nắng, buộc chặt; thay lưỡi gạt mưa mỗi năm vào tháng trước mùa mưa; mỗi tuần nhìn mức nước làm mát và nước rửa kính; lau gioăng cửa mỗi tháng; hút ẩm khoang lái trong mùa mưa. Nếu nhà ở đoạn đường trũng, xác định trước một chỗ đỗ cao để dời xe khi có tin cảnh báo mưa lớn.
Chủ xe đỗ ngoài trời nên đặt hai lời nhắc lặp lại: đầu mùa nắng để lấy bạt phủ ra dùng, đầu mùa mưa để cất bạt và thay gạt mưa. Hai việc nhỏ này giữ cho xe đỡ già đi nhanh hơn tuổi thật.
Làm thừa và làm đúng theo mùa
Làm thừa: thay lưỡi gạt mưa mỗi ba tháng khi nó vẫn gạt sạch, nạp thêm gas điều hoà mỗi đầu hè dù điều hoà vẫn mát, hay phủ đủ các lớp dưỡng bóng, dưỡng nhựa theo mùa như một việc bắt buộc. Điều hoà đang mát đều thì không cần nạp thêm gì; gas điều hoà không hao theo mùa trừ khi có chỗ rò, và việc tìm rò là của thợ.
Làm thiếu: chỉ nghĩ tới xe khi trời mưa to đầu tiên của năm và gạt mưa để vệt giữa đường, hoặc chờ kim nhiệt độ lên cao giữa trưa tắc đường mới biết nước làm mát đã thiếu.
Làm đúng: gắn ba mốc mùa vào lịch điện thoại, mỗi mốc kèm danh sách ngắn; nếu mốc mùa rơi gần mốc bảo dưỡng theo km, gộp làm một lần ở xưởng để đỡ một chuyến đi. Khi đặt lịch, nói rõ với xưởng: "Nhà mình làm lượt trước mùa mưa, anh chị kiểm giúp gạt mưa, lốp, đèn, phanh và lọc gió điều hoà, hạng mục nào chưa cần thì cứ báo."
Ghép lịch mùa vào sổ xe
Trang đầu sổ xe nên có một bảng năm nhỏ: mười hai ô tháng, ghi trước ba mốc mùa và các mốc bảo dưỡng dự kiến theo km. Mỗi lần làm xong, gạch ô đó và ghi ngày thật. Nhìn vào là thấy tháng nào bận, tháng nào trống, có hai lượt nào nên gộp không.
Ở dòng ghi của mỗi mốc mùa, ghi thêm những gì thấy: lưỡi gạt đã thay chưa, lốp còn khoảng bao nhiêu gai, điều hoà có mùi không. Năm sau so lại sẽ biết thứ gì đang già đi nhanh.
Mỗi mốc mùa cũng là lúc nhìn lại túi đồ trong cốp: đèn pin còn pin không, áo mưa còn dùng được không, gói hút ẩm đã đổi màu chưa.
Một ví dụ cho xe gia đình ở miền Nam: tháng 4 kiểm điều hoà và nước làm mát, tháng 4 hoặc 5 làm luôn mốc trước mùa mưa, tháng 9 rửa gầm và thay lọc gió điều hoà, tháng 12 kiểm trước chuyến về quê dịp Tết. Ở miền Bắc, thêm mốc tháng 1 hoặc 2 cho ắc quy và kính trong mùa lạnh, nồm.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên thay lưỡi gạt mưa ô tô?
Thường khoảng mỗi năm một lần, sớm hơn nếu xe đỗ ngoài nắng nhiều. Dấu hiệu cần thay là gạt để vệt, kêu rít hoặc bỏ sót mảng kính. Nên thay khoảng một tháng trước mùa mưa thay vì chờ trận mưa lớn đầu tiên.
Điều hoà ô tô vẫn mát có cần nạp gas mỗi năm không?
Không. Gas điều hoà không hao theo mùa nếu hệ thống kín. Điều hoà kém mát dần mới là lý do để thợ kiểm rò và xử lý; việc nạp gas là của thợ có thiết bị, người thường không tự làm.
Mùa nắng nóng chủ xe nên tự kiểm gì?
Mỗi tuần nhìn mức nước làm mát khi máy nguội, đo áp suất lốp, để ý kim nhiệt độ khi tắc đường. Ưu tiên đỗ chỗ râm, dùng tấm che kính và không để đồ dễ cháy nổ như bật lửa, chai xịt trong xe.
Vì sao kính ô tô hay mờ khi trời mưa?
Thường do mặt trong kính bám bẩn, lọc gió điều hoà cũ và khoang lái ẩm. Lau sạch mặt trong kính, thay lọc gió điều hoà nếu đã lâu, dùng chế độ sấy kính theo hướng dẫn của xe.
Ắc quy ô tô có cần kiểm trước mùa lạnh không?
Nên kiểm nếu ắc quy đã dùng vài năm hoặc buổi sáng đề nặng hơn trước. Nhờ thợ đo ắc quy vào đầu mùa lạnh sẽ tránh được buổi sáng xe không nổ đúng lúc cần đi.