Lưới lọc mỡ của máy hút mùi nên được tháo ra rửa khoảng 2–4 tuần một lần với nhà chiên xào gần như mỗi bữa, và khoảng 1–2 tháng một lần với nhà nấu nhẹ, chủ yếu luộc, hấp, kho. Máy loại tuần hoàn có thêm tấm than hoạt tính thì thay khoảng 3–6 tháng. Lau thân máy hằng tuần, kiểm ống thoát khí mỗi năm, còn vệ sinh quạt và động cơ bên trong là việc của thợ, thường 1–2 năm một lần khi có dấu hiệu.
Lưới lọc mỡ là tấm chắn cho cả máy. Khi nó đầy mỡ, khói đi qua chậm, máy kêu to mà hút yếu, mỡ bắt đầu bám vào quạt và đường ống, nơi bạn không lau tới được. Mỡ tích tụ trong máy hút mùi treo ngay trên bếp lửa còn là chuyện an toàn cháy nổ, không chỉ chuyện sạch sẽ. Lịch dưới đây theo đúng cách nấu của từng nhà.
Lịch máy hút mùi theo cách nấu
Cột "Dấu hiệu" là thứ đáng tin hơn cả lịch: thấy dấu hiệu thì làm, dù chưa tới mốc.
| Hạng mục | Bếp chiên xào mỗi ngày | Bếp nấu nhẹ | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|---|
| Lau thân máy, mặt dưới, nút bấm | Mỗi tuần | Khoảng 2 tuần | Tự làm | Sờ thấy dính tay |
| Tháo rửa lưới lọc mỡ kim loại | Khoảng 2–4 tuần | Khoảng 1–2 tháng | Tự làm, tắt máy và ngắt nguồn | Lưới sẫm màu, mỡ đọng thành giọt ở mép |
| Thay tấm than hoạt tính (máy tuần hoàn) | Khoảng 3 tháng | Khoảng 4–6 tháng | Tự làm theo sách hướng dẫn | Bật máy mà mùi vẫn quẩn trong bếp |
| Kiểm ống thoát khí, nắp chắn gió ở đầu ống ngoài tường | Mỗi năm | Mỗi năm | Nhìn bằng mắt; tháo ống thì gọi thợ | Ống bẹp, rách, đầu ống có tổ chim |
| Vệ sinh quạt, động cơ bên trong | Khoảng 1 năm | Khoảng 2 năm | Thợ | Máy kêu to, rung, mỡ nhỏ giọt dù lưới đã sạch |
Nhịp trong sách hướng dẫn của máy hút mùi là chuẩn, bảng là khoảng tham khảo. Nhà nấu bằng bếp gas thường bám mỡ nhanh hơn nhà nấu bếp từ vì hơi nóng bốc mạnh mang theo nhiều hạt dầu hơn.
Rửa lưới lọc mỡ trong hai mươi phút
Phần lớn máy hút mùi có lưới lọc nhôm hoặc thép tháo ra bằng một chốt gài. Đây là việc tự làm an toàn nếu theo đúng thứ tự:
- Tắt máy, chờ bếp nguội hẳn. Rút phích hoặc ngắt aptomat cấp điện cho máy hút mùi nếu có công tắc riêng.
- Đứng vững trên sàn, không đứng lên ghế xoay hay mép bếp. Máy treo cao thì dùng thang gấp chắc chân.
- Một tay đỡ lưới, một tay kéo chốt gài, hạ lưới xuống từ từ vì mỡ có thể nhỏ giọt.
- Ngâm lưới trong chậu nước nóng pha nước rửa bát hoặc chút muối nở khoảng mười lăm phút, rồi chải nhẹ theo chiều lưới bằng bàn chải mềm.
- Xả sạch bằng nước nóng, dựng lưới cho ráo, lau khô hoàn toàn trước khi lắp.
- Lắp lại đúng chiều, nghe tiếng chốt khớp, bật máy thử ở mức thấp.
Nhiều lưới kim loại cho phép rửa bằng máy rửa bát, sách hướng dẫn sẽ ghi rõ. Lưới nhôm rửa máy nhiều lần có thể xỉn màu nhưng vẫn dùng được. Tấm than hoạt tính thì không rửa được, chỉ thay mới.
Dấu hiệu máy hút mùi đã quá hạn
Khói bốc lên mà không vào máy. Bật mức mạnh nhất mà khói vẫn lan ra quanh bếp nghĩa là lưới lọc đã nghẹt hoặc đường ống có vấn đề. Rửa lưới trước, thử lại.
Mỡ nhỏ giọt xuống mặt bếp. Đây là dấu hiệu mỡ đã đầy tới mức tràn. Nếu lưới vừa rửa mà vẫn nhỏ giọt, mỡ đã tích bên trong máy, cần thợ vệ sinh.
Tiếng máy to hơn, rung hơn trước. Quạt bám mỡ làm lệch cân bằng, quay nặng và ồn. Ghi lại, gọi thợ vệ sinh quạt chứ đừng tự tháo vỏ máy.
Mùi thức ăn quẩn lại hàng giờ sau khi nấu. Với máy tuần hoàn, than hoạt tính đã bão hoà. Với máy thải ra ngoài, kiểm đầu ống có bị bít hay nắp chắn gió có kẹt không.
Tường và mặt tủ bếp phía trên bếp dính tay nhanh hơn trước. Hơi dầu không được hút hết nên bám ra xung quanh. Đây là dấu hiệu gián tiếp rằng lưới đã nghẹt hoặc bạn đang bật máy quá muộn, quá nhỏ so với món đang nấu.
Đèn máy hút mùi mờ, vàng. Thường chỉ là lớp mỡ phủ trên chụp đèn. Lau chụp khi máy đã nguội và đã ngắt điện. Thay bóng thì làm theo sách hướng dẫn hoặc nhờ thợ nếu phải tháo vỏ.
Phần của thợ, và vì sao không nên tự tháo vỏ máy
Sau lưới lọc là quạt và động cơ, kèm dây điện, bo mạch điều khiển và hộp đèn. Tháo vỏ máy, lau quạt bằng hoá chất tẩy dầu mà không ngắt điện đúng cách hoặc để nước lọt vào hộp điện là rủi ro chập cháy ngay trên bếp lửa. Đây là phần nên để thợ có chuyên môn.
Một lần thợ vệ sinh máy hút mùi làm đúng thường có các việc: ngắt điện và che mặt bếp trước khi làm; tháo lưới, tháo quạt, ngâm tẩy dầu quạt ở chậu riêng; lau lòng máy; kiểm ống thoát khí và đầu ống ngoài tường; lắp lại rồi bật thử từng mức tốc độ trước mặt bạn. Khi nhận việc, xin thợ cho xem quạt trước và sau khi rửa.
Câu nên nói khi gọi: "Máy nhà mình dùng hơn một năm, lưới rửa đều mà vẫn kêu to và nhỏ mỡ, anh/chị vệ sinh quạt và kiểm ống giúp." Nói rõ tình trạng giúp thợ mang đúng đồ, và cho bạn căn cứ đối chiếu khi thợ báo phải thay thêm thứ gì.
Với căn hộ chung cư có ống thoát chung của toà nhà, phần ống trong hộp kỹ thuật thuộc ban quản lý. Bạn chỉ lo phần ống từ máy tới miệng ống chung. Nếu khói mùi từ nhà khác tràn ngược vào, báo ban quản lý thay vì tự can thiệp.
Nhà phố có ống thoát xuyên tường ra hẻm thì phần đầu ống ngoài tường thường ở cao. Nhìn từ dưới lên bằng mắt là đủ cho lượt kiểm hằng năm. Cần leo lên thay nắp chắn gió hay gỡ tổ chim thì để thợ có thang và dây an toàn làm, đừng đứng trên mép cửa sổ hay mái hiên để với.
Làm thừa và làm đúng
Làm thừa: lót giấy bạc hay giấy thấm dầu lên lưới cho đỡ phải rửa. Làm đúng: để lưới thoáng như thiết kế, rửa theo lịch. Lớp giấy lót cản luồng khí, máy hút yếu hẳn, và giấy thấm mỡ treo trên lửa là thứ dễ bắt cháy.
Làm thừa: dùng chất tẩy dầu cực mạnh mỗi lần rửa. Làm đúng: nước nóng, nước rửa bát và thời gian ngâm là đủ cho lưới rửa đều. Chất tẩy mạnh dùng thường xuyên làm lưới nhôm bị ăn mòn, xỉn và thủng.
Làm thừa: chỉ bật máy hút mùi khi khói đã đầy bếp. Làm đúng: bật máy trước khi nấu vài phút và để chạy thêm vài phút sau khi tắt bếp. Máy hút được hơi dầu ngay từ đầu nên ít bám trên tường, tủ bếp.
Làm thừa: thay than hoạt tính cho máy thải khí ra ngoài. Làm đúng: xem máy nhà mình là loại nào. Máy có ống thải ra ngoài thường không cần than, chỉ máy tuần hoàn mới cần.
Làm thừa: xịt nước tẩy thẳng lên thân máy đang cắm điện. Làm đúng: ngắt điện, xịt nước tẩy vào khăn rồi mới lau, tránh khe nút bấm và khe đèn. Nước tẩy chảy vào bảng nút bấm là nguyên nhân hay gặp khiến nút liệt, đèn chập chờn.
Theo mùa và theo dịp nấu nhiều
Lịch máy hút mùi không cố định suốt năm vì cách nấu của gia đình đổi theo mùa. Tháng giáp Tết là lúc chiên rán, kho, làm giò chả dồn dập. Nên rửa lưới ngay trước đợt nấu lớn để máy hút tốt nhất, và rửa lại ngay sau Tết vì lớp mỡ của vài tuần đó tương đương cả tháng nấu thường.
Mùa nóng nhiều nhà ăn nhẹ, luộc, nộm, canh, mỡ bám ít hẳn. Có thể giãn lịch rửa lưới thêm vài tuần, nhưng đừng bỏ lượt lau thân máy vì hơi nước nóng cộng bụi vẫn đọng thành lớp dính.
Mùa nồm ẩm, lưới lọc vừa có mỡ vừa ngậm hơi nước, bụi bám nhanh và dễ có mùi. Sau khi rửa phải để khô hẳn mới lắp, có thể bật máy vài phút ở mức thấp cho khô lòng máy.
Nhà có giỗ chạp, đám tiệc nấu tại nhà một hai lần mỗi năm cũng nên tính như đợt Tết: rửa lưới trước và sau. Lượt kiểm ống thoát khí hằng năm nên đặt trước mùa mưa bão, vì đầu ống ngoài tường hay bị lá cây, tổ chim hoặc nắp chắn gió kẹt sau những trận gió lớn.
Ghi sổ máy hút mùi
Máy hút mùi dễ bị quên vì nó nằm trên tầm mắt. Mỗi lần làm, ghi một dòng trong sổ chung của gian bếp:
- Ngày rửa lưới lọc và mức độ bám mỡ (nhẹ, vừa, nặng).
- Ngày thay than hoạt tính nếu là máy tuần hoàn, và kích thước tấm than để lần sau mua đúng.
- Lần kiểm ống thoát khí, đầu ống ngoài tường có gì bất thường.
- Lần thợ vệ sinh quạt: tên thợ, việc đã làm, có thay gì không.
- Mốc kế tiếp cho từng việc.
Sau vài lần ghi mức độ bám mỡ, bạn có căn cứ để chỉnh nhịp: tháng Tết nấu nhiều, chiên nhiều thì rút ngắn, mùa nóng ăn nhẹ thì giãn ra. Đặt nhắc trên lịch điện thoại theo nhịp đã chọn và đặt cùng ngày với lượt lau bếp lớn, để hai việc đi liền nhau. Nếu nhà có người giúp việc hoặc nhiều người cùng nấu, ghi luôn ai làm lần này, ai làm lần sau, để việc không rơi vào khoảng trống giữa hai người. Ghi cả ngày thay than hoạt tính lên mép khung lọc bằng bút dạ cũng là một cách nhắc gọn.
Câu hỏi thường gặp
Lưới lọc máy hút mùi có cần thay mới không?
Lưới kim loại thường dùng được nhiều năm nếu rửa đều và không dùng chất tẩy quá mạnh. Chỉ thay khi lưới bị móp, thủng, rách mắt lưới hoặc chốt gài gãy. Tấm than hoạt tính thì khác, phải thay định kỳ vì không rửa được.
Máy hút mùi có ống thoát ra ngoài có cần than hoạt tính không?
Thường là không. Than hoạt tính dành cho máy tuần hoàn, lọc khí rồi thổi lại vào bếp. Máy thải thẳng ra ngoài chỉ cần lưới lọc mỡ sạch và đường ống thông. Xem sách hướng dẫn để biết máy nhà mình là loại nào.
Bao lâu thì nên gọi thợ vệ sinh máy hút mùi?
Nhà chiên xào hằng ngày thường cần khoảng mỗi năm một lần, nhà nấu nhẹ có thể hai năm. Nhưng nên gọi sớm khi lưới đã rửa sạch mà máy vẫn kêu to, rung hoặc mỡ vẫn nhỏ giọt xuống bếp.
Rửa lưới lọc xong có cần lau khô ngay không?
Nên lau hoặc để ráo hẳn trước khi lắp. Lưới còn ướt lắp vào thì nước có thể nhỏ vào phần điện phía trên, và hơi ẩm cộng với mỡ mới bám tạo lớp cặn khó rửa hơn lần sau.
Nhà ít nấu ăn thì có cần lịch cho máy hút mùi không?
Vẫn nên có, chỉ là giãn ra. Mỡ ít nhưng bụi vẫn bám, và lưới để lâu không rửa thì lớp dầu cũ khô lại, càng để lâu càng khó sạch. Kiểm bằng mắt mỗi tháng, rửa khi thấy lưới sẫm màu.