Với điều hoà dùng trong gia đình, lịch hẹn thợ hợp lý là khoảng 6–12 tháng một lần cho một buổi bảo dưỡng tổng (rửa dàn lạnh, dàn nóng, kiểm vận hành), còn lưới lọc thì bạn tự rửa khoảng 2–4 tuần một lần giữa hai kỳ. Phòng ngủ bật cả đêm, nhà gần đường bụi hay nhà có người dị ứng nên kéo về mốc 6 tháng; máy chỉ chạy vài tháng hè thì một lần trước mùa nóng là đủ.
Phần khó không nằm ở chu kỳ mà ở cuộc gọi hẹn thợ. Hỏi đúng vài câu ngay từ đầu, bạn biết trước thợ sẽ làm những gì, mất bao lâu, tính tiền theo cách nào và phát sinh được báo ra sao. Hỏi thiếu thì dễ gặp cảnh thợ xịt nước qua loa mười phút rồi báo thêm việc. Dưới đây là lịch, câu hỏi và danh sách việc mà một buổi bảo dưỡng đúng nghĩa phải có.
Lịch hẹn thợ cho từng kiểu dùng điều hoà
Bảng dưới gom các hoàn cảnh thường gặp trong một nhà. Mỗi máy trong nhà có thể theo một dòng khác nhau, nên ghi riêng từng máy chứ không gộp cả nhà một mốc.
| Kiểu dùng | Hẹn thợ bao lâu một lần | Tự làm giữa hai kỳ | Dấu hiệu cần hẹn sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Phòng ngủ bật cả đêm quanh năm | Khoảng 6 tháng | Rửa lưới lọc 2–3 tuần một lần | Có mùi ẩm khi mới bật, gió yếu dần |
| Phòng khách chỉ bật mùa nóng | Khoảng 12 tháng, trước mùa nóng | Rửa lưới lọc mỗi tháng khi đang dùng | Nhỏ nước ở mặt nạ, lâu mát hơn năm trước |
| Nhà gần đường lớn, công trình | Khoảng 4–6 tháng | Rửa lưới lọc 2 tuần một lần | Lưới lọc xám đen chỉ sau vài ngày |
| Nhà có người dị ứng, trẻ nhỏ | Khoảng 6 tháng | Rửa lưới lọc 2 tuần một lần | Bật lên thấy hắt hơi, có bụi bay ra cửa gió |
| Nhà ven biển | Khoảng 6 tháng, chú ý dàn nóng | Quan sát dàn nóng có gỉ trắng | Lá tản nhiệt dàn nóng bạc màu, mục |
| Máy âm trần, máy tủ đứng | Khoảng 6–12 tháng | Rửa lưới lọc nếu tháo được dễ, an toàn | Khay nước đọng, mùi hôi khi chạy |
Mốc trong sổ hướng dẫn của máy là chuẩn, bảng trên là khoảng tham khảo để bạn xếp lịch. Nếu máy còn trong thời hạn bảo hành, đọc kỹ điều kiện bảo hành vì có nơi yêu cầu bảo dưỡng định kỳ do đơn vị được uỷ quyền làm, tự gọi thợ ngoài có thể làm mất quyền lợi.
Những câu nên hỏi ngay khi gọi hẹn
Cuộc gọi đầu là lúc bạn có nhiều quyền nhất: chưa ai vào nhà, chưa ai tháo gì. Ghi câu trả lời vào sổ hoặc nhắn lại cho thợ bằng tin nhắn để có chữ đối chiếu.
- Một lần bảo dưỡng của anh/chị gồm những việc gì? Thợ làm đàng hoàng sẽ kể được: rửa lưới lọc, rửa dàn lạnh có bạt hứng, rửa dàn nóng, thông ống thoát nước, kiểm dòng điện và nhiệt độ gió ra. Trả lời mơ hồ kiểu "vệ sinh sạch sẽ là được" thì nên hỏi tiếp.
- Tính tiền theo máy hay theo buổi, máy âm trần có khác không? Không cần con số ngay, nhưng phải biết cách tính để so được với nơi khác.
- Nếu phát hiện cần thêm việc thì báo thế nào? Câu trả lời đúng là: dừng lại, cho chủ nhà xem tận mắt, báo giá riêng, chủ nhà đồng ý mới làm.
- Dàn nóng nhà mình treo ngoài ban công tầng ba, anh/chị có dây an toàn không? Thợ không có đồ bảo hộ thì không nên nhận việc ở chỗ cao.
- Có bảo hành sau bảo dưỡng không, bao lâu? Ví dụ máy nhỏ nước trở lại trong vài tuần thì có quay lại làm không.
- Mất khoảng bao lâu cho một máy? Một máy treo tường rửa đủ bước thường không xong trong mười lăm phút.
Hỏi cùng bộ câu đó với hai ba nơi, bạn sẽ thấy ngay ai mô tả việc cụ thể, ai chỉ hứa chung chung. Cách tính tiền tuỳ khu vực và đời máy, nên so cách làm trước rồi mới so giá.
Một buổi bảo dưỡng đủ bước trông như thế nào
Bạn không cần biết kỹ thuật để theo dõi. Chỉ cần biết thứ tự việc mà thợ làm đúng thường đi qua, rồi đứng gần quan sát. Nếu thiếu một bước lớn, hỏi lại một câu nhẹ nhàng.
- Thợ hỏi tình trạng máy trước: máy có kêu, nhỏ nước, kém mát không, lần trước làm khi nào. Thợ chịu hỏi là thợ muốn biết máy chứ không chỉ muốn làm cho nhanh.
- Bật máy đo thử trước khi tháo: nhiệt độ gió ra, dòng điện chạy. Số đo trước và sau là căn cứ để biết bảo dưỡng có tác dụng.
- Ngắt điện máy, che chắn tường và đồ đạc bên dưới, treo bạt hứng nước bao quanh dàn lạnh.
- Tháo mặt nạ, lưới lọc, rửa dàn lạnh bằng nước áp lực vừa phải, xịt cả quạt lồng sóc bên trong nếu bẩn.
- Thông ống thoát nước, đổ nước thử xem nước chảy thông ra ngoài.
- Rửa dàn nóng: xịt từ trong ra ngoài lá tản nhiệt, dọn rác quanh quạt, nhìn đường ống và bảo ôn.
- Lắp lại, bật chạy 10–15 phút, đo lại nhiệt độ gió và dòng điện, cho chủ nhà xem số.
- Dọn sạch chỗ làm, ghi lại việc đã làm và việc nên lưu ý cho lần sau.
Bước 2 và bước 7 hay bị bỏ nhất. Không có số đo thì lời "máy thiếu gas" hay "máy ổn rồi" đều chỉ là cảm giác. Nạp gas, mở bo mạch, xử lý rò ống là việc của thợ có chuyên môn, bạn không tự làm, nhưng bạn có quyền xin xem số đo trước khi đồng ý.
Chuẩn bị nhà trước khi thợ đến
Dọn lối đến máy. Dời giường, tủ, đồ điện tử ra khỏi khoảng ngay dưới dàn lạnh, phủ tấm nylon lên thứ không dời được. Thợ đỡ mất thời gian, bạn đỡ lo nước bắn.
Mở lối ra dàn nóng. Dàn nóng đặt ở ban công, sân thượng hay ô cửa sổ cần lối đi an toàn. Dàn nóng treo ngoài tường cao mà không có chỗ đứng thì báo trước để thợ mang dây an toàn và thang phù hợp.
Ghi sẵn tình trạng từng máy. Máy phòng nào kêu, máy nào nhỏ nước, máy nào kém mát, bắt đầu từ bao giờ. Một tờ giấy ghi sẵn giúp thợ không phải đoán, và giúp bạn nhận ra khi thợ "phát hiện" thêm bệnh không ăn khớp với gì bạn thấy.
Chọn ngày không quá gấp. Hẹn trước mùa nóng một hai tháng thì thợ rảnh tay hơn, làm kỹ hơn. Đợi đến giữa đợt nắng mới gọi thì lịch kín, thợ chạy nhiều nhà một ngày, việc dễ ẩu.
Có người lớn ở nhà suốt buổi. Người ở nhà nên là người theo dõi được và quyết được chuyện phát sinh. Để trẻ con hay người giúp việc mới đến mở cửa rồi đi làm việc khác là bỏ trống khâu quan trọng nhất.
Dấu hiệu thợ làm qua loa và cách nói lại ngay tại chỗ
Phát hiện sớm khi thợ còn ở nhà thì sửa được ngay; đợi thợ về rồi mới thấy thì phải hẹn lại, mất thêm một buổi. Để ý mấy dấu hiệu sau:
- Không treo bạt hứng mà chỉ lau bằng khăn ướt rồi lắp lại. Câu nói lại: "Nhà mình muốn rửa dàn bằng nước có bạt hứng như đã hẹn, anh/chị làm giúp."
- Nước xả từ dàn lạnh vẫn đen khi thợ đã định ngừng. Nước còn đục là dàn chưa sạch, xin xịt thêm cho tới khi nước trong.
- Không ra dàn nóng, hoặc ra nhưng chỉ đứng nhìn. Hỏi thẳng có xịt lá tản nhiệt chưa, rồi tự ra nhìn.
- Không chạy thử sau khi lắp, hoặc chạy chưa đến năm phút đã thu dọn. Xin cho chạy đủ mười lăm phút, đứng dưới cửa gió xem gió có lạnh đều và mặt nạ có nhỏ nước không.
- Mặt nạ lắp lệch, nắp che lưới lọc không khít, ốc vít thiếu. Những lỗi nhỏ này về sau gây kêu lạch cạch hoặc gió lọt.
Nói lại bằng giọng đề nghị, đừng giọng bắt lỗi: thợ đi nhiều nhà một ngày, có lúc vội thật. Một chủ nhà biết nhìn và biết hỏi đúng chỗ thường được làm kỹ hơn ở các lần sau, vì thợ hiểu nhà này có người theo dõi.
Sau buổi làm: ghi sổ để lần sau hẹn đúng mốc
Mỗi máy nên có một trang riêng trong sổ, hoặc một dòng riêng trong bảng tính. Ghi đủ năm thứ: ngày làm, việc đã làm, ai làm và số liên lạc lưu trong điện thoại, số đo trước và sau (nhiệt độ gió, dòng điện nếu thợ cho biết), phụ tùng hay vật tư đã thay. Cuối dòng ghi mốc hẹn lần sau, rồi đặt nhắc trên lịch điện thoại trước mốc đó khoảng hai tuần để kịp gọi.
Ghi cả những gì thợ nói "nên để ý": quạt dàn nóng hơi rung, bảo ôn ống bắt đầu bong, máy phòng con có vết ố quanh mặt nạ. Lần sau bạn đem đúng những ghi chú đó ra hỏi, thợ mới (hay thợ cũ) sẽ biết tiếp tục từ đâu thay vì làm lại từ đầu.
Sau ba bốn lần, cuốn sổ cho bạn một bức tranh rõ: máy nào bẩn nhanh để rút chu kỳ, máy nào ít dùng để giãn ra, và thợ nào làm đều tay. Đó là thứ không ai bán được cho bạn, chỉ có thể tự ghi mà có.
Những việc không cần trả thêm và những việc thường làm thừa
Có vài việc hay được chào thêm trong buổi bảo dưỡng mà nhà bình thường không cần. Phủ dung dịch "kháng khuẩn" lên dàn lạnh mỗi lần làm không thay được việc rửa sạch, nếu dàn đã rửa kỹ và bạn rửa lưới lọc đều thì phần này có thể bỏ. Nạp gas "cho chắc" khi máy vẫn mát đều và số đo bình thường là việc không nên đồng ý. Thay tụ, thay quạt khi máy không có triệu chứng gì cũng vậy, trừ khi thợ cho xem được số đo hay hư hỏng nhìn thấy bằng mắt.
Ngược lại, có việc nên làm mà hay bị bỏ: thông ống thoát nước, xịt quạt lồng sóc, rửa dàn nóng. Dàn nóng bẩn làm máy chạy nặng, tốn điện, mà nằm ngoài tầm mắt nên chủ nhà ít để ý. Khi thợ báo xong, hỏi một câu: "Dàn nóng anh/chị xịt rồi chứ?" rồi ra nhìn lá tản nhiệt có sạch hơn không.
Với nhà bốn người có ba máy, một buổi hẹn gộp cả ba máy cùng lúc thường gọn hơn ba lần lẻ, và bạn chỉ phải ở nhà một lần để theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gọi thợ bảo dưỡng ngay khi điều hoà mới lắp được vài tháng không?
Thường chưa cần. Máy mới lắp chỉ cần rửa lưới lọc đều tay, lần bảo dưỡng tổng đầu tiên có thể đặt khoảng 6–12 tháng sau khi lắp tuỳ cách dùng. Nếu máy còn bảo hành, xem điều kiện bảo hành trước khi gọi thợ ngoài.
Thợ đến làm điều hoà mà chủ nhà phải đi vắng thì sao?
Nên đổi lịch sang lúc có người lớn ở nhà theo dõi được. Nếu bắt buộc vắng, nhờ người thân đứng xem, dặn thợ chụp ảnh trước và sau, gọi cho bạn trước khi làm bất kỳ việc phát sinh nào ngoài phần đã thoả thuận khi hẹn.
Bảo dưỡng điều hoà một máy treo tường thường mất bao lâu?
Một máy treo tường làm đủ bước, gồm đo trước, rửa dàn lạnh có bạt hứng, rửa dàn nóng, thông ống thoát nước và chạy thử, thường mất cỡ 40–60 phút. Xong trong mười lăm phút là dấu hiệu nên hỏi lại đã làm những gì.
Có cần hẹn thợ bảo dưỡng cả máy ít khi dùng không?
Máy ít dùng vẫn bám bụi và ẩm mốc, nhưng chu kỳ có thể giãn ra khoảng một năm một lần, làm trước mùa nóng. Trước lần bật đầu mùa, bạn tự rửa lưới lọc và cho máy chạy chế độ quạt một lúc để bay mùi ẩm.
Thợ không có dây an toàn mà vẫn muốn ra rửa dàn nóng ngoài tường thì làm sao?
Không nên để thợ làm. Đề nghị bỏ phần dàn nóng lần này và hẹn lại khi thợ mang đủ đồ bảo hộ, hoặc tìm thợ khác có trang bị. Tai nạn khi làm trên cao trong nhà bạn là chuyện không đáng đánh đổi lấy một buổi sạch dàn.
Nên chọn một thợ quen hay mỗi năm gọi một nơi khác nhau?
Một thợ quen làm đúng bước và ghi chép rõ thì đáng giữ, vì thợ biết lịch sử từng máy trong nhà. Dù vậy, thỉnh thoảng hỏi thêm một nơi để so cách làm và cách tính cũng là cách giữ cho mặt bằng dịch vụ không trượt dần.