Ô tô điện thường có lịch kiểm định kỳ khoảng mỗi 12 tháng hoặc 10.000–20.000 km tuỳ hãng, mốc nào đến trước; giữa hai kỳ, chủ xe tự xem lốp và dây sạc mỗi tháng, còn dầu phanh, nước làm mát hệ thống pin và ắc quy phụ theo mốc năm do thợ làm. Không còn thay dầu máy, nhưng xe điện không phải xe "không cần bảo dưỡng".
Xe điện nặng hơn xe xăng cùng cỡ, tăng tốc mạnh, phanh tái sinh làm việc thay phanh cơ: những đặc điểm này khiến lịch của nó khác hẳn. Lốp mòn nhanh hơn, phanh cơ ít mòn nhưng dễ gỉ, còn phần điện áp cao thì người thường tuyệt đối không động vào. Phần dưới là bảng mốc tham khảo, việc chủ xe tự làm an toàn, việc của thợ và cách ghi sổ cho một chiếc xe ít ghé xưởng. Mọi mốc ở đây là tham khảo; lịch trong sổ của chính chiếc xe luôn đứng trên.
Bảng mốc tham khảo cho ô tô điện gia đình
Các mốc dưới đây chỉ là khoảng phổ biến. Mỗi hãng có lịch riêng, và một số hạng mục có thể đã được kiểm từ xa qua phần mềm của xe.
| Hạng mục | Mốc km / tháng | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Áp suất và độ mòn lốp | Mỗi tháng | Tự đo, tự nhìn | Quãng đường mỗi lần sạc giảm, lốp mòn lệch |
| Đảo lốp | Khoảng 10.000 km | Xưởng | Lốp cầu dẫn động mòn nhanh hơn hẳn |
| Lọc gió điều hoà | Khoảng 12 tháng hoặc sớm hơn ở nơi bụi | Xưởng | Mùi, gió yếu, kính hay mờ |
| Phanh cơ (má, đĩa, kẹp) | Kiểm mỗi năm | Xưởng | Tiếng kêu kéo dài, phanh lệch |
| Dầu phanh | Khoảng 2 năm, theo sổ xe | Thợ | Bàn đạp mềm hơn thường lệ |
| Nước làm mát pin và động cơ điện | Theo sổ xe, thường vài năm | Chỉ thợ được đào tạo cho xe điện | Cảnh báo nhiệt độ pin, sạc chậm bất thường |
| Ắc quy phụ (loại nhỏ nuôi đèn, khoá, màn hình) | Kiểm mỗi năm | Thợ | Xe khó khởi động hệ thống, báo lỗi điện |
| Kiểm gầm và vỏ pin | Mỗi năm và sau va chạm gầm | Thợ | Từng cạ gầm vào ụ, ổ gà sâu |
Mốc trong sổ hướng dẫn của xe là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo để lên lịch, không thay lịch của hãng.
Vì sao lịch xe điện khác xe xăng
Lốp chịu nhiều hơn. Khối pin làm xe nặng, mô-men xoắn có ngay từ lúc đạp ga, nên lốp mòn nhanh hơn xe xăng cùng cỡ. Lốp non hơi còn làm giảm quãng đường mỗi lần sạc, nên đo áp suất là việc có lợi gấp đôi.
Phanh cơ ít dùng nên dễ gỉ. Phanh tái sinh làm phần lớn việc giảm tốc, má phanh mòn rất chậm. Nhưng đĩa phanh ít được cọ sạch thì dễ gỉ, kẹp phanh dễ kẹt, nhất là ở nơi ẩm hoặc xe ít đi. Vì vậy phanh cần kiểm theo năm chứ không chờ mòn.
Không thay dầu máy, nhưng vẫn có chất lỏng. Dầu phanh, nước làm mát cho pin và động cơ, đôi khi dầu hộp giảm tốc là những thứ có mốc riêng. Nước làm mát pin là hạng mục quan trọng vì nó giữ nhiệt độ pin ổn định khi sạc nhanh và chạy trời nóng.
Có hai hệ điện. Ngoài pin chính điện áp cao, xe còn một ắc quy phụ nhỏ nuôi khoá, đèn, màn hình. Ắc quy phụ yếu có thể làm xe không "thức dậy" dù pin chính còn đầy, nên nó cũng cần được kiểm định kỳ.
Phần mềm cũng là một hạng mục. Nhiều xe điện nhận bản cập nhật phần mềm điều khiển pin, sạc và phanh. Cập nhật thường có ghi chú về thay đổi; đọc qua, cài khi xe đỗ ở nhà, không cài lúc sắp đi xa, và ghi ngày cập nhật vào sổ để thợ biết xe đang chạy bản nào.
Việc chủ xe tự làm mỗi tháng
Những việc dưới đây chỉ là nhìn, đo và ghi; không có bước nào cần mở nắp phần điện. Làm khi xe đã tắt hẳn, không đang sạc.
- Đo áp suất bốn lốp theo số dán ở khung cửa, nhìn gai lốp xem có mòn lệch hoặc vết cắt.
- Kiểm dây sạc mang theo xe và đầu sạc ở nhà bằng mắt: vỏ dây có nứt, bẹp, chỗ cắm có vết cháy sém hay biến màu không. Thấy bất thường thì ngừng dùng và gọi thợ điện có chuyên môn.
- Sờ nhẹ đầu cắm ngay sau khi rút sạc ở nhà: nếu nóng bất thường so với mọi lần, ghi lại và nhờ thợ kiểm đường điện, không tự tháo ổ.
- Nhìn bình nước rửa kính, thử gạt mưa và đèn.
- Xem trong ứng dụng hoặc màn hình xe các thông báo bảo dưỡng, cập nhật phần mềm đang chờ.
- Ghi quãng đường đi được sau một lần sạc đầy vào điều kiện tương tự tháng trước, để thấy xu hướng.
Pin chính, dây cáp màu cam, bộ sạc trên xe và ắc quy phụ là phần chỉ thợ được đào tạo cho xe điện mới làm. Người thường không mở, không đo, không tháo, kể cả khi xe đang tắt.
Thói quen sạc ở nhà nên giữ đều
Phần lớn việc giữ pin bền nằm ở thói quen hằng ngày chứ không ở xưởng. Hướng dẫn chung của nhiều hãng là sạc hằng ngày tới một mức vừa phải, chỉ sạc đầy khi chuẩn bị đi xa, và hạn chế để pin cạn sát đáy nhiều lần. Mức cụ thể nằm trong sổ hướng dẫn của xe, hãy đọc và làm theo đúng.
Ổ sạc ở nhà nên là đường điện riêng do thợ điện có chuyên môn lắp, có thiết bị chống giật. Không dùng ổ cắm nối dài, ổ chia nhiều lỗ cho việc sạc xe; không để dây sạc nằm vắt qua lối đi hay vũng nước. Mỗi tháng bấm nút thử của aptomat chống giật trên đường điện sạc một lần, thấy nó ngắt là được.
Nếu xe đỗ ở tầng hầm chung cư, đọc quy định sạc của toà nhà và chỉ sạc ở vị trí được phép. Khi thấy mùi khét, khói hoặc tiếng lách tách lạ ở chỗ sạc, ngắt aptomat nếu làm được an toàn, rời khỏi khu vực và báo bảo vệ hoặc lực lượng chữa cháy; không tự rút dây đang bốc khói.
Lịch theo mùa cho xe điện
Trước mùa nắng nóng. Pin làm việc vất vả hơn khi trời nóng, nhất là lúc sạc nhanh ngay sau một chặng dài. Đầu mùa, nhờ xưởng kiểm hệ thống làm mát pin và điều hoà trong cùng một lượt. Trong mùa, ưu tiên đỗ trong bóng râm, tránh sạc nhanh liên tục nhiều lần trong ngày nếu không cần.
Trước mùa mưa. Kiểm gạt mưa, đèn, lốp còn đủ gai để thoát nước. Xem lại chỗ đặt ổ sạc ở nhà có bị nước mưa tạt vào không, dây sạc có nằm trên nền đọng nước không; nếu có, nhờ thợ điện dời vị trí hoặc làm mái che.
Mùa ngập. Xe điện có giới hạn lội nước ghi trong sổ hướng dẫn; đừng thử xem xe vượt được đến đâu. Nếu xe đã lội qua chỗ nước sâu hoặc bị ngâm khi đỗ, không sạc và không cố khởi động, báo xưởng để kiểm phần pin và điện áp cao trước.
Đi xa dịp lễ, Tết. Một tuần trước chuyến đi, đo lốp, kiểm lốp dự phòng hoặc bộ vá lốp đi kèm xe, cập nhật phần mềm nếu đang chờ, và sạc đầy theo hướng dẫn cho chuyến dài.
Việc của thợ và thợ làm đúng thì trông thế nào
Một lượt kiểm định kỳ xe điện đúng cách thường gồm: đọc dữ liệu tình trạng pin bằng thiết bị chẩn đoán, kiểm hệ thống làm mát pin, kiểm phanh cơ và vệ sinh kẹp phanh, thay lọc gió điều hoà, đảo lốp, kiểm gầm và vỏ pin, kiểm ắc quy phụ, cập nhật phần mềm nếu có. Thợ làm phần điện áp cao cần được đào tạo riêng và có dụng cụ cách điện.
Khi nhận xe, hỏi xin bản ghi tình trạng pin nếu xưởng có, và hỏi thẳng: "Anh chị kiểm giúp nhà mình đĩa phanh có gỉ không, kẹp phanh có kẹt không." Với xe điện, câu hỏi về phanh quan trọng hơn câu hỏi về má phanh. Hỏi thêm ắc quy phụ còn tốt không và hạng mục nào nên làm ở lần sau, ghi luôn câu trả lời vào sổ.
Cảnh giác với lời mời "súc rửa", "bảo dưỡng pin" không có trong sổ xe. Pin xe điện không có việc tự làm hay làm thêm định kỳ ngoài những gì hãng quy định; nếu xưởng đề nghị một hạng mục lạ, xin họ chỉ trang tương ứng trong sổ hướng dẫn.
Ghi sổ cho xe điện: thêm vài cột so với xe xăng
Sổ xe điện vẫn có các cột quen thuộc: ngày, số km, việc làm, nơi làm, mốc kế tiếp. Thêm hai cột riêng: quãng đường sau một lần sạc đầy (ước theo đồng hồ, mỗi tháng một lần) và tình trạng pin theo bản ghi xưởng đưa ở mỗi lượt kiểm. Sau một hai năm, hai cột này cho bạn thấy pin xuống cấp đều hay có bước tụt bất thường.
Ghi lại cả những lần va gầm, lội nước hay đỗ ngoài nắng gắt nhiều ngày. Đây là những thông tin thợ cần khi kiểm vỏ pin và hệ thống làm mát. Giữ hoá đơn lắp đường điện sạc ở nhà cùng sổ xe, vì khi có sự cố sạc, thợ sẽ hỏi đường điện được lắp thế nào.
Đặt hai lời nhắc trên lịch điện thoại: đầu mỗi tháng cho vòng tự kiểm, và một lời nhắc theo năm cho lượt kiểm ở xưởng. Xe điện ít khi báo hỏng ồn ào, nên lịch là thứ thay cho tiếng máy.
Một ví dụ: gia đình bốn người, xe điện cỡ nhỏ chạy chừng 40 km mỗi ngày đi làm và đưa con đi học, sạc ở nhà mỗi tối. Lịch hợp lý là mùng một hằng tháng đo lốp, nhìn dây sạc, ghi quãng đường một lần sạc; tháng thứ sáu nhờ xưởng đảo lốp; tháng thứ mười hai kiểm định kỳ đầy đủ. Năm thứ hai thêm dầu phanh theo sổ xe.
Câu hỏi thường gặp
Ô tô điện có cần bảo dưỡng định kỳ không?
Có. Không còn thay dầu máy nhưng vẫn có lốp, phanh, dầu phanh, lọc gió điều hoà, nước làm mát pin và ắc quy phụ. Nhiều hãng đặt mốc kiểm khoảng mỗi năm hoặc theo số km; xem sổ hướng dẫn của xe để biết mốc chính xác.
Lốp ô tô điện có mòn nhanh hơn xe xăng không?
Thường là có, vì xe nặng hơn do khối pin và lực kéo có ngay từ lúc tăng tốc. Đo áp suất mỗi tháng, đảo lốp theo mốc của sổ xe và tăng tốc êm hơn giúp lốp bền hơn và giữ được quãng đường mỗi lần sạc.
Chủ xe có tự kiểm tra pin ô tô điện được không?
Chủ xe chỉ nên theo dõi qua màn hình xe và ghi quãng đường sau mỗi lần sạc đầy. Mọi việc chạm vào pin chính, dây cáp điện áp cao hay ắc quy phụ phải để thợ được đào tạo cho xe điện làm, kể cả khi xe đang tắt.
Phanh ô tô điện có cần kiểm nếu má phanh gần như không mòn?
Có. Phanh cơ ít dùng nên đĩa dễ gỉ và kẹp phanh dễ kẹt, nhất là ở nơi ẩm. Nhờ xưởng kiểm và vệ sinh phanh mỗi năm, kể cả khi má phanh còn dày.
Thấy dây sạc nóng hoặc có mùi khét thì làm gì?
Ngừng sạc nếu có thể làm an toàn, ngắt aptomat của đường sạc, không chạm vào chỗ nóng chảy và không dùng lại dây đó. Gọi thợ điện có chuyên môn kiểm ổ và đường dây; có khói hoặc lửa thì rời khỏi khu vực và gọi lực lượng chữa cháy.