Ô tô chạy dịch vụ nên bảo dưỡng theo mốc km rút ngắn: thay dầu máy khoảng 5.000 km một lần (hoặc mốc ngắn nhất sổ xe ghi cho điều kiện khắc nghiệt), kiểm phanh, lốp, lọc gió mỗi 10.000 km, và một lượt kiểm lớn khoảng 40.000 km. Với xe chạy 200 km mỗi ngày, điều đó có nghĩa gần như mỗi tháng phải ghé xưởng một lần.
Xe chạy cả ngày trong phố, dừng đỗ liên tục, máy nổ chờ khách lâu, điều hoà bật suốt: đó đúng là kiểu dùng mà sổ hướng dẫn xếp vào nhóm khắc nghiệt. Bỏ một lượt bảo dưỡng ở xe dịch vụ không chỉ tốn tiền sửa mà còn mất ngày chạy. Phần dưới là bảng mốc, lịch kiểm đầu ca, những thứ mòn nhanh nhất và cách giữ sổ sao cho một người vừa lái vừa tự lo xe vẫn theo kịp.
Vì sao xe dịch vụ phải theo lịch khắc nghiệt
Máy chạy nhiều giờ hơn số km cho thấy. Tắc đường, chờ khách, nổ máy giữ điều hoà làm động cơ làm việc hàng giờ mà đồng hồ km gần như không nhích. Một ngày ba tiếng nổ máy đứng yên làm dầu già đi như một quãng đường dài.
Phanh và lốp làm việc liên tục. Xe dịch vụ dừng đỗ hàng trăm lần mỗi ngày, má phanh và lốp mòn nhanh hơn hẳn xe gia đình. Đây là hai hạng mục cần nhìn thường xuyên nhất, vì liên quan trực tiếp tới an toàn của hành khách.
Điều hoà chạy gần như cả ngày. Lọc gió điều hoà bẩn nhanh, khoang xe có nhiều người lên xuống nên mùi dễ đọng lại. Khách phàn nàn về mùi thường là tín hiệu lọc gió điều hoà đã quá hạn từ lâu.
Thời gian xe nằm xưởng là tiền mất. Bảo dưỡng theo lịch cho phép bạn chọn giờ xưởng vắng, làm trong buổi sáng rồi chạy tiếp. Để hỏng giữa đường thì vừa mất cuốc vừa phải chờ phụ tùng.
Nhiều người lái chung một xe. Xe chạy hai ca hoặc xe thuê lại qua nhiều tay thì không ai nắm trọn lịch sử. Lịch cố định theo km và một cuốn sổ để trong xe là thứ giữ cho mọi người lái cùng biết xe đang ở mốc nào.
Bảng mốc theo km cho xe chạy dịch vụ
Mốc dưới đây tính cho xe chạy khoảng 150–250 km mỗi ngày trong đô thị. Chạy đường trường nhiều thì một số mốc có thể giãn, nhưng hãy hỏi xưởng trước.
| Hạng mục | Mốc km / tháng | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Dầu máy và lọc dầu | Khoảng 5.000 km hoặc theo mốc khắc nghiệt của sổ xe | Xưởng | Đèn báo dầu, dầu tụt nhanh giữa hai lần |
| Áp suất lốp | Mỗi tuần | Tự đo | Xe lệch lái, lốp mòn không đều |
| Đảo lốp, kiểm độ mòn | Khoảng 10.000 km | Xưởng | Gai lốp mòn lệch một bên, rung vô lăng |
| Má phanh, đĩa phanh | Kiểm mỗi 10.000 km | Xưởng | Tiếng rít khi phanh, quãng phanh dài ra |
| Lọc gió điều hoà | Khoảng 10.000 km hoặc 3–6 tháng | Xưởng hoặc tự thay nếu sổ xe hướng dẫn | Mùi khó chịu, gió yếu |
| Lọc gió động cơ | Khoảng 10.000–20.000 km | Xưởng | Đường bụi, xe hụt hơi khi tăng tốc |
| Kiểm lớn (dầu hộp số, nước làm mát, dầu phanh, gầm) | Khoảng 40.000 km hoặc theo sổ | Xưởng | Hộp số chuyển giật, rò rỉ dưới gầm |
Mốc trong sổ hướng dẫn của xe là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo cho kiểu chạy dịch vụ, đọc kèm mục điều kiện vận hành khắc nghiệt trong sổ.
Kiểm đầu ca năm phút
Người chạy dịch vụ không cần thành thợ, nhưng nên có một vòng kiểm cố định trước khi nhận cuốc đầu tiên. Làm khi xe đã đỗ qua đêm, máy nguội:
- Đi một vòng quanh xe, nhìn bốn lốp xem có lốp nào thấp hơn hẳn, có đinh hay vết phồng.
- Nhìn xuống nền chỗ đỗ xem có vệt dầu, nước hay chất lỏng màu lạ.
- Mở nắp capo, xem que thăm dầu và mức nước làm mát qua vạch bình phụ, không mở nắp két khi máy còn nóng.
- Nổ máy, nhìn táp-lô: mọi đèn báo phải tắt sau vài giây. Đèn nào còn sáng thì ghi lại và hỏi xưởng.
- Bật đèn, xi nhan, gạt mưa, còi; đạp phanh xem bàn đạp có chắc như hôm trước không.
- Bật điều hoà vài phút, ngửi xem có mùi lạ trước khi khách lên xe.
Bất cứ điều gì khác thường, đừng tự tháo hay chữa. Ghi vào sổ, chụp ảnh nếu được, rồi đặt lịch xưởng sớm. Xe có đèn báo phanh hay báo nhiệt độ thì dừng chạy khách cho đến khi được kiểm.
Lịch cho người chạy xe thuê lại hay xe công ty
Nếu xe thuê theo tháng hoặc thuộc một công ty, phần bảo dưỡng lớn thường do chủ xe lo, còn người lái lo phần kiểm hằng ngày. Ngay từ đầu, hỏi rõ: "Mốc thay dầu và kiểm phanh của xe này anh chị theo bao nhiêu km, ai đặt lịch, ai giữ sổ?" Thoả thuận bằng lời thường quên sau vài tháng, ghi luôn vào tin nhắn.
Người lái nên giữ một bản ghi riêng: ngày, số km mỗi sáng, bất thường gặp trong ca. Khi có tranh cãi về hỏng hóc, bản ghi này cho thấy bạn đã báo đúng lúc. Với chủ xe cho thuê nhiều xe, dán một tem nhỏ trong khoang lái ghi số km thay dầu kế tiếp giúp mọi người lái cùng nhìn thấy mốc.
Những xe chạy hai ca thay nhau cần lịch chặt hơn nữa, vì không ai thấy xe trọn một ngày. Mỗi ca nên ghi số km bàn giao và một dòng nhận xét, dù chỉ là "bình thường".
Làm thừa và làm đúng ở xe chạy dịch vụ
Làm thừa: thay loại dầu cao cấp nhất mỗi 3.000 km vì tin "dầu càng mới càng tốt", hoặc thay toàn bộ bốn má phanh mỗi lần ra xưởng. Dầu đúng cấp theo sổ xe với mốc khắc nghiệt là đủ; má phanh nên thay theo độ dày đo được, thợ cho bạn xem trước. Súc rửa động cơ, vệ sinh kim phun hay các loại phụ gia mời kèm mỗi lần thay dầu cũng không phải việc định kỳ bắt buộc; hỏi sổ xe có yêu cầu không rồi mới quyết.
Làm thiếu: chỉ thay dầu mà không ai nhìn lốp, phanh, gầm; hoặc dùng lốp đến khi lộ bố vì "còn chạy được". Xe dịch vụ chở người lạ, lốp và phanh là chỗ không được tiết kiệm. Lốp dự phòng cũng hay bị quên: xe chạy dịch vụ thủng lốp nhiều hơn xe gia đình, mà lốp dự phòng xẹp thì coi như không có.
Làm đúng: chọn một xưởng quen, mỗi lần thay dầu yêu cầu kèm vòng kiểm phanh, lốp, đèn, gạt mưa; mỗi 10.000 km đảo lốp; mỗi 40.000 km kiểm lớn. Xin xưởng ghi số km kế tiếp lên phiếu và lên tem, để mốc không nằm trong trí nhớ của một người đang chạy cả ngày.
Nhận xe sau bảo dưỡng: xem lại trước cuốc đầu tiên
Xe dịch vụ thường được lấy ra là chạy ngay, nên mọi sai sót nhỏ của xưởng sẽ lộ ra giữa cuốc khách. Trước khi rời xưởng, mở capo nhìn nắp dầu, que thăm dầu, bình nước làm mát; nhìn xuống gầm chỗ vừa thay dầu xem có rỉ không. Nổ máy để vài phút, xem đèn báo đã tắt và đèn nhắc bảo dưỡng đã được đặt lại.
Hỏi thợ ba câu và ghi luôn câu trả lời: má phanh trước và sau còn khoảng bao nhiêu phần, lốp nào mòn nhanh nhất, hạng mục nào nên làm ở lần tới. Ba câu này cho bạn biết khoản chi sắp tới mà không cần tin lời mời thay ngay tại chỗ.
Chạy chậm một vòng quanh xưởng trước khi nhận khách: đạp phanh vài lần ở tốc độ thấp, nghe tiếng lạ, cảm nhận vô lăng có thẳng không. Có gì khác thường thì quay lại ngay khi xe còn ở đó, đừng mang về rồi mới gọi. Thói quen này mất mười phút nhưng tránh được cả một ngày mất chạy.
Cuối cùng, xin xưởng ghi rõ số km hẹn lần tới lên phiếu và dán tem ở góc kính. Với người chạy dịch vụ, số km tới hạn đến nhanh hơn mọi lời nhắc theo ngày.
Chia việc theo nhịp tuần, tháng, quý
Người chạy cả ngày khó nhớ một bảng dài. Chia việc theo nhịp cố định giúp mỗi việc gắn với một ngày trong tuần hoặc một lần đổ xăng:
- Mỗi ngày: vòng kiểm đầu ca năm phút, ghi số km sáng.
- Mỗi tuần: đo áp suất bốn lốp và lốp dự phòng, rửa xe, hút bụi khoang khách, nhìn mức nước rửa kính.
- Mỗi tháng hoặc mỗi 5.000 km: thay dầu và lọc dầu ở xưởng, kèm kiểm phanh, đèn, gạt mưa.
- Mỗi quý hoặc mỗi 10.000–15.000 km: đảo lốp, thay lọc gió điều hoà, kiểm lọc gió động cơ.
- Mỗi năm hoặc mốc kiểm lớn: dầu hộp số, nước làm mát, dầu phanh, gầm, ắc quy theo sổ xe.
Gắn việc tuần vào một ngày cố định, ví dụ sáng thứ hai trước ca, sẽ dễ giữ hơn là "khi nào rảnh". Việc tháng và quý thì đặt lời nhắc trên lịch điện thoại kèm số km dự kiến, vì với xe chạy nhiều, số km đến trước ngày gần như mọi lần. Khi nhắc theo ngày mà xe đã vượt km, làm theo km.
Ghi sổ và để dành cho xe kiếm tiền
Xe dịch vụ là công cụ làm ăn, nên sổ xe cũng là sổ chi. Mỗi lượt bảo dưỡng ghi: ngày, số km, hạng mục, phụ tùng thay, nơi làm, số km hẹn lần sau. Thêm một cột "ngày nghỉ chạy" để biết mỗi lượt xưởng làm mất bao nhiêu giờ làm việc.
Về quỹ, không cần con số cố định: cộng các khoản định kỳ đã chi trong năm qua (dầu, lốp, phanh, lọc, kiểm lớn) rồi chia cho số km đã chạy, bạn có một mức để dành cho mỗi trăm cây số. Mỗi tuần để riêng phần đó theo số km thật, đến lúc thay lốp hay kiểm lớn sẽ không bị dồn.
Cuối mỗi quý, đọc lại sổ: hạng mục nào phải làm trước hạn, chi phí sửa ngoài lịch có tăng không. Nếu phanh hay lốp liên tục mòn nhanh hơn bảng, hỏi xưởng xem thói quen lái hay tuyến đường đang góp phần, thay vì chỉ thay phụ tùng.
Câu hỏi thường gặp
Xe chạy dịch vụ có cần thay dầu 5.000 km một lần không?
Với xe chạy phố, nổ máy chờ khách nhiều, mốc khoảng 5.000 km hoặc mốc ngắn nhất sổ xe ghi cho điều kiện khắc nghiệt là hợp lý. Xe chạy đường trường đều có thể giãn hơn, nhưng nên đọc sổ xe và hỏi xưởng trước khi kéo dài.
Bao lâu nên kiểm phanh xe chạy công nghệ?
Nên để xưởng kiểm má phanh và đĩa phanh khoảng mỗi 10.000 km, đi kèm lượt thay dầu. Nghe tiếng rít, thấy quãng phanh dài ra hoặc bàn đạp mềm thì đưa xe đi ngay, không đợi tới mốc.
Kiểm xe đầu ca cần những gì?
Đi vòng quanh xe nhìn lốp, nhìn nền xem có vệt chất lỏng, xem que thăm dầu và mức nước làm mát khi máy nguội, nổ máy xem đèn báo, thử đèn, gạt mưa, còi và phanh. Mất khoảng năm phút, ghi lại điều gì khác thường.
Xe chạy dịch vụ có cần đảo lốp không?
Có, khoảng mỗi 10.000 km hoặc theo sổ xe. Xe chở khách trong phố mòn lốp trước nhanh hơn, đảo lốp giúp bốn lốp mòn đều và kéo dài thời gian dùng, đồng thời là dịp để thợ nhìn độ mòn bất thường.
Làm sao để dành tiền bảo dưỡng cho xe chạy dịch vụ?
Cộng các khoản định kỳ đã chi trong một năm rồi chia cho số km đã chạy để ra mức cho mỗi trăm cây số. Mỗi tuần để riêng theo số km thật, đến kỳ thay lốp hoặc kiểm lớn sẽ có sẵn khoản đó.
Đèn báo sáng giữa ca thì có chạy tiếp được không?
Tuỳ đèn. Đèn báo phanh, áp suất dầu hay nhiệt độ máy là lý do dừng xe ở chỗ an toàn và gọi hỗ trợ, không chở khách tiếp. Các đèn khác vẫn nên ghi lại và cho xưởng kiểm sớm nhất có thể.