Xe máy mới mua thường được hẹn bảo dưỡng lần đầu ở khoảng 500–1.000 km hoặc 1 tháng sau ngày nhận xe, tuỳ mốc nào tới trước; các kỳ kiểm tiếp theo trong sổ bảo hành thường cách nhau khoảng 3–4 nghìn km hoặc 4–6 tháng. Kỳ đầu quan trọng nhất là thay nhớt máy để xả mạt kim loại sinh ra lúc các chi tiết mới ăn khớp với nhau.
Trước kỳ đó là giai đoạn chạy rốt-đa: không vặn ga hết cỡ, không chạy một tốc độ quá lâu, không chở nặng. Làm đúng giai đoạn này và giữ đủ các kỳ kiểm theo sổ là hai việc giúp máy bền và giữ quyền bảo hành. Các mốc cụ thể của từng xe in trong sổ bảo hành đi kèm, bảng dưới đây chỉ để bạn hình dung thứ tự.
Một nghìn cây số đầu tiên: máy đang làm gì
Một chiếc máy mới ra xưởng có các bề mặt kim loại chưa ăn khít hoàn toàn: xéc măng với thành xi lanh, bánh răng hộp số, má phanh với đĩa hoặc đùm. Trong vài trăm cây số đầu, các bề mặt này mài vào nhau cho trơn, sinh ra mạt kim loại rất nhỏ trôi trong nhớt. Đó là lý do kỳ thay nhớt đầu tiên đến sớm hơn hẳn các kỳ sau.
Chạy rốt-đa là cách để quá trình này diễn ra êm. Người ta hay hiểu nhầm là phải chạy thật chậm; thực ra điều quan trọng là thay đổi tốc độ đều đều, tránh hai thái cực: vặn ga hết cỡ để thử sức, và chạy liền một tốc độ cố định hàng giờ trên quốc lộ. Máy cần được làm việc ở nhiều mức tải khác nhau, nhẹ nhàng, để các bề mặt mài đều.
Lốp mới cũng có lớp bóng trên mặt cao su, bám đường kém hơn trong khoảng một trăm cây số đầu. Má phanh mới chưa ăn đều nên lực phanh có thể yếu hơn bạn tưởng. Hai điều này cần nhớ khi đi mưa trong những ngày đầu.
Chạy rốt-đa cho đúng: nên và không nên
Áp dụng cho khoảng 500 đến 1.000 km đầu, hoặc theo con số trong sổ của xe:
- Nên thay đổi tốc độ thường xuyên, tăng giảm ga nhẹ nhàng, để máy làm việc ở nhiều mức vòng tua.
- Nên để máy chạy vài chục giây sau khi nổ vào buổi sáng rồi mới đi, đi chậm trong vài phút đầu.
- Nên phanh sớm, phanh từ từ trong tuần đầu để má phanh mới ăn đều.
- Không nên vặn ga hết cỡ, bốc đầu khi đèn xanh, hoặc thử tốc độ tối đa.
- Không nên chạy liền một tốc độ cố định quá lâu, ví dụ một mạch hai tiếng trên quốc lộ ở cùng một vận tốc.
- Không nên chở quá nặng, chở hàng cồng kềnh hay leo dốc dài với hai người lớn khi chưa qua kỳ đầu.
- Không nên tự ý đổ thêm phụ gia vào nhớt hay xăng; xe mới không cần thứ gì ngoài loại nhớt và xăng đúng sổ hướng dẫn.
Xe tay ga cũng cần rốt-đa như xe số, dù không có cần số. Bộ truyền động bằng dây đai và bộ ly hợp của xe ga cũng cần thời gian để ăn khớp.
Với xe côn tay, ngoài những điều trên, nên tránh nhả côn đột ngột và tránh chạy vòng tua quá cao ở số thấp trong giai đoạn đầu.
Lịch ba kỳ đầu tiên theo sổ bảo hành
Thứ tự dưới đây là kiểu phổ biến; tên gọi các kỳ và số km chính xác thay đổi theo hãng và dòng xe.
| Kỳ | Mốc km / tháng (cái nào tới trước) | Việc chính | Bạn cần mang theo |
|---|---|---|---|
| Kỳ 1 | Khoảng 500–1.000 km hoặc 1 tháng | Thay nhớt máy, kiểm siết ốc, chỉnh phanh, kiểm xích hoặc dây đai, đèn | Sổ bảo hành, giấy tờ xe |
| Kỳ 2 | Khoảng 3.000–4.000 km hoặc 4–6 tháng | Thay nhớt, kiểm lọc gió, bugi, phanh, ắc quy; xe ga có thể thay nhớt hộp số | Sổ bảo hành, ghi chú bất thường bạn thấy |
| Kỳ 3 | Khoảng 6.000–8.000 km hoặc 8–12 tháng | Kiểm tổng, vệ sinh lọc gió hoặc thay, kiểm lốp, cáp ga, ống xăng | Sổ bảo hành, sổ tự ghi |
| Giữa các kỳ | Mỗi tuần hoặc mỗi tháng | Tự kiểm lốp, phanh, đèn, mức nhớt | Không cần |
| Hết các kỳ trong sổ | Theo chu kỳ thường của xe | Chuyển sang lịch bảo dưỡng định kỳ của chủ xe | Sổ tự ghi |
Mốc in trong sổ bảo hành của chiếc xe là chuẩn; bảng trên chỉ là khoảng tham khảo để bạn biết sắp tới kỳ nào.
Lỡ quá mốc km nhưng chưa quá mốc tháng thì đi ngay, đừng chờ. Quá mốc lâu có thể ảnh hưởng quyền bảo hành, tuỳ điều kiện ghi trong sổ.
Giữ quyền bảo hành: những điều dễ mất mà không biết
Đọc trang điều kiện bảo hành ngay ngày nhận xe. Nhiều sổ ghi rõ: phải kiểm định kỳ đúng các mốc, ở nơi được uỷ quyền, có đóng dấu xác nhận. Bỏ một kỳ hoặc làm ở chỗ không được công nhận có thể khiến lỗi máy về sau không được xét bảo hành.
Mỗi kỳ phải có dấu và chữ ký trong sổ. Trước khi lấy xe về, mở sổ ra xem trang của kỳ đó đã được ghi ngày, số km, đóng dấu chưa. Thiếu thì nhờ ghi ngay, để vài tuần sau quay lại xin là khó.
Độ xe, thay đồ chơi trong thời gian bảo hành. Thay ống xả, độ đèn, đổi nồi, can thiệp hệ thống điện thường làm mất bảo hành phần liên quan. Muốn thay gì, hỏi nơi bảo hành trước và nhờ ghi lại câu trả lời.
Giữ hoá đơn và phiếu dịch vụ. Kẹp chung vào sổ bảo hành hoặc chụp ảnh lưu trong một thư mục riêng trên điện thoại. Khi có tranh chấp, giấy tờ là thứ duy nhất nói thay bạn.
Ngày nhận xe: mở sổ xe của riêng mình
Sổ bảo hành chỉ ghi phần hãng làm. Một trang sổ tự ghi giúp bạn theo dõi cả những việc ngoài kỳ, và rất có ích khi bán lại xe sau này.
- Ghi ngày nhận xe và số km trên đồng hồ lúc nhận, thường chỉ vài cây số.
- Chép lại các mốc bảo hành từ sổ hãng vào trang đầu, mỗi mốc ghi cả km lẫn ngày dự kiến.
- Ghi loại nhớt, dung tích nhớt, áp suất lốp trước sau theo sổ hướng dẫn, để lần nào đi tiệm cũng đối chiếu được.
- Đặt nhắc trên lịch điện thoại cho kỳ 1, tính từ ngày nhận xe cộng một tháng.
- Chụp ảnh số khung, số máy, tem áp suất lốp để trong cùng thư mục với ảnh hoá đơn.
- Mỗi lần đổ xăng, nhìn đồng hồ km; khi còn khoảng một trăm cây số tới mốc thì gọi hẹn lịch.
Các dòng sau này ghi theo một khuôn: ngày, số km, việc đã làm, ai làm, phụ tùng thay, mốc kế tiếp. Viết ngắn là được, quan trọng là đều.
Tháng đầu tiên: điều gì là bình thường, điều gì nên báo ngay
Bình thường: xích chùng nhẹ sau vài trăm cây số. Xích mới giãn ra một chút khi các mắt xích ăn vào nhông, kỳ 1 thợ sẽ chỉnh lại. Chỉ cần báo nếu xích kêu to hoặc chùng tới mức chạm vào vỏ.
Bình thường: phanh hơi yếu trong vài ngày đầu. Má phanh mới chưa ăn đều. Nếu sau khoảng một tuần vẫn phải bóp sâu sát tay nắm mới dừng, hoặc xe lệch hẳn một bên khi phanh, thì quay lại nơi bán xe báo ngay, đừng chờ tới kỳ.
Nên báo ngay: đèn báo lỗi trên đồng hồ sáng. Xe mới không nên có đèn cảnh báo nào sáng khi đã nổ máy và chạy. Chụp ảnh đồng hồ lúc đèn sáng, ghi ngày, số km rồi báo nơi bảo hành.
Nên báo ngay: rỉ nhớt, rỉ xăng, mùi khét. Vệt dầu dưới gầm sau một đêm, mùi xăng quanh xe hoặc mùi khét như dây điện là những thứ xe mới không được có. Đây là phần bảo hành lo, bạn chỉ cần ghi lại và đưa xe tới, không tự tháo xem.
Nên báo ngay: tiếng lạ lặp đi lặp lại. Tiếng gõ đều theo nhịp máy, tiếng rít ở bánh sau hay tiếng lạch cạch ở đầu xe khi qua ổ gà. Quay một đoạn video ngắn có tiếng, thợ nghe sẽ dễ khoanh vùng hơn là nghe bạn tả lại.
Những việc làm thừa với xe mới
Thay nhớt "xịn hơn" ngay từ lần đầu. Kỳ 1 dùng đúng loại nhớt sổ hướng dẫn ghi là đủ. Đổi sang nhớt khác cấp, khác độ nhớt trong thời gian rốt-đa không giúp gì, có khi còn làm các bề mặt mài khớp chậm hơn.
Rửa xe bằng vòi áp lực mạnh mỗi tuần. Xe mới bóng đẹp nên người ta hay rửa nhiều, nhưng vòi áp lực xịt thẳng vào ổ bi, giắc điện, lọc gió dễ đẩy nước vào chỗ không nên vào. Lau bằng khăn ẩm và rửa nhẹ là đủ.
Dán phim, lắp đồ chơi, đổi đèn trước kỳ 1. Lắp thêm thiết bị điện vào xe mới khi chưa hỏi nơi bảo hành là cách nhanh nhất để mất quyền bảo hành phần điện. Đợi qua các kỳ đầu, hỏi kỹ rồi mới làm.
Mang xe đi kiểm khi chưa có gì, chỉ vì lo. Xe mới chạy êm, không đèn báo, không tiếng lạ thì cứ theo mốc. Thời gian đó dùng để tự kiểm lốp, phanh, đèn mỗi tuần và ghi sổ.
Tình huống: sinh viên mua xe chạy về quê cuối tuần
Một bạn sinh viên mua xe số 110 phân khối, tuần đầu muốn chạy về quê cách khoảng một trăm hai mươi cây số. Chuyến đi này rơi đúng vào giai đoạn rốt-đa, nên cần sắp xếp lại một chút thay vì hoãn.
Chia chặng nghỉ khoảng ba mươi, bốn mươi phút một lần; trong mỗi chặng thay đổi tốc độ chứ không giữ một vận tốc suốt; không chở thêm người và hành lý nặng; đi ban ngày để quan sát được mặt đường khi lốp và phanh còn mới. Về tới nơi và quay lại thành phố là xe đã chạy khoảng ba trăm cây số, tương đối gần kỳ 1.
Sau hai chuyến như vậy thì gọi hẹn kỳ 1 luôn, dù đồng hồ mới khoảng năm, sáu trăm cây số. Đến sớm một chút trong khoảng cho phép không sao, đến trễ mới là điều nên tránh. Bạn ghi vào sổ: ngày, số km, "kỳ 1 tại nơi bảo hành, thay nhớt, chỉnh xích", và mốc kỳ 2.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy mới chạy bao nhiêu km thì thay nhớt lần đầu?
Thường ở khoảng năm trăm đến một nghìn cây số hoặc sau một tháng, tuỳ mốc nào tới trước; con số chính xác ghi trong sổ bảo hành của từng xe. Kỳ đầu đến sớm để xả mạt kim loại sinh ra khi máy mới mài khớp.
Chạy rốt-đa có phải là chạy thật chậm không?
Không hẳn. Điều quan trọng là thay đổi tốc độ đều, tăng ga nhẹ nhàng, tránh vặn ga hết cỡ và tránh chạy liền một tốc độ cố định quá lâu. Chạy rề rà mãi ở tốc độ thấp cũng không giúp máy mài đều.
Bỏ lỡ một kỳ kiểm định kỳ có mất bảo hành không?
Tuỳ điều kiện ghi trong sổ bảo hành của hãng. Nhiều sổ yêu cầu kiểm đúng các mốc và có xác nhận, nên bỏ kỳ có thể khiến lỗi về sau không được xét. Lỡ quá mốc thì đi ngay và hỏi rõ nơi bảo hành.
Xe tay ga mới có cần chạy rốt-đa không?
Có. Dù không có cần số, máy và bộ truyền động bằng dây đai, bộ ly hợp của xe ga vẫn cần thời gian để ăn khớp. Nguyên tắc giống xe số: không vặn ga hết cỡ, không chở nặng, thay đổi tốc độ đều trong vài trăm cây số đầu.
Có nên đổ thêm phụ gia cho xe mới không?
Không cần. Xe mới chỉ cần đúng loại nhớt và xăng ghi trong sổ hướng dẫn. Phụ gia đổ thêm không giúp gì cho giai đoạn rốt-đa, có khi còn gây tranh cãi khi xét bảo hành nếu máy gặp lỗi về sau.
Ngoài sổ bảo hành có cần ghi sổ riêng không?
Nên có. Sổ bảo hành chỉ ghi các kỳ của hãng; sổ tự ghi giúp bạn theo dõi cả việc ngoài kỳ như vá lốp, thay bóng đèn, và là bằng chứng chăm xe đều đặn khi bán lại xe sau này.