Mỗi lần thợ bảo dưỡng xong, bạn nên dành khoảng 15 phút để nghiệm thu trước khi trả tiền và ký phiếu. Với các thiết bị bảo dưỡng định kỳ quen thuộc như điều hoà (khoảng 6–12 tháng một lần), máy lọc nước (lõi đầu khoảng 3–6 tháng), bình nóng lạnh (khoảng 12 tháng), đó là lúc duy nhất bạn còn thợ ở cạnh để sửa ngay chỗ chưa đạt.
Nghiệm thu không cần dụng cụ, chỉ cần bật máy, nhìn, sờ, nghe và hỏi. Bài này đưa danh sách kiểm cho từng thiết bị, cách xin bảo hành phần việc vừa làm, và năm dòng ghi sổ. Thợ biết khách nghiệm thu kỹ thường cũng làm kỹ hơn ngay từ đầu. Áp dụng được cho cả thợ quen lẫn thợ mới gọi lần đầu, kể cả khi thợ đến theo gói trọn năm đã trả trước.
Bảng nghiệm thu nhanh cho từng thiết bị
In bảng này hoặc chép vào điện thoại. Mỗi lần thợ đến, đi đúng dòng của thiết bị vừa làm.
| Thiết bị và chu kỳ | Kiểm ngay khi thợ còn ở nhà | Kiểm lại sau vài ngày | Dấu hiệu phải gọi lại |
|---|---|---|---|
| Điều hoà, khoảng 6–12 tháng | Chạy 15 phút, gió lạnh đều, mặt nạ khô, dàn nóng chạy êm | Không nhỏ nước, không mùi | Nhỏ nước, kêu lạch cạch, kém mát hơn trước |
| Máy lọc nước, lõi đầu 3–6 tháng | Nước tinh chảy đều, không rỉ dưới tủ, lõi cũ để lại | Gầm tủ khô, nước không mùi | Rỉ nước đầu nối, nước có mùi nhựa kéo dài |
| Bình nóng lạnh, khoảng 12 tháng | Bấm thử chống giật nhảy ngay, đầu nối khô, bình treo chắc | Nước nóng trong, không mùi | Tê tay, rỉ nước, aptomat nhảy |
| Máy giặt, khoảng 6–12 tháng | Chạy thử một chu trình ngắn, xả nước thông, không rung lắc lạ | Lồng không mùi | Rò nước ở chân máy, báo lỗi |
| Máy hút mùi, khoảng 3–6 tháng (lưới lọc) | Bật các mức, lưới lắp khít, không rung | Không nhỏ dầu | Kêu to, rơi dầu xuống bếp |
Mốc trong sổ hướng dẫn của từng máy là chuẩn, bảng trên là khoảng tham khảo. Với điều hoà, bình nóng lạnh, máy giặt, không tự mở vỏ hay đụng đến dây điện khi kiểm; chỉ quan sát và dùng các nút bình thường.
Mười lăm phút nghiệm thu: thứ tự làm
Làm theo thứ tự này, từ chỗ dễ thấy đến chỗ hay bị bỏ:
- Phút 1–3: nghe thợ kể lại đã làm gì, đối chiếu với những gì đã hẹn khi gọi. Hỏi lại bước nào chưa nghe thấy, ví dụ "dàn nóng anh/chị xịt rồi chứ?"
- Phút 3–8: bật máy chạy. Đứng dưới cửa gió điều hoà, mở vòi nước lọc, chờ bình nóng lạnh đun, cho máy giặt chạy chế độ ngắn nhất. Nghe tiếng máy, nhìn các đầu nối.
- Phút 8–10: xem đồ cũ đã thay (lõi lọc, thanh magie, phụ tùng) và so với danh sách tính tiền.
- Phút 10–12: nhìn quanh chỗ làm: tường, sàn, đồ đạc có ướt, bẩn, trầy không; ốc vít, nắp che, mặt nạ đã lắp đủ chưa.
- Phút 12–15: đọc phiếu, xin ghi rõ việc đã làm, vật tư đã thay, thời hạn bảo hành. Chụp ảnh phiếu, rồi mới trả tiền.
Phát hiện chỗ chưa đạt thì nói ngay: "Mặt nạ này còn nhỏ nước, anh/chị xem giúp nhà mình trước khi về." Đa số thợ sửa ngay mà không cần tranh cãi, vì sửa lúc còn đồ nghề trong tay nhanh hơn nhiều so với quay lại. Đợi thợ về rồi mới gọi lại thì mất thêm một buổi hẹn và cả hai bên đều mệt.
Bảo hành dịch vụ: xin gì, giữ gì
Thời hạn bảo hành phải ghi ra. Một câu "có gì gọi anh" là không đủ. Xin ghi lên phiếu hoặc nhắn tin: bảo hành phần việc vừa làm bao lâu. Với vệ sinh điều hoà, nhiều nơi bảo hành chuyện nhỏ nước trong vài tuần; với phụ tùng thay mới, thời gian thường dài hơn.
Bảo hành cái gì. Phân biệt bảo hành công (thợ làm lại nếu lỗi do cách làm) và bảo hành phụ tùng (đồ thay mới hỏng sớm). Hỏi rõ cả hai.
Giữ ba thứ. Ảnh phiếu, tin nhắn hẹn và báo giá, ảnh đồ cũ đã thay. Ba thứ này đủ để gọi lại mà không phải nhớ hay kể lại từ đầu.
Gọi lại đúng cách. Gọi sớm ngay khi thấy dấu hiệu, gửi ảnh hoặc đoạn video ngắn, nhắc ngày làm và phiếu. Đừng tự sửa hay gọi thợ khác can thiệp trước, vì như vậy bên cũ có lý do từ chối bảo hành.
Khi bị từ chối. Nếu thợ đổ lỗi cho "máy cũ" mà không kiểm, ghi lại vào sổ. Lần sau bạn biết đây không phải nơi để quay lại. Kèm theo, đọc lại hợp đồng nếu là gói trọn năm để xem điều khoản bảo hành.
Hỏi luôn cách dùng sau bảo dưỡng. Có thứ phải kiêng trong vài ngày đầu: máy lọc nước vừa thay màng nên xả bỏ mấy bình đầu, bình nóng lạnh vừa xả cặn nên để đun đầy một lần rồi mới tắm. Thợ dặn gì thì ghi lại cùng phiếu; làm sai lời dặn mà hỏng thì khó đòi bảo hành, làm đúng thì bạn có căn cứ rõ ràng khi gọi lại.
Những chỗ thợ hay bỏ sót mà bạn nhìn thấy được
Không phải thợ ẩu, mà vì đi nhiều nhà một ngày, có những chi tiết dễ quên. Đi qua danh sách này khi nghiệm thu:
- Ống thoát nước điều hoà chưa đặt lại đúng chỗ, nước nhỏ ra tường thay vì xuống cống.
- Lưới lọc điều hoà lắp ngược hoặc chưa khít, gió lọt bụi qua mép.
- Van khoá nước cấp máy lọc hoặc bình nóng lạnh chưa mở lại hết, nước chảy yếu.
- Aptomat cấp điện cho một thiết bị chưa bật lại, hoặc bật nhầm aptomat khác.
- Nắp cốc lọc máy lọc nước vặn chưa chặt, rỉ từng giọt sau vài giờ.
- Mặt nạ điều hoà âm trần lắp lệch, khe hở ở một cạnh.
- Rác vật tư, túi nylon, mẩu bảo ôn để lại trên ban công hay nóc tủ.
- Chế độ hẹn giờ, nhiệt độ cài sẵn trên điều khiển bị đổi khi thợ chạy thử, tối đến mới thấy máy không tắt như mọi ngày.
- Máy giặt được dịch ra để làm nhưng chưa kê lại chân cho cân, lúc quay vắt rung mạnh và dịch dần khỏi chỗ.
Sau khi thợ về, bạn đi một vòng lần nữa sau vài giờ, nhất là gầm tủ bếp và chân tường dưới dàn lạnh. Chỗ rỉ chậm thường chỉ lộ ra sau một lúc. Thấy thì chụp ảnh, nhắn ngay cho thợ trong ngày.
Ghi sổ sau nghiệm thu: năm dòng là đủ
Mỗi lần thợ đến, sổ bảo dưỡng của nhà có thêm một dòng cho mỗi thiết bị: ngày làm; ai làm, đơn vị nào; việc đã làm; vật tư hay phụ tùng đã thay; mốc lần sau. Thêm một cột nhỏ "nghiệm thu" ghi đạt hay chưa, chỗ nào phải làm lại, và thời hạn bảo hành.
Ghi ngay trong ngày, khi trí nhớ còn rõ. Đợi đến cuối tuần là quên mất thợ nói gì về quạt dàn nóng hay thanh magie. Đặt nhắc mốc lần sau trên lịch điện thoại, trước hạn khoảng hai tuần.
Sau một năm, cột nghiệm thu cho bạn biết thợ nào làm đạt ngay lần đầu, thợ nào phải gọi lại nhiều. Đó là căn cứ tốt nhất để chọn ai cho năm sau, tốt hơn mọi lời giới thiệu.
Nếu thợ dặn "lần sau nên thay" một món nào đó, ghi nguyên văn kèm số đo, để lần sau đối chiếu xem món đó có thật xuống cấp như lời dặn không. Nhà nhiều thiết bị thì làm sổ theo dạng bảng tính, mỗi thiết bị một hàng, mỗi lần làm một cột. Nhìn ngang một hàng là thấy lịch sử của một máy; nhìn dọc một cột là thấy buổi hôm đó thợ đã làm gì.
Những thứ không cần kiểm, hoặc không nên tự kiểm
Nghiệm thu kỹ không có nghĩa là kiểm mọi thứ. Có vài việc người thường không nên làm khi nghiệm thu: mở vỏ dàn nóng để xem, tự đo gas, rút thanh magie ra xem lại sau khi thợ đã lắp, tháo cốc lọc ra kiểm lõi mới. Những việc đó hoặc nguy hiểm, hoặc làm hỏng phần thợ vừa lắp kín, và nếu có rò sau đó thì khó phân định lỗi của ai.
Cũng không cần đòi các số đo mà bạn không đọc được. Với điều hoà, nhiệt độ gió ra trước và sau là đủ hiểu; với bình nóng lạnh, nút thử chống giật nhảy ngay là phần an toàn bạn tự thấy được. Hỏi quá nhiều thông số kỹ thuật chỉ làm buổi nghiệm thu kéo dài mà không giúp bạn quyết thêm điều gì.
Phần của bạn gói trong bốn chữ: chạy, nhìn, nghe, ghi. Máy chạy đúng, chỗ làm sạch, tiếng máy êm, phiếu ghi đủ. Mọi thứ vượt ra ngoài bốn chữ đó là phần nghề của thợ.
Tình huống: thợ về được ba ngày, điều hoà nhỏ nước
Phòng ngủ của con, điều hoà vừa vệ sinh xong thứ bảy. Thứ ba, mặt nạ bắt đầu nhỏ nước xuống gối. Bố mẹ mở sổ: phiếu ghi bảo hành nhỏ nước trong một tháng, có ảnh phiếu và tin nhắn hẹn.
Việc nên làm: tắt máy, ngắt aptomat điều hoà, lau khô, đặt khăn hứng. Chụp ảnh mặt nạ đang nhỏ nước, nhắn cho thợ kèm ảnh phiếu. Không tự tháo mặt nạ hay thông ống thoát nước, vì nếu làm hỏng gì, bên bảo dưỡng có lý do từ chối.
Thợ quay lại, thấy ống thoát nước bị gập khi lắp mặt nạ, chỉnh lại trong mười phút. Ghi sổ: ngày gọi bảo hành, nguyên nhân, đã xử lý, không tính phí. Lần sau hẹn thợ này, bạn dặn thêm một câu: "Lần trước bị gập ống thoát nước, anh/chị để ý giúp."
Giả sử phiếu không ghi bảo hành và không có tin nhắn nào, mọi chuyện khó hơn nhiều: thợ dễ đổ cho máy cũ. Đó là lý do mười lăm phút nghiệm thu và một dòng bảo hành trên phiếu đáng giá hơn mọi lời hứa miệng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả tiền thợ trước khi chạy thử máy không?
Không nên. Trả tiền sau khi đã chạy thử, xem đồ cũ, nhìn quanh chỗ làm và đọc phiếu. Nếu thợ vội, nói rõ nhà mình cần khoảng mười lăm phút kiểm, đa số thợ đều hiểu vì đó là thói quen bình thường.
Thợ không có phiếu bảo dưỡng thì nghiệm thu bằng gì?
Nhờ thợ nhắn tin liệt kê việc đã làm, vật tư đã thay và thời hạn bảo hành, hoặc tự ghi vào sổ rồi nhờ thợ xem và xác nhận bằng tin nhắn. Tin nhắn có ngày giờ cũng là chứng cứ tốt khi cần gọi bảo hành.
Bảo dưỡng xong vài ngày máy lại lỗi thì có được làm lại miễn phí không?
Tuỳ cam kết bảo hành lúc làm. Nếu lỗi liên quan đến phần việc vừa làm và còn trong thời hạn, thợ đàng hoàng sẽ quay lại xử lý. Đây là lý do nên xin ghi rõ thời hạn và phạm vi bảo hành trước khi trả tiền.
Có nên quay video lúc thợ đang làm không?
Không cần quay suốt buổi, việc đó dễ làm thợ khó chịu. Chỉ cần chụp ảnh trước khi làm, đồ cũ đã thay và tình trạng sau khi làm. Nếu nhà vắng người theo dõi, có thể báo trước với thợ là sẽ chụp ảnh để gửi cho người nhà.
Phát hiện thợ làm thiếu bước đã hẹn thì nói thế nào?
Nói bằng giọng đề nghị, nhắc lại điều đã hẹn khi gọi: nhà mình đã hẹn có rửa dàn nóng, anh hoặc chị làm giúp phần này trước khi về. Giữ bình tĩnh, có tin nhắn hẹn làm chứng là đủ.
Nghiệm thu bình nóng lạnh có cần đợi nước nóng mới kiểm được không?
Nên đợi bình đun xong một lần, thường mất một lúc tuỳ dung tích. Trong lúc chờ, bấm thử aptomat chống giật, nhìn đầu nối có rỉ không. Khi có nước nóng, mở vòi xem nước trong, không mùi rồi mới trả tiền.