Quỹ bảo dưỡng của một gia đình ước được bằng một phép tính đơn giản: cộng tất cả các khoản bảo dưỡng định kỳ trong một năm, chia mười hai, rồi cộng thêm một phần dự phòng cho hỏng vặt. Ra được con số đó, mỗi tháng bạn tách riêng một khoản cố định, tới hạn thì rút ra trả, không phải lấy từ tiền chợ hay tiền học.
Duy Trì không đưa con số cụ thể, vì giá bảo dưỡng chênh nhau nhiều theo khu vực, đời máy và người làm. Cách đúng là tự hỏi giá ở chính nơi bạn sống, ghi lại những lần đã trả, và dùng chúng làm căn cứ. Phần dưới đây là các bước, các khoản hay bị quên, và cách giữ quỹ cho nó không bị tiêu lẫn.
Vì sao tiền bảo dưỡng hay làm gia đình bị động
Tiền bảo dưỡng có hai đặc điểm khiến nó dễ gây hụt tay. Một là nó không đều: có tháng không tốn gì, có tháng vừa bảo dưỡng ô tô cấp lớn vừa súc bồn nước vừa thay lõi lọc. Hai là nó dễ bị hoãn: thấy tốn thì để tháng sau, tháng sau lại có việc khác, rồi máy hỏng thật thì phải bỏ ra khoản lớn hơn nhiều so với bảo dưỡng.
Khi có quỹ riêng, việc bảo dưỡng thôi là một quyết định chi tiêu mỗi lần. Nó trở thành khoản đã được dành sẵn, tới hạn là làm. Bảo dưỡng định kỳ đều đặn cũng rẻ hơn nhiều so với để hỏng nặng mới sửa, chẳng hạn rửa dàn điều hoà đúng hạn so với thay máy nén vì bụi bẩn làm máy chạy quá tải nhiều năm.
Quỹ này không phải khoản đầu tư hay tiết kiệm dài hạn. Nó là tiền sẽ tiêu, chỉ là tiêu đúng lúc. Vì vậy không cần tìm nơi gửi sinh lời, cũng không nên vay hay trả góp cho các khoản bảo dưỡng; nếu tháng nào quỹ không đủ, dời một việc không gấp sang tháng sau.
Năm bước ước quỹ bảo dưỡng hằng tháng
Làm một lần vào một buổi tối, cầm sổ bảo dưỡng hoặc bảng tính và điện thoại để hỏi giá.
- Liệt kê mọi khoản định kỳ của nhà và xe trong một năm, mỗi khoản một dòng: tên việc, bao nhiêu lần một năm.
- Ghi giá mỗi lần cho từng khoản. Lấy từ phiếu lần trước nếu có; chưa có thì hỏi hai ba nơi gần nhà và lấy mức giữa.
- Nhân giá mỗi lần với số lần trong năm, ra tổng năm của từng khoản.
- Cộng tất cả các khoản lại, ra tổng năm, rồi chia mười hai.
- Cộng thêm một phần dự phòng cho hỏng vặt ngoài lịch, nhiều nhà chọn khoảng một phần mười đến một phần năm tổng trên, nhà đồ cũ nhiều thì lấy mức cao.
Con số ra ở bước năm là khoản tách riêng mỗi tháng. Ghi nó vào đầu trang quỹ trong sổ cùng ngày tính, để cuối năm so với số đã chi thật mà chỉnh lại.
Bảng các khoản định kỳ thường có trong một năm
Bảng dưới liệt kê các khoản mà phần lớn gia đình có, kèm số lần trong năm để bạn nhân. Cột cuối nhắc những lý do khiến khoản đó tốn hơn dự tính.
| Khoản định kỳ | Bao nhiêu lần một năm | Tự làm hay gọi thợ | Khi nào tốn hơn dự tính |
|---|---|---|---|
| Bảo dưỡng tổng điều hoà (mỗi máy) | Khoảng 1–2 lần | Thợ | Máy treo cao khó tiếp cận, phải bổ sung gas |
| Lõi lọc máy lọc nước | Lõi thô vài lần; lõi sau theo hãng | Theo hướng dẫn máy | Nước giếng nhiều cặn làm lõi nhanh tắc |
| Xả cặn, kiểm tổng bình nóng lạnh | Khoảng 1–2 lần | Thợ | Phải thay linh kiện hao mòn |
| Bảo dưỡng xe máy | Theo km, thường vài lần | Tiệm | Xe chạy nhiều, tới hạn thay lốp, má phanh |
| Bảo dưỡng ô tô | Theo km hoặc tháng | Gara | Rơi vào cấp bảo dưỡng lớn |
| Súc bồn nước, bể ngầm | Khoảng 1–2 lần | Thợ | Bồn có cặn dày, phải xử lý thêm |
| Nạp lại bình chữa cháy | Theo hạn trên bình | Cơ sở có chức năng | Đã dùng hoặc hỏng van |
| Hút bể phốt, thông cống | Vài năm một lần, chia đều theo năm | Thợ | Nhà đông người, bể nhỏ |
| Đăng kiểm, bảo hiểm xe | Theo hạn | Tự làm thủ tục | Tra quy định hiện hành |
Mốc và số lần trong sổ hướng dẫn của máy hoặc xe là chuẩn, bảng là khoảng tham khảo. Khoản vài năm mới có một lần như hút bể phốt hay sơn lại cửa sắt thì chia đều ra số năm, rồi đưa phần một năm vào phép cộng.
Những khoản hay bị quên khi ước
Ước lần đầu, gần như nhà nào cũng thiếu vài dòng. Những khoản dễ sót nhất:
- Khoản vài năm một lần: hút bể phốt, sơn lại cửa sắt, thay gioăng cửa tủ lạnh, thay ắc quy xe. Vì lâu mới có nên không ai nhớ, nhưng khi tới thì không nhỏ.
- Đồ tiêu hao đi kèm: pin đầu báo khói, pin điều khiển, dung dịch vệ sinh lồng máy giặt, nước rửa kính xe.
- Phí đi lại hoặc phí gọi thợ tới nhà, tách riêng với tiền công ở một số nơi.
- Đồ nhà cho thuê hoặc nhà bố mẹ mà bạn đang lo giúp.
- Lốp xe: không thay hằng năm, nhưng tới lúc thay thì thay cả cặp.
Mẹo nhỏ: lật lại sổ chi tiêu hoặc lịch sử chuyển khoản mười hai tháng gần nhất, lọc các khoản trả cho thợ, tiệm, gara. Danh sách thật này thường dài hơn danh sách bạn nghĩ ra khi ngồi nhớ.
Giữ quỹ cho nó không bị tiêu lẫn
Tách hẳn chỗ để. Một tài khoản phụ, một ví điện tử riêng, hay đơn giản là một phong bì để trong tủ. Điều quan trọng là quỹ không nằm chung với tiền tiêu hằng ngày.
Chuyển vào ngay đầu tháng. Chuyển vào quỹ cùng lúc nhận lương, trước khi chi các khoản khác. Để cuối tháng còn dư mới chuyển thì thường không còn dư.
Chỉ rút cho việc trong lịch hoặc hỏng hóc thật. Không rút để mua máy mới hay đồ trang trí. Mua mới là một quyết định khác, có khoản riêng.
Ghi mỗi lần rút vào nhật ký bảo dưỡng. Ghi số tiền cạnh dòng việc đã làm. Cuối năm cộng lại là biết quỹ đang thừa hay thiếu.
Quỹ dư thì để chuyển sang năm sau. Đừng tiêu phần dư vào việc khác ngay. Năm sau có thể rơi vào cấp bảo dưỡng lớn của xe hoặc một món đồ hết tuổi, phần dư đó sẽ đỡ cho bạn.
Khi quỹ không đủ: việc nào làm trước
Năm đầu, quỹ thường chưa kịp đầy mà việc đã tới hạn. Khi phải chọn, thứ tự ưu tiên nên là:
- Việc an toàn trước hết: bình chữa cháy hết hạn, aptomat chống giật bấm không nhảy, dây gas cũ nứt, phanh xe. Những việc này không chờ được, dù tốn hay không.
- Việc mà để lâu sẽ thành hỏng nặng: bình nóng lạnh nhiều cặn, điều hoà chảy nước vào tường, nhớt xe quá hạn xa. Hoãn những việc này là đổi một khoản nhỏ bây giờ lấy một khoản lớn sau này.
- Việc gắn với mùa: điều hoà trước nóng, máng xối trước mưa. Lỡ mùa thì phải chờ cả năm hoặc chịu thiệt suốt mùa.
- Việc cho thoải mái: vệ sinh máy lọc không khí, đánh bóng xe, sơn lại cửa. Những việc này dời được vài tháng mà không ảnh hưởng gì.
Ghi rõ vào sổ việc nào bị dời và dời sang tháng nào, để nó không biến mất khỏi lịch. Khi quỹ đã đầy lên, làm bù theo đúng thứ tự trên. Nếu tháng nào cũng phải dời việc, vấn đề thường nằm ở bước hai: giá ước ban đầu thấp hơn thực tế. Lấy phiếu của các lần vừa làm, tính lại khoản tháng ngay, đừng chờ tới cuối năm.
Nhà cho thuê, nhà bố mẹ: tách quỹ hay gộp
Nếu bạn có một hai phòng cho thuê, nên tách một quỹ bảo dưỡng riêng cho phần nhà đó, trích từ tiền thuê nhận mỗi tháng. Lý do đơn giản: đồ trong phòng thuê bị dùng nhiều hơn, nhiều người thay nhau dùng, và mỗi lần có người dọn ra là một đợt kiểm, sửa, vệ sinh. Gộp chung với quỹ nhà mình thì không biết phòng cho thuê thật sự tốn bao nhiêu, cũng không biết tiền thuê đang bù được đến đâu.
Với nhà bố mẹ già mà con cái đang lo giúp, cách gọn nhất là anh chị em cùng góp vào một quỹ chung, một người giữ sổ và báo lại mỗi khi rút. Liệt kê các khoản theo đúng năm bước ở trên, chia tổng mỗi tháng theo phần đã thống nhất. Như vậy khi thợ đến bảo dưỡng điều hoà hay bình nóng lạnh ở nhà bố mẹ, không ai phải hỏi "lần này ai trả", và bố mẹ không phải tự bỏ tiền hưu ra rồi ngại không nói.
Cả hai trường hợp đều nên ghi nhật ký rút quỹ rõ ràng, có ảnh phiếu đi kèm. Tiền chung của nhiều người thì minh bạch là điều giữ cho quỹ sống được lâu.
Một ví dụ cách tính, không dùng số tiền
Gia đình chị Lan có ba điều hoà, một máy lọc nước, một bình nóng lạnh, hai xe máy và bồn nước trên mái. Chị kéo lịch sử chuyển khoản năm ngoái, tìm được phiếu của thợ điện lạnh hai lần, tiệm xe bốn lần, thợ súc bồn một lần, và một lần thay lõi lọc. Những khoản chưa có phiếu như xả cặn bình nóng lạnh, chị hỏi hai thợ gần nhà và lấy mức giữa.
Chị nhân mỗi khoản với số lần trong năm, cộng lại, chia mười hai. Vì bình nóng lạnh nhà chị đã tám năm tuổi và hai lần phải gọi thợ ngoài lịch, chị cộng thêm phần dự phòng ở mức cao hơn bình thường. Con số cuối cùng chị viết lên đầu trang quỹ trong sổ, và từ tháng sau mỗi lần nhận lương chị chuyển đúng khoản đó sang một tài khoản phụ đặt tên "bảo dưỡng".
Sáu tháng sau, chị so lại: quỹ dư một chút vì đầu năm ít việc, nhưng chị biết tháng chín sẽ có đợt bảo dưỡng lớn của xe và bảo dưỡng tổng ba điều hoà sau mùa nóng. Phần dư đó được để nguyên. Tới cuối năm, chị dùng số đã chi thật để tính lại cho năm sau thay vì số ước ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ bảo dưỡng nên để ở đâu thì tiện?
Chỗ nào tách khỏi tiền tiêu hằng ngày và rút được nhanh khi thợ làm xong là tiện. Nhiều nhà dùng một tài khoản phụ đặt tên riêng hoặc một ví điện tử chỉ dành cho việc này; nhà ít dùng chuyển khoản thì một phong bì cố định trong tủ cũng được.
Nhà mới mua đồ toàn bộ thì có cần quỹ bảo dưỡng không?
Vẫn cần, nhưng năm đầu khoản dự phòng có thể thấp vì đồ còn bảo hành. Các việc định kỳ như rửa điều hoà, thay lõi lọc, bảo dưỡng xe lần đầu vẫn tốn tiền và thường không nằm trong bảo hành. Để dành từ sớm thì năm thứ ba thứ tư đỡ hụt.
Có nên gộp quỹ bảo dưỡng với quỹ khẩn cấp của gia đình không?
Nên tách. Quỹ khẩn cấp dành cho mất việc, ốm đau, chuyện lớn bất ngờ; quỹ bảo dưỡng là khoản biết trước sẽ tiêu theo lịch. Gộp lại thì dễ rút quỹ khẩn cấp cho việc thường ngày mà không nhận ra nó đang vơi dần.
Bao lâu thì nên tính lại số tiền để dành mỗi tháng?
Mỗi năm một lần vào dịp tổng kết sổ bảo dưỡng là đủ. Tính lại sớm hơn khi nhà mua thêm xe, thêm điều hoà, chuyển nhà, hoặc khi giá công thợ ở khu bạn ở thay đổi rõ. Lấy số đã chi thật năm trước làm căn cứ thay cho số ước.
Thu nhập không đều thì giữ quỹ bảo dưỡng thế nào?
Tháng thu nhiều thì chuyển vào quỹ nhiều hơn, tháng ít thì chuyển ít, miễn cộng cả năm đủ tổng đã ước. Ưu tiên chuyển trước các tháng có việc lớn trong lịch, ví dụ trước mùa nóng hoặc trước kỳ bảo dưỡng lớn của xe.