Nhà sát đường lớn, gần công trình đang xây hay cạnh chợ thì lưới lọc điều hoà nên rửa khoảng 1–2 tuần một lần trong mùa dùng nhiều, thay vì 2–4 tuần như nhà trong ngõ yên. Bảo dưỡng tổng nên giữ khoảng 4–6 tháng một lần, riêng dàn nóng hứng bụi xe có thể cần rửa sớm hơn, khoảng 3–6 tháng.
Khác biệt không nằm ở con số cố định mà ở chỗ bụi đến theo đợt: tuần công trình đổ móng, tháng sửa đường, mùa hanh khô gió lớn. Vì vậy với nhà mặt đường, cách tốt nhất là học soi lưới lọc và để chính lưới quyết định ngày rửa, lịch chỉ làm khung nhắc.
Bụi đường khác bụi nhà ở chỗ nào
Bụi trong một căn hộ yên tĩnh chủ yếu là sợi vải, da, lông, mịn và nhẹ. Bụi mặt đường thì nặng và bẩn hơn: hạt đất cát từ bánh xe, khói xả đen, bụi xi măng nếu có công trình, cộng thêm dầu mỡ nếu nhà gần quán ăn. Lớp này bám vào lưới lọc thành mảng sẫm màu, dính, rửa bằng nước lạnh không trôi hẳn.
Bụi mặt đường còn đi vào nhà bằng nhiều đường hơn ta nghĩ. Cửa cuốn mở cả ngày cho cửa hàng tầng trệt, cửa sổ hé để thông gió, khe dưới cửa ra ban công. Máy phòng khách tầng một và máy phòng ngủ hướng ra đường thường bẩn nhanh nhất, trong khi máy phòng phía sau nhà có khi vẫn sạch như nhà trong ngõ.
Riêng dàn nóng đặt mặt tiền thì hứng trực tiếp: khói xe tạo lớp nhờn đen trên lá tản nhiệt, bụi bám vào đó rất nhanh và khó rửa. Đây là lý do nhiều nhà mặt phố thấy máy kém mát từ giữa mùa dù vừa bảo dưỡng đầu mùa. Lịch cho nhà này phải tách riêng từng máy theo hướng và tầng, không gộp chung một mốc.
Lịch tách theo vị trí máy trong nhà mặt đường
Ví dụ một nhà phố ba tầng mặt tiền đường lớn, tầng trệt kinh doanh, bật điều hoà từ tháng 4 đến tháng 10.
| Máy | Rửa lưới lọc | Bảo dưỡng tổng (thợ) | Dấu hiệu dời lịch lên |
|---|---|---|---|
| Phòng khách tầng trệt, cửa mở thường xuyên | 1 tuần | 4 tháng | Lưới đen sau năm ngày, mùi khói khi bật máy |
| Phòng ngủ tầng hai hướng ra đường | 1–2 tuần | 4–6 tháng | Bụi mịn trên cánh đảo gió, gió yếu đi |
| Phòng ngủ phía sau nhà | 2–4 tuần | 6 tháng | Như nhà bình thường |
| Dàn nóng treo mặt tiền | Không tự rửa | 3–6 tháng | Lớp nhờn đen trên lá tản nhiệt, máy chạy lâu mới mát |
| Dàn nóng trên sân thượng | Không tự rửa | 6 tháng | Đợt gió lớn, công trình bên cạnh đổ bê tông |
| Ống thoát nước ngưng | Nhìn mỗi tháng | Thợ thông khi tắc | Nước nhỏ xuống tường hoặc ra vỉa hè sai chỗ |
Mốc trong sổ hướng dẫn của từng máy là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo để chia lịch theo vị trí. Khi nhà bên cạnh xây dựng, nhân đôi nhịp rửa lưới cho các máy hướng về phía đó.
Soi lưới lọc: cách quyết định ngày rửa bằng mắt
Soi lưới không cần tháo ra rửa, chỉ mất hai phút cho mỗi máy, làm được vào bất kỳ buổi tối nào sau khi tắt máy.
- Tắt máy bằng điều khiển, chờ cánh đảo gió đóng, rút phích hoặc ngắt aptomat.
- Mở mặt nạ, kéo một tấm lưới ra nửa chừng, không cần tháo hẳn.
- Soi lưới về phía bóng đèn hoặc cửa sổ sáng. Lưới sạch nhìn xuyên qua rõ các mắt lưới.
- Nếu ánh sáng chỉ lọt qua lờ mờ hoặc mặt lưới phủ màu xám đều thì rửa ngay hôm đó.
- Nếu mới có lớp bụi mỏng ở mép trên, ghi lại và hẹn soi lại sau ba bốn ngày.
- Đẩy lưới về chỗ, đóng nắp, cấp điện lại.
- Sau ba bốn lần soi, bạn sẽ biết máy nào cần rửa mỗi tuần, máy nào hai tuần; đặt lại nhắc trên điện thoại theo đúng nhịp đó.
Với bụi khói dính, rửa bằng nước ấm pha chút nước rửa chén, ngâm vài phút rồi xả từ mặt sau ra. Không dùng xăng, dầu hoả hay chất tẩy mạnh, lưới nhựa sẽ giòn và rách.
Giảm bụi vào máy mà không phải rửa nhiều hơn
Đóng cửa trong lúc chạy máy. Nghe hiển nhiên nhưng là nguyên nhân số một ở nhà kinh doanh tầng trệt: cửa cuốn mở, điều hoà vẫn bật, máy hút thẳng bụi đường. Nếu bắt buộc mở cửa thì tắt máy phòng đó hoặc treo rèm nhựa ở cửa ra vào.
Lau sàn ẩm thay vì quét khô. Quét chổi làm bụi bay lên đúng tầm miệng hút của dàn lạnh. Lau ẩm vào buổi sáng, trước khi bật máy, giữ bụi nằm dưới sàn.
Đặt thảm chùi chân ở cửa. Phần lớn đất cát vào nhà theo dép giày. Một tấm thảm dày ở cửa chặn bớt một nửa lượng bụi lẽ ra bay vào máy.
Đóng cửa sổ hướng đường vào giờ cao điểm. Giờ tan tầm và giờ xe tải chạy là lúc bụi nhiều nhất. Thông gió nên làm vào sáng sớm hoặc khuya, khi đường vắng.
Báo cho hàng xóm đang xây nhà. Nhà bên cạnh xây dựng thường có lưới che. Nếu lưới rách hay không che phía nhà bạn, nói chuyện nhẹ nhàng với chủ công trình; vừa đỡ bụi cho máy vừa đỡ cho cả nhà.
Lịch đổi theo mùa của nhà mặt đường
Mùa hanh khô, gió lớn. Ở miền Bắc là cuối thu sang đông, ở miền Nam là các tháng khô. Bụi đường bốc lên nhiều nhất trong năm, dù máy ít bật. Những máy còn dùng nên soi lưới mỗi tuần, máy đã nghỉ thì đóng mặt nạ cho kín để bụi không bám vào dàn lạnh suốt mùa.
Đầu mùa nóng. Lượt bảo dưỡng tổng trước mùa của nhà mặt đường nên làm sớm hơn nhà trong ngõ một hai tuần, vì bụi tích cả mùa khô đang nằm sẵn trong dàn nóng. Rửa xong thì nhịp lưới lọc chuyển sang mỗi tuần.
Giữa mùa mưa. Mưa rửa bớt bụi trên đường nên lưới lọc bẩn chậm lại, có thể giãn ra hai tuần. Nhưng nước mưa bắn từ mặt đường lên dàn nóng treo thấp lại mang theo bùn đất, nhìn lá tản nhiệt sau mỗi đợt mưa lớn.
Khi đường trước nhà sửa chữa. Đào đường, rải nhựa, cào bóc mặt đường là những tuần bụi và khói nặng nhất. Đóng cửa hướng đường, rửa lưới mỗi tuần, ghi ngày bắt đầu và kết thúc để hẹn thợ rửa dàn nóng ngay sau đó.
Ba tình huống hay gặp
Một cửa hàng tạp hoá tầng trệt, cửa mở từ sáng đến tối, có một máy treo tường cho quầy thu ngân. Lưới lọc ở đây đen sau năm sáu ngày. Cách làm hợp lý là rửa lưới mỗi tối thứ bảy sau khi đóng cửa, phơi qua đêm, sáng chủ nhật lắp lại; mỗi bốn tháng gọi thợ một lần, đúng vào ngày nghỉ bán.
Một gia đình bốn người ở căn nhà ống mặt đường lớn, hai phòng ngủ tầng trên. Phòng hướng ra đường rửa lưới mỗi tuần rưỡi, phòng phía sau mỗi ba tuần. Đặt hai nhắc khác nhau trên điện thoại, giao cho hai người khác nhau giữ, tránh cảnh cả nhà nghĩ người kia đã làm.
Một nhà ở cạnh khu đất đang xây chung cư, công trình kéo dài hơn một năm. Ngoài lịch thường, nhà này nên hẹn thêm một lượt rửa dàn nóng ở giữa giai đoạn xây thô, và soi lưới cả những máy ít bật, vì bụi xi măng mịn bám vào dàn lạnh ngay cả khi máy chỉ chạy vài giờ mỗi tuần.
Dàn nóng mặt tiền: vì sao để thợ và thợ làm gì
Dàn nóng treo mặt tiền nhà phố hầu như luôn ở trên cao, sát lề đường. Rửa nó đòi hỏi người có dây an toàn, có bạt hứng để nước bẩn không rơi xuống người đi đường, và có cách xử lý lớp nhờn khói xe. Người nhà không nên với ra ngoài cửa sổ hay đứng lên lan can để xịt nước, dù chỉ là tầng hai.
Một lượt rửa dàn nóng làm đúng gồm: ngắt điện, tháo lưới bảo vệ, xịt nước từ phía trong ra ngoài theo chiều lá, dùng dung dịch tẩy nhẹ cho lớp nhờn nếu cần rồi xả sạch, nhìn quạt và cánh quạt xem có bám bụi lệch tâm không, kiểm hộp điện có bụi dày không. Xong phải chạy thử và đo xem dòng điện, nhiệt độ gió ra có về mức bình thường. Câu nên hỏi: "Anh chị chụp giúp nhà mình lá tản nhiệt trước và sau khi rửa nhé."
Thợ bảo dàn nóng nhà bạn cần rửa mỗi ba tháng thì không phải là vẽ việc, với nhà mặt đường lớn đó là nhịp hợp lý. Nhưng nếu họ đề nghị nạp gas mỗi lần rửa, hãy hỏi số đo và chỗ rò; bụi không làm mất gas. Còn khi họ bảo quạt dàn nóng bám bụi lệch tâm, kêu to, cần tháo rửa riêng, hãy nhờ họ cho xem tận mắt trước khi đồng ý, rồi ghi việc đó vào sổ để lần sau so lại.
Sổ ghi cho nhà nhiều máy, nhiều mức bụi
Nhà mặt đường thường có từ ba máy trở lên, mỗi máy một nhịp, nên ghi chép theo từng máy là bắt buộc. Một trang giấy kẻ cột là đủ: tên máy theo phòng, hướng ra đường hay phía sau, ngày soi, ngày rửa lưới, ngày thợ đến, ghi chú. Dán trang đó trong cánh cửa tủ ở tầng có nhiều máy nhất.
Mỗi khi có thay đổi xung quanh, ghi một dòng: công trình bên cạnh khởi công, đường trước nhà bắt đầu sửa, chợ tạm dựng gần đó. Nhìn lại thì hiểu vì sao tháng ấy máy bẩn nhanh, và năm sau gặp lại tình huống tương tự sẽ chủ động rút lịch từ đầu.
Khi tính quỹ bảo dưỡng trong năm, đếm số lượt thợ cho từng máy theo bảng ở trên rồi cộng lại, nhà mặt đường sẽ thấy cần nhiều lượt hơn nhà trong ngõ. Chia tổng ấy cho mười hai tháng để biết mỗi tháng nên để riêng ra bao nhiêu, thay vì chờ đến mùa mới lo. Năm nào nhà bên cạnh xây dựng hay đường trước nhà sửa, cộng thêm một lượt rửa dàn nóng vào khoản đó ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gắn thêm tấm lọc bụi mua ngoài vào trước lưới lọc điều hoà không?
Nên thận trọng. Tấm lọc dày gắn thêm có thể làm gió vào dàn lạnh yếu hẳn, dàn đóng đá hoặc máy chạy nặng hơn. Nếu muốn dùng, hỏi thợ xem máy nhà mình có hợp không và phải thay tấm đó dày hơn lưới thường.
Nhà bên cạnh xây dựng ba tháng thì có cần gọi thợ bảo dưỡng giữa chừng không?
Thường cần một lượt rửa dàn nóng và dàn lạnh ngay khi công trình xong phần bụi nhiều nhất, như đổ bê tông và trát tường. Trong thời gian xây, giữ nhịp soi và rửa lưới lọc mỗi tuần cho các máy hướng về phía công trình.
Rửa lưới lọc mỗi tuần có làm lưới nhanh hỏng không?
Nếu rửa nhẹ tay bằng nước, không chà bàn chải cứng, không phơi nắng gắt thì lưới dùng được nhiều năm. Khi thấy lưới rách, giòn hay mép biến dạng thì hỏi thợ thay lưới đúng loại cho máy, đừng cắt dán tạm.
Máy phòng khách tầng trệt bật khi cửa cuốn mở có sao không?
Máy sẽ hút trực tiếp bụi và khí nóng từ đường, phải chạy rất nặng mà phòng vẫn không mát, lưới lọc bí sau vài ngày. Nếu phải mở cửa để buôn bán, nên treo rèm nhựa ở cửa hoặc chỉ bật máy khi đóng cửa.
Dàn nóng đặt ngay mặt đường có nên chuyển lên sân thượng không?
Đây là quyết định lắp đặt, cần thợ xem độ dài ống, chỗ thoát nhiệt và kết cấu sân thượng. Về mặt bảo dưỡng, dàn nóng trên sân thượng ít hứng khói xe hơn và dễ tiếp cận an toàn hơn, nên đáng hỏi khi có dịp sửa nhà.