Máy lọc nước gia đình thường được thay lõi theo lịch: lõi đầu khoảng 3–6 tháng, lõi than và lõi lọc tinh khoảng 6–9 tháng, màng RO khoảng 2–3 năm. Nhưng lịch là con số trung bình; có những lúc lõi hết sớm hơn, và máy báo cho bạn bằng năm dấu hiệu chính: nước chảy yếu, bình lâu đầy, nước có mùi hoặc vị lạ, máy chạy không ngắt, nước thải ra nhiều hơn. Gặp một trong năm dấu hiệu đó thì không đợi tới ngày trong lịch nữa.
Mỗi dấu hiệu thường chỉ về một nhóm lõi, nên đọc đúng thì bạn biết thay cái nào, tự làm được hay cần thợ, thay vì gọi thợ thay cả bộ. Phần dưới đi qua từng dấu hiệu, cách loại trừ những nguyên nhân không nằm ở lõi, một vòng tự kiểm hai phút mỗi tuần và cách ghi lại để lần sau đoán nhanh hơn. Mốc trong sổ hướng dẫn của hãng máy luôn là chuẩn.
Bảng đọc dấu hiệu: lõi nào, kiểm bao lâu, ai làm
Bảng dưới gom các dấu hiệu hay gặp ở máy RO gia đình nhiều cấp. Cột thứ ba là nhịp nên để mắt tới dấu hiệu đó trong lúc dùng hằng ngày.
| Dấu hiệu | Hạng mục thường liên quan | Bao lâu kiểm một lần | Tự làm hay gọi thợ |
|---|---|---|---|
| Nước ở vòi chảy yếu, nhỏ giọt | Lõi sau màng, bình chứa hết nước | Mỗi lần lấy nước | Kiểm bình chứa trước; lõi sau màng để thợ |
| Bình chứa lâu đầy hơn trước | Lõi số 1 đến số 3 nghẹt, màng yếu | Mỗi tuần, ước thời gian bơm | Thay lõi đầu tự làm; màng gọi thợ |
| Nước có mùi clo, mùi tanh | Lõi than số 2 đã no | Mỗi tuần, ngửi cốc nước đầu ngày | Tự làm hoặc thợ |
| Nước có mùi hôi, mùi nhựa, vị nhạt lạ | Lõi sau màng, bình chứa lâu chưa vệ sinh | Mỗi tuần | Gọi thợ |
| Bơm chạy liên tục, không tự ngắt | Lõi nghẹt, màng yếu, van hoặc công tắc áp | Để ý ban đêm khi bếp yên | Rút điện, gọi thợ |
| Nước thải ra nhiều hơn | Màng RO đóng cặn | Mỗi tháng | Gọi thợ |
| Rỉ nước ở chân cốc lọc | Gioăng chai, cốc vặn lệch | Mỗi tuần, nhìn gầm tủ | Khoá van, rút điện; gioăng tự kiểm, nứt cốc gọi thợ |
Mốc trong sổ hướng dẫn của hãng máy là chuẩn, bảng là khoảng tham khảo. Một dấu hiệu đơn lẻ trong một ngày chưa nói lên nhiều; dấu hiệu lặp lại mấy ngày liền mới là tín hiệu thật.
Trước khi đổ cho lõi: loại trừ năm nguyên nhân khác
Nước máy cả nhà đang yếu. Mở vòi rửa bát bên cạnh xem nước có yếu không. Nếu cả nhà yếu, do áp nước đầu vào, khu phố đang cắt nước hoặc bồn trên mái gần cạn. Lõi không có lỗi gì.
Van cấp vào máy chưa mở hết. Sau lần thay lõi trước hay sau khi ai đó sửa ống dưới chậu, van cấp nước vào máy có khi chỉ mở một nửa. Kiểm tay van, mở hết rồi thử lại.
Bình chứa vừa bị lấy cạn. Vừa nấu một nồi canh lớn, rót đầy mấy can thì bình chứa cạn, vòi chảy yếu là bình thường. Chờ một hai tiếng cho máy bơm đầy rồi mới đánh giá.
Nước máy đầu vào đang đục. Sau mưa lớn, sau khi khu phố sửa đường ống, nước máy có thể đục vài ngày. Lõi đầu sẽ đổi màu nhanh, chuyện đó đúng, nhưng chỉ cần thay nếu sau đợt đó nước vào máy yếu đi rõ.
Mất điện hoặc phích cắm lỏng. Máy không bơm, bình không đầy, nhìn tưởng lõi nghẹt. Kiểm đèn báo nguồn, ổ cắm, aptomat của bếp trước tiên.
Loại trừ xong mà dấu hiệu vẫn còn. Nếu năm nguyên nhân trên đều không phải, dấu hiệu lại kéo dài mấy ngày liền, lúc đó mới đọc theo bảng phía trên và quyết định thay lõi nào. Bước loại trừ này tốn năm phút nhưng tránh được một lần gọi thợ không cần thiết.
Vòng tự kiểm hai phút mỗi tuần
Chọn một ngày cố định, ví dụ sáng chủ nhật lúc pha trà. Không cần dụng cụ gì ngoài một cốc thuỷ tinh trong và cái điện thoại để ghi.
- Rót cốc nước đầu tiên của ngày từ vòi máy lọc. Đưa ra chỗ sáng nhìn: nước phải trong, không có cặn lơ lửng.
- Ngửi và nhấp một ngụm: không mùi clo, không tanh, không mùi nhựa, không vị đắng lạ. Có gì khác thường thì ghi lại ngay.
- Mở cánh tủ đặt máy, nhìn sàn tủ và chân các cốc lọc: khô ráo, không có vệt nước, không có mùi ẩm mốc.
- Nếu cốc lọc trong suốt, nhìn màu lõi số 1 và so với tuần trước.
- Nhớ lại tuần qua: bình chứa có đầy chậm hơn không, đêm có nghe bơm chạy lâu không.
- Ghi một dòng ngắn vào sổ hoặc ghi chú điện thoại: ngày, bình thường hay có gì lạ. Tuần nào bình thường chỉ cần một chữ.
Hai phút mỗi tuần nghe ít, nhưng cộng lại là cả một cuốn nhật ký. Lúc gọi thợ, bạn nói được "mùi tanh xuất hiện từ ba tuần nay, bình đầy chậm từ tuần trước", và thợ biết ngay nhìn vào đâu.
Nếu thấy rỉ nước ở chân cốc: rút điện máy, khoá van cấp, lau khô. Thử vặn lại cốc cho chặt tay. Vẫn rỉ hoặc thấy cốc nứt thì để nguyên đó, gọi thợ.
Mùi và vị: dấu hiệu dễ bỏ qua nhất
Người trong nhà uống hằng ngày nên quen dần với mùi vị nước, thay đổi chậm thì không ai để ý. Thường phải có khách đến uống một ngụm rồi nhăn mặt, cả nhà mới nhận ra. Vì vậy vòng tự kiểm hằng tuần cần một cốc nước đầu ngày, uống chậm, chú ý.
Mùi clo nhẹ như nước máy chưa lọc: lõi than số 2 đã hết khả năng hấp phụ, thay lõi này là đủ. Mùi tanh như sắt, mùi đất: thường gặp ở nhà dùng giếng hoặc khi nước máy có đợt xử lý mạnh, cũng là lõi than. Mùi hôi, mùi ẩm mốc hoặc mùi nhựa: thường nằm ở phía sau màng, tức là lõi sau màng, bình chứa hay đường ống nối ra vòi. Phần này nên để thợ kiểm vì cần tháo bình, vệ sinh và có khi thay đoạn ống.
Vị nhạt bất thường, hơi chát hoặc đắng: với máy có lõi khoáng, lõi kiềm, lõi đó có thể đã hết tác dụng hoặc lắp mới chưa xả đủ. Lõi mới thay mà nước có vị lạ trong vài ngày đầu, xả bỏ thêm vài lít rồi thử lại.
Khi nghi nước có vấn đề mà không rõ mùi gì, hoặc cả nhà có người đau bụng kéo dài, đừng tự kết luận do máy lọc. Ngưng uống nước máy lọc, dùng nước đóng bình tạm thời, gọi thợ kiểm máy, và nếu cần thì mang mẫu nước đi xét nghiệm ở cơ sở có chức năng. Còn sức khoẻ thì đi khám.
Dấu hiệu đổi theo mùa: đọc cho đúng thời điểm
Mùa mưa và sau bão. Nước máy đầu vào dễ đục hơn, nhất là ở khu vực hay sửa ống hoặc ngập. Lõi số 1 đổi màu nhanh, có khi chỉ sau một hai tuần mưa dầm. Mùa này kiểm cốc lọc dày hơn, mỗi tuần một lần, và chấp nhận thay lõi đầu sớm hơn lịch một chút.
Mùa khô, nắng nóng. Nhiều khu phố áp nước yếu vào giờ cao điểm, máy bơm đầy bình chậm dù lõi không có lỗi. Trước khi kết luận lõi nghẹt, thử để ý bình đầy nhanh hơn vào ban đêm khi áp nước mạnh lên. Nước đứng trong bình chứa ấm lên cũng dễ có mùi hơn, nên mùa nóng chú ý cốc nước đầu ngày.
Mùa lạnh miền Bắc. Nước lạnh chảy qua màng RO chậm hơn nước ấm, nên mùa đông bình chứa đầy chậm hơn mùa hè là chuyện bình thường của máy, không phải dấu hiệu lõi tới hạn. Ghi chú trong sổ để không nhầm, và so thời gian bơm với cùng mùa năm trước thay vì với tháng trước.
Dịp đông người. Tết, giỗ, nhà có khách ở lại, máy làm việc gấp mấy lần thường ngày. Bình lâu đầy trong mấy ngày đó chỉ vì bị rút cạn liên tục. Sau dịp đó, ghi lại để lần thay lõi đầu kế tiếp lùi sớm hơn vài tuần.
Khi gọi thợ vì một dấu hiệu: nói gì, xem gì
Gọi thợ với câu "máy lọc bị làm sao ấy" thì thợ chỉ biết mang cả bộ lõi đến. Gọi với câu "nhà mình máy RO nhiều cấp, từ hai tuần nay bình đầy chậm gần gấp đôi, lõi số 1 thay cách đây bốn tháng, anh/chị kiểm giúp màng và áp nước vào" thì thợ mang đúng đồ, và bạn có căn cứ để nghiệm thu.
Trong lúc thợ làm, bạn nên đứng xem ba thứ. Thứ nhất, lõi cũ thợ tháo ra trông thế nào; lõi tới hạn thật thì màu sậm, có khi nhầy; lõi gần như trắng thì không phải thủ phạm. Thứ hai, số đo nước tinh trước và sau khi xử lý, nếu thợ có bút đo. Thứ ba, sau khi thợ làm xong, máy có bơm đầy bình nhanh trở lại và tự ngắt không. Dấu hiệu ban đầu phải mất đi; nếu vẫn còn mà thợ đã thay nhiều lõi, hỏi lại nguyên nhân, vì có thể vấn đề nằm ở van, bơm hay áp nước đầu vào.
Ghi phiếu đầy đủ: dấu hiệu đã báo, nguyên nhân thợ kết luận, lõi đã thay, số đo. Đây là dữ liệu quý: lần sau dấu hiệu tương tự xuất hiện, bạn biết ngay khả năng cao là lõi nào, và có thể tự thay nếu đó là lõi đầu.
Cái không nên làm khi thấy dấu hiệu
Một vài phản xạ hay gặp khi máy có vấn đề, làm xong thường tốn thêm mà không giải quyết gì:
- Không thay toàn bộ lõi một lượt ngay khi thấy một dấu hiệu. Đọc dấu hiệu, thay đúng cấp, theo dõi vài ngày.
- Không tự mở vỏ máy, tháo bơm hay chỉnh van điện từ để xem bên trong. Đây là phần điện và áp lực, để thợ.
- Không để máy chạy không ngắt cả đêm chỉ để chờ thợ hôm sau. Rút điện, khoá van, chờ.
- Không đổ nước rửa chén, nước tẩy hay hoá chất vào bình chứa để khử mùi. Mùi nằm ở lõi hoặc bình, cần vệ sinh đúng cách, không phải xịt hoá chất.
- Không bỏ qua rỉ nước nhỏ dưới gầm tủ. Rỉ chậm lâu ngày làm mục gỗ tủ bếp, sinh mốc, có khi chạm vào ổ điện.
Nếu máy đã quá cũ, dấu hiệu lặp lại liên tục dù đã thay lõi đúng, đó là lúc nói chuyện với thợ về việc sửa lớn hay thay máy. Câu hỏi đó thuộc về phần chọn máy, nhưng ghi chép của bạn chính là căn cứ để quyết.
Câu hỏi thường gặp
Máy lọc nước chảy yếu có phải do lõi tắc không?
Có thể, nhưng hãy loại trừ trước: nước máy cả nhà có yếu không, van cấp vào máy có mở hết không, bình chứa có vừa bị lấy cạn không. Loại trừ xong mà vẫn yếu mấy ngày liền thì mới nghĩ tới lõi đầu nghẹt hoặc lõi sau màng tới hạn.
Nước máy lọc có mùi clo thì thay lõi nào?
Thường là lõi than hoạt tính, cấp thứ hai ở nhiều máy RO, đã hết khả năng hấp phụ mùi. Thay riêng lõi đó là đủ, không cần thay cả bộ. Sau khi thay, xả bỏ nước đầu theo hướng dẫn của hãng rồi thử lại mùi vào sáng hôm sau.
Máy lọc nước chạy cả đêm không ngắt có nguy hiểm không?
Không gây nguy hiểm tức thì, nhưng để bơm chạy không nhiều giờ liền làm bơm mau hỏng và có thể làm rò nước dưới gầm tủ. Rút điện, khoá van cấp, ghi lại hiện tượng rồi gọi thợ kiểm lõi, màng, van và công tắc áp.
Nước lọc có mùi hôi ẩm mốc là do đâu?
Thường nằm phía sau màng: lõi sau màng, bình chứa hoặc đoạn ống ra vòi lâu chưa được vệ sinh. Phần này nên để thợ tháo, vệ sinh và thay lõi sau màng. Trong lúc chờ, ngưng uống nước máy lọc và dùng nước đóng bình tạm thời.
Có cần mua bút đo nước để theo dõi máy lọc không?
Không bắt buộc nhưng hữu ích. Bút đo cho một con số chung về chất rắn hoà tan; đo nước tinh cùng một vòi, cùng giờ, ghi lại theo tháng, số tăng dần là màng yếu đi. Bút không cho biết nước có chất gì cụ thể, việc đó cần xét nghiệm.
Lõi mới thay mà nước có vị lạ thì làm gì?
Trong vài ngày đầu, nhất là với lõi than và lõi khoáng, nước có thể có vị lạ hoặc hơi đục do bụi than. Xả bỏ thêm vài lít rồi thử lại. Nếu sau vài ngày vẫn lạ, nhờ thợ kiểm xem lõi lắp đúng loại, đúng chiều chưa.