Chủ nhà nên ghi chỉ số công tơ điện mỗi tháng vào một ngày cố định, mỗi quý làm phép thử "tắt hết" để xem đồng hồ còn chạy không, và nhìn bên ngoài tủ điện tổng cùng lúc; thợ điện có chuyên môn mở tủ, siết đầu cốt và đo kiểm khoảng 2–3 năm một lần, nhà cũ hoặc nhà vừa ngập thì mỗi năm.
Rò điện nhỏ ít khi làm aptomat nhảy, nó chỉ âm thầm làm hoá đơn tăng và làm nóng một đầu nối đâu đó. Công tơ là dụng cụ đo duy nhất mà nhà nào cũng có sẵn, và đọc nó không phải mở hay chạm vào gì. Bài này hướng dẫn cách dùng công tơ để biết nhà có rò hay không, nhánh nào đang ngốn điện, cách nhìn tủ điện tổng từ bên ngoài, và ranh giới rõ với phần việc của thợ và của ngành điện.
Phép thử "tắt hết" mười lăm phút
Chọn lúc ban ngày, tủ lạnh vừa có thể tắt tạm mà không hỏng đồ. Không mở nắp công tơ, không phá niêm phong, chỉ nhìn qua mặt kính.
- Đọc và chụp ảnh chỉ số trên công tơ. Với công tơ điện tử, để ý đèn nhỏ nhấp nháy theo lượng điện dùng; với công tơ cơ, nhìn vạch đỏ trên đĩa quay.
- Rút phích hoặc tắt hết đồ đang chạy, kể cả bộ phát mạng, sạc cắm sẵn. Ngắt từng aptomat nhánh trong tủ, giữ aptomat tổng ở vị trí bật.
- Quay lại nhìn công tơ: đèn nháy phải dừng hẳn hoặc rất thưa, đĩa quay phải đứng yên.
- Đợi mười lăm phút, đọc lại chỉ số. Hai số giống nhau là đạt.
- Nếu đồng hồ vẫn chạy khi mọi nhánh đã ngắt, phần dây từ công tơ tới aptomat tổng, hoặc chính aptomat tổng, có thể đang rò. Ghi lại, đừng tự mở gì; báo thợ điện và nếu cần, báo ngành điện kiểm đoạn trước công tơ.
- Bật lại từng nhánh một, mỗi nhánh đợi vài phút nhìn công tơ khi các đồ trên nhánh đó vẫn đang tắt. Nhánh nào bật lên mà đồng hồ chạy dù không có đồ nào dùng điện, nhánh đó đang rò.
Ghi kết quả từng nhánh vào sổ. Đây là thông tin đáng giá nhất bạn có thể đưa cho thợ: thay vì nói "nhà tốn điện", bạn nói "nhánh phòng tắm tầng hai, tắt hết đồ mà đồng hồ vẫn nháy".
Lịch kiểm công tơ và tủ điện tổng
Gộp các việc này vào ngày đầu tháng hoặc đầu quý, cùng lúc với đọc đồng hồ nước, để một lần làm xong cả điện và nước.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Ghi chỉ số công tơ | Mỗi tháng, cùng một ngày | Tự làm | Hoá đơn tăng mà nhà không thêm đồ |
| Phép thử tắt hết, đo từng nhánh | 3 tháng | Tự làm | Aptomat nhảy vu vơ, tê tay khi chạm đồ |
| Nhìn bên ngoài tủ điện tổng | 3 tháng | Tự nhìn, không mở nắp trong | Mùi khét, vỏ ấm, tiếng rè |
| Kiểm nhãn aptomat còn đúng, còn đọc được | 6 tháng | Tự làm | Vừa sửa, thêm đồ điện lớn |
| Mở tủ, siết đầu cốt, đo cách điện | 2–3 năm (nhà cũ: mỗi năm) | Thợ điện có chuyên môn | Sau ngập, sau cải tạo |
| Công tơ, dây trước công tơ | Khi nghi sai số hoặc rò | Ngành điện | Thử tắt hết mà đồng hồ vẫn chạy |
Mốc theo quy định an toàn điện và hướng dẫn của thợ lắp đặt là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Việc thử nút aptomat chống giật đi theo lịch riêng hằng tháng, không thay bằng các bước ở đây.
Nhìn tủ điện tổng từ bên ngoài: một phút, sáu điều
Đứng trước tủ, tay khô, không mở nắp trong. Sáu điều cần thấy:
- Mùi: không có mùi khét, mùi nhựa nóng.
- Tiếng: không có tiếng rè, lách tách khi nhà đang dùng nhiều điện.
- Nhiệt: áp mu bàn tay lên vỏ ngoài, không ấm hơn tường xung quanh.
- Nước và ẩm: không có vệt nước chảy từ trần, tường, cửa sổ xuống tủ; không có rêu, nấm mốc quanh tủ.
- Lối tới tủ: không bị tủ giày, đồ đạc chắn; ai trong nhà cũng mở được nắp ngoài để gạt aptomat khi cần.
- Nhãn: mỗi aptomat có nhãn theo phòng, chữ còn đọc được.
Côn trùng làm tổ quanh tủ, kiến bò vào khe tủ, chuột chạy dọc dây cũng là điều cần ghi. Lau bụi mặt ngoài nắp tủ bằng khăn khô là việc người nhà làm được; mọi thứ bên trong nắp là việc của thợ.
Một việc nhỏ nên làm ngay: dán cạnh tủ một tờ giấy ghi aptomat tổng là cái nào, kèm cách liên lạc thợ quen. Lúc có mùi khét hay nước tràn, người lúng túng nhất thường là người ít khi đụng tới tủ.
Đọc hoá đơn và chỉ số thế nào cho có ích
So với cùng tháng năm trước, không so với tháng liền trước. Điện dùng thay đổi mạnh theo mùa vì điều hoà, bình nóng lạnh, máy sưởi. Tháng sáu năm nay so với tháng sáu năm ngoái mới cho thấy có gì bất thường.
Ghi kèm những thay đổi trong nhà. Thêm người ở, mua thêm tủ đông, con đi học xa, nhà đi vắng. Thiếu ghi chú, sang năm nhìn con số tăng mà không biết vì sao.
Tính lượng dùng mỗi ngày, không chỉ tổng tháng. Kỳ ghi chỉ số có tháng dài tháng ngắn. Chia cho số ngày giữa hai lần đọc để so cho công bằng.
Tăng đột ngột mà nếp sinh hoạt không đổi. Làm ngay phép thử tắt hết và đo từng nhánh. Bình nóng lạnh có cặn dày, tủ lạnh hở gioăng, bơm chạy không dừng, hoặc một nhánh đang rò đều có thể là nguyên nhân.
Chỉ số của nhà khác hẳn số trên hoá đơn. Chụp ảnh công tơ có thấy rõ chỉ số, đối chiếu ngày ghi, rồi liên hệ ngành điện. Không tự mở hay chạm vào công tơ.
Những thứ ngốn điện âm thầm mà phép thử từng nhánh hay bắt được
Bình nóng lạnh để bật cả ngày. Bình có cặn dày hoặc cài nhiệt độ cao sẽ đun lại nhiều lần dù không ai tắm. Khi đo nhánh phòng tắm, thử để bình bật một giờ không dùng nước nóng rồi đọc công tơ; nếu bình đun đi đun lại, đó là lúc đặt lịch súc cặn và hạ nhiệt độ.
Máy bơm chạy không dừng. Phao kẹt hoặc rò nước nhỏ làm bơm tăng áp bật tắt suốt ngày đêm. Nhánh có bơm mà công tơ chạy đều đặn lúc nửa đêm là dấu hiệu rõ.
Tủ lạnh, tủ đông cũ hở gioăng. Máy nén chạy gần như liên tục. Nghe tủ có nghỉ không, và để ý cánh tủ có khép kín không.
Đồ chờ cả nhà. Ti vi, đầu thu, bộ phát mạng, máy tính để chế độ chờ, sạc cắm sẵn. Từng thứ nhỏ, cộng lại thì đáng kể ở nhà nhiều đồ.
Phép thử từng nhánh không thay cho kiểm từng thiết bị, nhưng nó khoanh vùng nhanh: thay vì nghi cả nhà, bạn biết nên nhìn kỹ nhánh nào trước. Kết quả ghi theo nhánh, năm sau so lại là thấy nhánh nào đang dùng điện nhiều lên.
Thợ điện mở tủ định kỳ làm gì
Những gì bên trong tủ điện tổng, như đầu cốt có lỏng không, thanh cái có bị oxy hoá không, aptomat có đúng cỡ với tải của từng nhánh không, chỉ thợ có chuyên môn và dụng cụ đo mới kiểm được. Đây là phần không tự làm: không mở nắp trong, không tháo hay thay aptomat, không đấu thêm nhánh.
Một lần kiểm làm đúng thường gồm: ngắt điện và kiểm lại chắc chắn đã mất điện; siết lại các đầu cốt, nhìn vết đổi màu do nóng; đo điện trở cách điện từng nhánh và điện trở nối đất; đối chiếu cỡ aptomat với đồ điện trên nhánh; với nhà dùng điện ba pha thì xem tải giữa các pha có lệch nhiều không; cuối cùng dán lại nhãn theo đúng thực tế. Đưa thợ sổ có kết quả phép thử tắt hết và đo từng nhánh, nói: "Nhà mình kiểm định kỳ, nhánh này đo thấy nghi rò, anh chị xem kỹ giúp và ghi kết quả đo."
Nghiệm thu: xin bảng kết quả đo theo nhánh, ảnh bên trong tủ trước và sau khi siết, danh sách phụ tùng thay. Sau khi thợ về, làm lại phép thử tắt hết; nhánh từng rò mà nay đồng hồ đứng yên thì việc sửa đã có tác dụng.
Theo mùa, theo hoàn cảnh và những việc làm thừa
Trước mùa nóng là mốc nên làm phép thử tắt hết và nhìn tủ kỹ nhất, vì điều hoà sắp chạy hết công suất. Trước mùa mưa, nhìn tủ có bị nước tạt, tường sau tủ có thấm không; tủ đặt ngoài hiên cần mái che và nắp kín. Nhà vừa ngập: giữ aptomat tổng tắt, để thợ kiểm tủ trước khi cấp điện lại.
Nhà cho thuê nhiều phòng, mỗi phòng một công tơ phụ: ghi chỉ số từng công tơ cùng một ngày, chụp ảnh gửi người thuê. Phòng nào chỉ số tăng bất thường khi người thuê đi vắng là dấu hiệu rò trên nhánh phòng đó, nên nhờ thợ kiểm trước khi thành chuyện tranh cãi tiền điện.
Việc làm thừa hay gặp: mua ổ đo điện năng cắm từng đồ rồi theo dõi hằng ngày, tốn công mà phép thử từng nhánh mỗi quý đã đủ cho phần lớn nhà; tắt aptomat tổng mỗi đêm cho tiết kiệm, làm tủ lạnh và thiết bị cần điện liên tục chịu tắt bật vô ích; tự mở tủ siết ốc theo video. Việc đúng là đọc số đều, thử theo quý, để thợ làm phần bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết nhà có rò điện mà aptomat không nhảy?
Rút hết đồ điện, ngắt các aptomat nhánh, giữ aptomat tổng bật rồi nhìn công tơ trong mười lăm phút. Đèn nháy hoặc đĩa quay vẫn chạy là có rò ở phần trước các nhánh. Sau đó bật lại từng nhánh để tìm nhánh làm đồng hồ chạy khi không có đồ nào dùng điện.
Bao lâu nên ghi chỉ số công tơ điện một lần?
Mỗi tháng một lần vào cùng một ngày là đủ để thấy xu hướng. Nên so với cùng tháng năm trước vì điện dùng thay đổi theo mùa, và ghi kèm thay đổi trong nhà như thêm người, mua thêm đồ điện lớn, đi vắng dài.
Thử tắt hết mà đồng hồ điện vẫn chạy thì làm gì?
Ghi lại chỉ số, chụp ảnh và không tự mở công tơ hay tủ điện. Gọi thợ điện kiểm aptomat tổng và đoạn dây sau công tơ; nếu nghi chính công tơ hoặc đoạn dây trước công tơ có vấn đề, liên hệ ngành điện để họ kiểm.
Tủ điện tổng bao lâu cần thợ mở ra kiểm?
Khoảng hai đến ba năm một lần với nhà đang ở ổn định, mỗi năm một lần với nhà cũ, nhà cho thuê nhiều phòng. Ngay sau khi nhà ngập, cải tạo hoặc thêm đồ điện công suất lớn thì nên kiểm, không chờ tới mốc.
Người nhà được làm gì với tủ điện tổng?
Nhìn bên ngoài, ngửi mùi khét, nghe tiếng rè, áp mu bàn tay lên vỏ, lau bụi mặt ngoài bằng khăn khô, bật tắt aptomat khi cần và giữ lối tới tủ thông thoáng. Mở nắp trong, siết ốc, thay aptomat là việc của thợ điện.
Hoá đơn điện tăng đột ngột nên kiểm gì trước?
So với cùng tháng năm trước và nhớ lại có thay đổi gì trong nhà. Nếu không có lý do, làm phép thử tắt hết và đo từng nhánh; nhìn thêm bình nóng lạnh, tủ lạnh, máy bơm có chạy liên tục không. Ghi kết quả rồi mới gọi thợ.