Van an toàn và đầu nối của bình nóng lạnh nên được nhìn mỗi tháng, dây cấp mềm và lưới lọc vòi sen xem mỗi quý, còn việc gạt thử van an toàn, kiểm van một chiều và đường ống nước nóng nên để thợ làm khoảng 12 tháng một lần, gộp với lần súc bình. Van an toàn và dây cấp thường được thay sau khoảng 3–5 năm, sớm hơn với nước giếng nhiều cặn; đây là khoảng tham khảo, sổ hướng dẫn của bình là chuẩn.
Bình nóng lạnh hay được nhắc tới thanh đốt, thanh magie, nhưng phần quanh bình mới là chỗ hay rò: van an toàn bị cặn bám, dây cấp phồng, mối nối ống nước nóng sau tường thấm dần. Bài này đưa ra lịch cho cả cụm đó, phân biệt lúc nhỏ giọt là chuyện bình thường với lúc phải ngừng dùng, và chỉ rõ việc chủ nhà làm được mà không đụng tới điện hay tháo van.
Quanh bình có những bộ phận nào cần theo dõi
Nhìn từ dưới lên, một bình gián tiếp thường có: đường nước lạnh đi vào, trên đó là van khoá riêng của bình và van an toàn, nhiều bình dùng loại van gộp vừa giữ một chiều vừa xả áp; đường nước nóng đi ra; hai dây cấp mềm hoặc ống cứng nối vào tường; và phía trong tường là đường ống nước nóng chạy tới vòi sen, lavabo. Ở đầu kia là vòi sen trộn nóng lạnh, thường có lưới lọc nhỏ ở chỗ nối với tường.
Van an toàn làm một việc: khi nước bị đun nóng giãn nở làm áp suất trong bình tăng quá mức, van mở ra xả bớt. Van một chiều ngăn nước nóng chảy ngược về đường nước lạnh. Nếu van an toàn bị cặn làm kẹt, áp trong bình không còn đường thoát; nếu van một chiều hỏng, nước nóng có thể chạy ngược sang vòi lạnh. Cả hai đều là thứ không ai nhìn thấy cho tới khi có chuyện.
Đi một vòng chụp ảnh từng bộ phận, ghi vào sổ: loại van, có ống nhựa nhỏ dẫn nước xả từ van an toàn xuống thoát sàn hay không, dây cấp năm nào lắp. Nếu không phân biệt được, nhờ thợ chỉ trong lần súc bình tới và ghi lại.
Bảng lịch cho cụm van và đường nước nóng
Mốc dưới đây dành cho bình gián tiếp trong phòng tắm gia đình. Nhà dùng nước giếng nhiều cặn nên bám mốc ngắn.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Nhìn van an toàn, đầu nối, đáy bình | Mỗi tháng | Tự nhìn | Nước chảy liên tục khi bình không đun, gỉ quanh van |
| Xem dây cấp mềm nước nóng, nước lạnh | 3 tháng | Tự nhìn | Vỏ phồng, đổi màu, đầu nối gỉ |
| Rửa lưới lọc vòi sen, đầu sen | 1–3 tháng | Tự làm sau khi khoá van | Nước nóng yếu hơn nước lạnh |
| Nhìn tường quanh đường ống nước nóng | 3 tháng | Tự nhìn | Vệt ố, sơn phồng, tường ấm ẩm |
| Gạt thử van an toàn, kiểm van một chiều | 12 tháng | Thợ, gộp lần súc bình | Nước nóng chạy sang vòi lạnh |
| Thay van an toàn, dây cấp | 3–5 năm hoặc khi hỏng | Thợ | Van gỉ kẹt, dây phồng |
| Thử áp, dò rò đường ống âm tường | Khi có dấu hiệu | Thợ có máy dò | Hoá đơn nước tăng, tường thấm |
Mốc trong sổ hướng dẫn của bình và của van là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Một số bình đời mới có van và bộ phận khác hẳn, nên lưu ảnh và ghi chép riêng cho từng bình.
Nhỏ giọt khi nào là bình thường, khi nào phải gọi thợ
Vài giọt ở đầu xả van an toàn lúc bình đang đun. Với nhiều bình, đây là van đang làm đúng việc: nước giãn nở khi nóng, van xả bớt một ít. Đầu xả nên có ống dẫn xuống thoát sàn. Không bịt, không bọc kín, không vặn chặt đầu xả để hết nhỏ giọt.
Nước chảy thành dòng hoặc nhỏ liên tục cả khi bình đã tắt. Van có thể bị cặn kẹt không đóng kín, hoặc áp nước đầu vào quá cao. Ghi lại, khoá van nước vào bình nếu nước chảy nhiều, ngắt aptomat bình, gọi thợ.
Van an toàn không bao giờ nhỏ giọt, thân van gỉ, đóng cặn trắng. Không chắc là hỏng, nhưng van bị cặn bám dày có thể không mở được khi cần. Đây là việc nên để thợ gạt thử và quyết định thay trong lần kiểm tới, không tự gạt khi bình đang nóng.
Nước nóng chảy sang vòi lạnh, vòi lạnh ấm lên. Dấu hiệu van một chiều hoặc van trộn có vấn đề. Ghi vòi nào, lúc nào, và báo thợ.
Giọt nước ở đầu nối dây cấp, đáy bình, mặt bích. Đây không phải van làm việc. Ngắt aptomat bình, khoá van nước vào, đặt khay hứng và gọi thợ. Không tự siết đầu nối khi bình còn điện và còn áp.
Rửa lưới lọc vòi sen nóng lạnh: phần người nhà làm được
Nước nóng yếu dần trong khi nước lạnh vẫn mạnh, nhiều khi chỉ vì lưới lọc ở vòi sen bị cặn bít. Việc này không đụng tới bình hay điện, nhưng vẫn cần khoá nước trước.
- Tắt bình, khoá van nước vào bình và van nhánh phòng tắm nếu có. Mở vòi sen để xả hết áp trong ống.
- Tháo đầu sen bằng tay, rửa các lỗ dưới vòi nước, dùng bàn chải mềm chà nhẹ cặn trắng.
- Nếu vòi sen có lưới lọc nhỏ ở chỗ nối với tường và tháo được bằng tay, rút ra rửa sạch; chỗ nào phải dùng dụng cụ tháo cả thân vòi thì để thợ.
- Lắp lại, kiểm gioăng còn nguyên, vặn vừa tay.
- Mở van nhánh, van nước vào bình, mở vòi nóng tới khi nước chảy đều rồi mới bật lại bình.
- Nhìn quanh các đầu nối vừa đụng tới trong vài phút xem có rỉ không.
Không tháo van an toàn hay van một chiều để rửa, không tháo dây cấp nối vào bình. Những phần này nằm trên đường nước có áp của bình, lắp sai có thể làm rò nước vào thân bình đang có điện.
Đường ống nước nóng âm tường: thứ không nhìn thấy nhưng đắt nhất khi hỏng
Ống nước nóng chịu nhiệt và áp liên tục, mối nối nằm sau gạch ốp, nên khi rò thì nước thấm dần vào tường nhiều tuần trước khi ai thấy. Dấu hiệu thường lộ ra ở mặt tường phía bên kia: phòng ngủ cạnh phòng tắm có chân tường ố, sơn phồng, mốc đen; hoặc trần tầng dưới có vệt nước ngay dưới phòng tắm.
Mỗi quý, đi nhìn hai bên tường dọc đường ống nước nóng, đặt mu bàn tay lên tường chỗ ống chạy qua sau khi vừa dùng nước nóng: tường ấm ẩm một vệt kéo dài là dấu hiệu đáng ghi. Một phép thử đơn giản khác là khoá van nước vào bình, không dùng nước nóng trong vài giờ, xem đồng hồ nước có đứng yên hay không; đồng hồ đứng yên khi khoá bình mà quay khi mở bình thì nghi đường nước nóng.
Dò và sửa ống âm tường là việc của thợ có máy dò, thử áp từng đoạn trước khi đục. Nên nói: "Nhà mình nghi rò đường nước nóng sau bình, anh chị thử áp khoanh vùng giúp rồi báo chỗ định đục." Sau khi sửa, ghi vào sổ vị trí đoạn ống mới, chụp ảnh trước khi ốp gạch lại.
Lịch thay đổi theo nguồn nước, áp nước và mùa
Nhà dùng nước giếng nhiều vôi. Cặn trắng bám vào đế van an toàn, ren đầu nối và lưới lọc vòi sen nhanh hơn hẳn. Rút mốc rửa lưới lọc xuống mỗi tháng, mỗi lần nhìn van thì để ý lớp cặn quanh đầu xả; cặn dày lên thấy rõ qua vài tháng là lý do để thợ gạt thử van sớm hơn mốc năm.
Nhà có bơm tăng áp hoặc ở tầng thấp của toà nhà cao. Áp nước đầu vào cao làm van an toàn hay xả, dây cấp chịu áp nhiều hơn. Nếu van nhỏ giọt cả ngày dù bình không đun, đừng thay van ngay mà nhờ thợ đo áp nước đầu vào; nhiều khi việc cần làm là thêm van giảm áp cho cả nhánh, không phải thay van của bình.
Mùa lạnh. Bình đun nhiều lần trong ngày, nhiệt độ cài cao hơn, van làm việc nhiều hơn và dây cấp nóng lâu hơn. Lần nhìn tháng đầu mùa lạnh nên kỹ hơn: đầu xả có chảy nhiều hơn mọi khi không, dây cấp có mềm nhũn, phồng chỗ gần bình không. Hạ nhiệt độ cài về mức vừa tắm cũng làm giảm áp và giảm nhỏ giọt.
Sau khi cắt nước dài hoặc nhà đi vắng. Khi nước có lại, không khí và cặn trong ống dồn về bình. Mở vòi nóng cho hết khí trước khi bật bình, rồi trong vài ngày đầu nhìn lại van và đầu nối một lần.
Ghi sổ, việc làm thừa và một tình huống thường gặp
Trang sổ cho cụm van và ống: ngày lắp hoặc thay van an toàn, dây cấp; mỗi tháng một dấu nhìn van, ghi "khô", "nhỏ giọt khi đun" hay "chảy liên tục"; mỗi lần thợ đến ghi đã gạt thử van chưa, van còn đóng kín không, mốc thay dự kiến. Dòng ghi chép tháng nào cũng giống nhau là điều tốt, chính sự thay đổi mới là thông tin.
Việc thừa hay gặp: bịt đầu xả van an toàn cho khỏi nhỏ nước xuống sàn, việc này bỏ đi đường xả áp của bình và rất nguy hiểm; quấn băng tan hoặc keo quanh đầu nối đang rỉ rồi dùng tiếp; thay dây cấp mỗi năm dù dây còn tốt. Việc đúng là cho đầu xả một ống dẫn xuống thoát sàn, rỉ ở đầu nối thì gọi thợ, dây thì thay theo tình trạng.
Tình huống thường gặp: căn hộ hai phòng tắm, người nhà thấy sàn quanh bình luôn ướt một vệt nhỏ. Nhìn kỹ thì nước nhỏ từ đầu van an toàn chỉ vào buổi tối khi bình đun. Đó là van làm việc; cách xử lý là nhờ thợ lắp ống dẫn từ đầu xả xuống thoát sàn, kiểm luôn áp nước đầu vào, chứ không phải thay van hay bịt lại.
Câu hỏi thường gặp
Van an toàn bình nóng lạnh nhỏ giọt có sao không?
Vài giọt lúc bình đang đun thường là van đang xả bớt áp do nước giãn nở, đó là việc của nó. Nếu nước chảy liên tục cả khi bình đã tắt, hoặc chảy thành dòng, hãy ngắt điện bình, khoá van nước vào và gọi thợ kiểm van cùng áp nước đầu vào.
Có được bịt đầu xả van an toàn cho khỏi ướt sàn không?
Không được. Bịt đầu xả là bỏ đường thoát áp của bình, khi áp tăng cao bình không còn chỗ xả. Cách đúng là nhờ thợ nối một ống nhựa nhỏ từ đầu xả dẫn xuống lỗ thoát sàn để nước nhỏ giọt không đọng ra sàn.
Bao lâu nên thay van an toàn bình nóng lạnh?
Thường khoảng ba đến năm năm, sớm hơn với nước giếng nhiều cặn hoặc khi van gỉ, đóng cặn, không đóng kín. Việc gạt thử và thay van là việc của thợ, nên gộp vào lần súc bình hằng năm để thợ xem tình trạng thực tế.
Vòi lạnh có nước ấm là bị gì?
Thường liên quan tới van một chiều trên đường nước vào bình hoặc van trộn của vòi sen, khiến nước nóng chạy ngược sang đường lạnh. Ghi lại vòi nào bị và lúc nào, rồi để thợ kiểm, không tự tháo van trên đường nước có áp của bình.
Làm sao biết ống nước nóng âm tường bị rò?
Để ý vệt ố, sơn phồng, tường ấm ẩm ở phía bên kia bức tường phòng tắm hoặc trần tầng dưới. Có thể khoá van nước vào bình vài giờ rồi so đồng hồ nước. Nghi rò thì gọi thợ có máy dò khoanh vùng trước khi đục.
Nước nóng ở vòi sen yếu hơn nước lạnh thì làm gì trước?
Tắt bình, khoá van, rồi rửa đầu sen và lưới lọc tháo được bằng tay ở chỗ nối vòi. Nếu rửa xong vẫn yếu, ghi lại và để thợ kiểm cặn trong bình, van trộn và đường ống nước nóng trong lần súc bình.