Máy bơm nước gia đình cần được nghe và nhìn mỗi tuần (vài giây khi bơm chạy), vệ sinh lưới lọc hoặc rọ hút khoảng 3 tháng một lần, và được thợ kiểm tổng khoảng 12 tháng một lần. Bơm chìm giếng khoan nên được thợ kéo lên kiểm khoảng 1–2 năm một lần, sớm hơn nếu nước nhiều cát.
Bơm là thứ chạy âm thầm ở góc cầu thang, gầm bể hay sân sau, nên hay bị nhớ tới đúng lúc vòi khô nước. Một lịch ngắn theo từng loại bơm giúp bạn bắt được dấu hiệu sớm: tiếng kêu khác lạ, bơm đóng ngắt dày, rò nước ở chân bơm. Bài này không dạy sửa bơm; nó chỉ ra việc gì người nhà làm được an toàn sau khi ngắt điện, việc gì để thợ, và cách ghi lại để thợ đến là biết ngay vấn đề ở đâu.
Nhà bạn đang có những loại bơm nào
Trước khi lên lịch, đi một vòng và liệt kê. Nhà phố có bể ngầm thường có bơm đẩy hút nước từ bể ngầm lên bồn mái, điều khiển bằng phao điện trên bồn: bồn cạn thì bơm chạy, đầy thì dừng. Nhiều nhà có thêm bơm tăng áp đặt sau bồn mái hoặc trên đường ống chính, tự chạy khi mở vòi để nước ở tầng trên chảy mạnh, đi kèm một rơ le áp hoặc cảm biến lưu lượng, đôi khi có bình tích áp nhỏ.
Nhà vườn, nhà ven đô dùng giếng khoan có bơm giếng: hoặc bơm hút đặt trên mặt đất nối ống xuống giếng, hoặc bơm chìm thả hẳn xuống lòng giếng. Một số nhà có cả ba loại trên cùng một hệ thống, cộng thêm bơm tưới vườn hoặc bơm thoát nước hố ga mùa mưa.
Mỗi bơm ghi một dòng: loại, vị trí, năm lắp, bơm cho phần nào của nhà, aptomat nào cấp điện cho nó. Dòng cuối cùng rất quan trọng: lúc cần ngắt điện gấp, không ai muốn phải dò từng aptomat trong tủ. Nếu tủ điện chưa có nhãn, nhờ thợ ghi giúp trong lần kiểm tới.
Bảng lịch theo từng loại bơm
Mốc dưới đây cho nhà dùng nước sinh hoạt bình thường. Nhà nhiều người, có tầng cao, hoặc nước nhiều cát thì bám mốc ngắn.
| Loại bơm và hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Mọi loại: nghe tiếng chạy, nhìn chân bơm | Mỗi tuần | Tự làm | Tiếng rít, rung mạnh, có vũng nước dưới bơm |
| Bơm đẩy: vệ sinh rọ hút trong bể ngầm | 3–6 tháng | Tự làm nếu kéo ống lên được từ miệng bể; không thì thợ | Bơm chạy lâu hơn mới đầy bồn |
| Bơm đẩy: xem phao điện ngắt đúng | 3 tháng | Tự quan sát, chỉnh phao thì thợ | Nước tràn ống tràn trên mái, bơm chạy không dừng |
| Bơm tăng áp: vệ sinh lưới lọc đầu vào | 3 tháng | Tự làm sau khi ngắt điện, khoá van | Nước yếu dần ở tầng trên |
| Bơm tăng áp: kiểm áp bình tích áp, rơ le | 6–12 tháng | Thợ | Bơm bật tắt liên tục khi mở vòi nhỏ |
| Bơm giếng hút: lọc cát, van một chiều | 3–6 tháng | Lọc tự làm, van thì thợ | Phải mồi nước lại nhiều lần |
| Bơm chìm giếng khoan: kéo lên kiểm | 1–2 năm | Thợ | Nước đục cát, lưu lượng giảm, aptomat nhảy |
| Mọi loại: đo cách điện, kiểm phốt, bạc đạn, tụ | 12 tháng | Thợ | Vỏ bơm nóng bất thường, mùi khét |
Mốc trong sổ hướng dẫn của bơm là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Bơm mới lắp nên được nghe kỹ hơn trong tháng đầu, vì lỗi lắp đặt thường lộ ra sớm.
Vệ sinh lưới lọc bơm tăng áp: phần người nhà làm được
Chỉ làm khi lưới lọc nằm ở cốc lọc trong suốt hoặc nắp vặn tay ngay đầu vào của bơm, đứng dưới đất là với tới. Nếu phải mở thân bơm hay tháo ống bằng dụng cụ, để thợ.
- Ngắt aptomat cấp cho bơm, không chỉ rút phích hay tắt công tắc gần bơm. Đợi vài phút cho bơm nguội nếu vừa chạy lâu.
- Khoá van nước phía trước bơm, mở một vòi ở tầng dưới để xả áp trong ống.
- Đặt khăn hoặc chậu dưới cốc lọc, vặn nắp ra từ từ, nước còn đọng sẽ chảy ra.
- Rút lưới, rửa dưới vòi nước sạch bằng bàn chải mềm, không dùng vật nhọn chọc lưới.
- Kiểm gioăng nắp còn mềm, không rách; lắp lưới và vặn nắp vừa tay, không siết bằng dụng cụ.
- Mở van, đợi nước đầy đường ống, mở một vòi tầng trên cho hết khí rồi mới bật lại aptomat.
- Nghe bơm chạy vài lần đóng ngắt, nhìn chỗ nắp lọc có rỉ nước không. Có rỉ thì ngắt điện, khoá van và gọi thợ.
Không mở hộp điện, không chỉnh rơ le áp hay cảm biến, không tháo dây. Những phần đó vừa có điện vừa ảnh hưởng tới áp lực cả hệ thống ống.
Năm dấu hiệu bơm đòi được xem sớm
Bơm đóng ngắt dồn dập khi chỉ mở một vòi nhỏ. Với bơm tăng áp, đây thường là chuyện bình tích áp hoặc rơ le, đôi khi là rò nhỏ trên đường ống. Ghi lại vòi nào đang mở và nhịp bật tắt, rồi gọi thợ; bơm bật tắt quá dày sẽ nhanh hỏng.
Bơm chạy mãi không dừng. Với bơm đẩy, nhìn ống tràn trên mái hoặc nghe tiếng nước tràn. Có thể phao điện kẹt. Ngắt aptomat của bơm để tránh cháy bơm hoặc tràn nước, rồi gọi thợ.
Tiếng kêu đổi khác. Tiếng rít, lạch cạch, ù to hơn bình thường. Ghi âm mười giây bằng điện thoại để thợ nghe; tiếng kêu là thứ khó tả bằng lời.
Có nước dưới chân bơm hoặc vệt gỉ chảy xuống. Thường là phốt cơ khí hoặc mối nối. Đặt khay hứng, ngắt điện nếu nước lan tới gần dây điện, gọi thợ.
Aptomat của bơm nhảy, hoặc vỏ bơm nóng tới mức không đặt tay lâu được. Dừng dùng, không bật lại nhiều lần. Ghi thời điểm và tình huống, chờ thợ đo kiểm.
Bơm theo mùa và khi nhà vắng người
Mùa mưa. Bơm đặt ngoài sân, cạnh bể ngầm hay hố ga dễ bị nước tạt hoặc ngập chân. Trước mùa mưa, nhìn lại mái che, kê bơm cao hơn mức nước từng đọng, kiểm dây điện tới bơm không nằm dưới đất trũng. Nhà có bơm thoát nước hố ga thì cho nó chạy thử một lần trước mùa, vì loại bơm này nằm im cả mùa khô và hay kẹt đúng lúc cần.
Mùa khô, nắng nóng. Bơm chạy nhiều hơn vì cả nhà dùng nhiều nước, bơm giếng hút dễ mất nước mồi khi mực nước giếng xuống thấp. Để ý bơm có chạy lâu bất thường không, vỏ có nóng hơn mọi khi không. Bơm đặt trên sân thượng hoặc gầm cầu thang bí gió nên được để thoáng.
Đi vắng từ một tuần trở lên. Ngắt aptomat bơm tăng áp và bơm đẩy, khoá van tổng. Nếu có rò nhỏ ở đâu đó, bơm không chạy thì không có cảnh bơm chạy suốt ngày đêm đẩy nước ra sàn. Khi về, mở van, xả vòi cho hết khí rồi mới bật bơm, nghe vài lượt đóng ngắt và nhìn chân bơm.
Ghi các mốc mùa này vào cùng trang sổ của bơm, để năm sau chỉ việc lặp lại.
Lần thợ kiểm hằng năm làm gì, và nên hỏi gì
Một lần kiểm bơm đầy đủ thường gồm: đo điện trở cách điện của động cơ và kiểm dây nối đất; nghe và kiểm bạc đạn; xem phốt cơ khí có rò không; kiểm tụ điện với bơm có tụ; với bơm tăng áp thì đo và bơm lại áp khí trong bình tích áp theo đúng mức của bơm, kiểm rơ le áp hoặc cảm biến; với bơm đẩy thì kiểm phao điện, dây phao, van một chiều và rọ hút; với bơm chìm thì kéo lên xem lưới hút, cánh bơm có mòn vì cát không, dây cáp điện có trầy không.
Trước khi thợ đến, đưa họ sổ ghi chép của bạn và đoạn ghi âm nếu có. Nên nói: "Nhà mình muốn kiểm định kỳ, chưa có hỏng gì lớn. Anh chị kiểm giúp các phần trên, chỗ nào cần thay thì chỉ cho nhà mình xem trước." Câu này giúp lần kiểm không biến thành một lần thay đồ hàng loạt.
Phụ tùng nào được thay, xin giữ lại cái cũ. Phốt mòn thường có vết xước rõ, bạc đạn hỏng quay bằng tay sẽ thấy rơ hoặc sạn. Nếu thợ đề nghị thay cả bơm, hỏi lý do cụ thể và đặt câu hỏi: còn sửa được bao lâu, sửa thì phần nào sẽ là phần hỏng tiếp theo.
Ghi sổ, việc thừa và một tình huống điển hình
Mỗi bơm một trang sổ, mỗi lần làm một dòng gồm:
- Ngày, việc làm, ai làm.
- Tình trạng nghe thấy: êm, ù, rít, đóng ngắt dày.
- Phụ tùng thay, nếu có, và tình trạng phụ tùng cũ.
- Mốc kế tiếp: vệ sinh lọc, thợ kiểm.
- Hoá đơn điện tháng đó nếu thấy tăng bất thường; bơm chạy không dừng thường lộ ra ở đây trước khi ai nghe thấy.
Việc thừa hay gặp: thay bơm mới chỉ vì bơm cũ ồn, trong khi thay bạc đạn là đủ; bọc kín bơm bằng bao nilon cho khỏi mưa, làm bơm không tản nhiệt và hơi ẩm đọng bên trong; để bơm trên nền đất ẩm cho tiện. Việc đúng là che mái cho bơm, kê cao khỏi nền, để quanh bơm thông thoáng.
Tình huống điển hình: nhà phố bốn tầng, bể ngầm, bồn mái và một bơm tăng áp cho tầng ba, tầng bốn. Lịch hợp lý: mỗi tuần một người nghe bơm khi bơm chạy buổi sáng; mỗi quý rửa lưới lọc bơm tăng áp và nhìn phao trên mái từ sân thượng có lan can; mỗi năm thợ kiểm cả hai bơm, gộp chung với lần súc bể ngầm để thợ xem rọ hút luôn.
Câu hỏi thường gặp
Máy bơm nước gia đình bao lâu thì cần bảo dưỡng?
Người nhà nên nghe và nhìn bơm mỗi tuần, vệ sinh lưới lọc hoặc rọ hút khoảng ba tháng một lần. Thợ kiểm tổng mỗi năm một lần để đo cách điện, kiểm phốt, bạc đạn và phần điều khiển. Bơm chìm giếng khoan cần kéo lên kiểm khoảng một đến hai năm một lần.
Bơm tăng áp bật tắt liên tục có nguy hiểm không?
Không gây nguy hiểm ngay nhưng làm bơm và rơ le mau hỏng, tốn điện. Thường liên quan tới bình tích áp mất khí, rơ le hoặc rò nhỏ trên đường ống. Ghi lại nhịp bật tắt và vòi đang mở, rồi để thợ kiểm, không tự chỉnh rơ le.
Có nên để máy bơm ngoài trời không che?
Không nên để phơi mưa nắng trực tiếp. Nên có mái che, kê bơm cao khỏi nền và để xung quanh thoáng cho động cơ tản nhiệt. Bọc kín bơm bằng bao nilon lại phản tác dụng vì hơi ẩm đọng bên trong và bơm nóng hơn.
Phao điện bồn nước mái bao lâu kiểm một lần?
Khoảng ba tháng một lần, bằng cách quan sát: bồn đầy thì bơm phải dừng, nước không chảy ra ống tràn. Việc nhìn chỉ làm khi sân thượng có lan can và không phải trèo. Phao kẹt, dây phao trầy hoặc cần chỉnh mức thì để thợ.
Bơm chìm giếng khoan có cần kéo lên bảo dưỡng không?
Có, khoảng một đến hai năm một lần, sớm hơn nếu nước nhiều cát hoặc lưu lượng giảm. Việc kéo bơm lên cần dụng cụ, xử lý dây điện ngâm nước và thả lại đúng độ sâu, nên đây là phần việc của thợ.
Máy bơm kêu to hơn trước nên làm gì?
Ghi âm vài giây bằng điện thoại, ghi ngày bắt đầu thấy kêu và tình huống bơm đang chạy, rồi gọi thợ kiểm. Không tự mở bơm. Tiếng kêu đổi khác thường là bạc đạn hoặc cánh bơm có vấn đề, xử lý sớm thường đỡ tốn hơn để hỏng hẳn.