Với nhà dùng nước giếng khoan, lõi lọc thô đầu tiên của máy RO thường chỉ trụ được khoảng 2–6 tuần, lõi than khoảng 2–4 tháng, màng RO khoảng 12–24 tháng nếu phía trước có cột lọc thô làm tốt, còn nếu không có thì màng có thể tắc chỉ sau vài tháng. Nói gọn: chu kỳ ngắn hơn nước máy khoảng một nửa, có khi hơn, và lệch nhiều theo từng giếng. Mốc trong sổ hướng dẫn của hãng máy là chuẩn; các con số ở đây là khoảng tham khảo để bạn đặt lịch nhắc ban đầu.
Vì giếng mỗi nhà một khác, cách đúng là không thuộc lòng một con số mà tự hiệu chỉnh: đặt lịch theo khoảng ngắn nhất trong bảng, mỗi lần thay thì nhìn lõi cũ, ghi lại màu và độ bẩn, sau hai ba lần là bạn biết giếng nhà mình cần bao lâu. Phần dưới chia rõ lõi nào thay khi nào, dấu hiệu tới hạn sớm, việc bạn tự làm được, việc để thợ và cách ghi sổ để lịch ngày càng sát với nước nhà mình.
Vì sao nước giếng làm lõi đầy nhanh hơn nước máy
Nước máy đã qua nhà máy xử lý: lắng, lọc, khử trùng. Thứ còn lại tới máy lọc trong nhà chủ yếu là cặn đường ống và chút clo. Nước giếng khoan thì đi thẳng từ tầng đất lên, mang theo những thứ nhà máy nước vẫn phải xử lý: sắt hoà tan, mangan, phèn, cặn vôi, đôi khi cả bùn mịn sau những trận mưa lớn. Sắt hoà tan lúc mới bơm lên thì trong, gặp không khí một lúc mới chuyển sang màu vàng nâu và kết thành cặn. Cặn đó bám vào lõi lọc thô trước tiên, nên lõi trắng mới lắp chỉ vài tuần đã chuyển màu gạch.
Cặn vôi (nước cứng) thì khó thấy hơn nhưng hại màng RO nhiều hơn: nó đóng lớp mỏng trên bề mặt màng, làm nước tinh ra chậm dần và nước thải ra nhiều dần. Phèn làm nước có vị chua, tanh, ăn vào lõi than nhanh. Ba thứ này cộng lại khiến cùng một chiếc máy, đặt ở nhà phố dùng nước máy có thể đi vài tháng mới thay lõi đầu, nhưng mang về nhà dùng giếng khoan thì tháng nào cũng phải để ý.
Một điều nhiều nhà bỏ qua: máy lọc trong bếp không được thiết kế để gánh toàn bộ nước giếng thô. Nếu nước giếng còn vàng, còn tanh mà đưa thẳng vào máy RO, mọi chu kỳ trong bảng phía dưới đều sẽ ngắn hơn nữa. Giếng nào có sắt, phèn rõ thì nên có một tầng lọc thô ở đầu nguồn (bể lọc cát hoặc cột lọc) để lọc thô trước, máy trong bếp chỉ làm phần tinh.
Lịch thay từng cấp lõi cho nhà dùng giếng khoan
Bảng dưới tính cho máy RO gia đình nhiều cấp, nhà 3–5 người, có tầng lọc thô ở đầu nguồn. Không có tầng lọc thô thì lấy đầu ngắn của mỗi khoảng, thậm chí ngắn hơn.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Lõi số 1 (lõi sợi lọc thô) | Khoảng 2–6 tuần | Tự làm được nếu máy có cốc lọc vặn tay | Lõi đổi màu vàng nâu kín bề mặt, nước vào máy yếu hẳn |
| Lõi số 2 (than hoạt tính hạt) | Khoảng 2–4 tháng | Tự làm hoặc thợ | Nước sau lọc còn mùi tanh, mùi clo hoặc mùi đất |
| Lõi số 3 (lõi lọc tinh hoặc than nén) | Khoảng 3–4 tháng | Tự làm hoặc thợ | Máy bơm chạy lâu mới đầy bình, áp vào màng yếu |
| Màng RO | Khoảng 12–24 tháng | Gọi thợ | Nước tinh ra chậm, nước thải tăng, nước uống có vị lạ |
| Lõi sau màng (than, khoáng, kiềm) | Khoảng 6–12 tháng | Thợ thay cùng đợt màng hoặc theo hãng | Nước có vị nhạt lạ hoặc mùi nhựa |
| Tầng lọc thô đầu nguồn (cát, vật liệu lọc) | Súc rửa khoảng 1–4 tuần, thay vật liệu khoảng 1–2 năm | Súc rửa tự làm theo hướng dẫn, thay vật liệu gọi thợ | Nước sau bể lọc vẫn vàng |
| Xét nghiệm nước giếng | Lần đầu khi khoan, sau đó khoảng mỗi năm | Cơ sở xét nghiệm có chức năng | Nước đổi màu, đổi mùi sau mưa lũ |
Mốc trong sổ hướng dẫn của hãng máy là chuẩn, bảng là khoảng tham khảo. Với giếng khoan, ghi lại khoảng thật sự sau hai ba lần thay rồi sửa lịch theo đó, đừng giữ mãi con số đầu tiên.
Dấu hiệu lõi tới hạn sớm, đọc được bằng mắt và tai
Lõi số 1 đổi màu nhanh. Nếu máy có cốc lọc trong suốt, nhìn qua là thấy lõi trắng đã chuyển vàng, nâu hay đen. Nước giếng nhiều sắt có thể đổi màu sau một hai tuần; điều đó chưa nói lõi đã hết, nhưng khi màu phủ kín và dày lên thành lớp nhầy thì đã tới lúc thay.
Bình chứa lâu đầy. Trước đây bơm khoảng một hai tiếng là đầy bình, giờ phải nửa ngày. Đây thường là lõi đầu nghẹt hoặc màng bắt đầu đóng cặn; thay ba lõi đầu trước, nếu vẫn chậm thì nhờ thợ kiểm màng.
Máy chạy mãi không ngắt. Tiếng bơm rì rì cả đêm dù không ai lấy nước là dấu hiệu áp không đủ để máy tự ngắt. Rút điện, ghi lại, rồi báo thợ; để máy chạy không như vậy lâu ngày hại bơm.
Nước có mùi tanh trở lại. Mùi tanh sắt hoặc mùi trứng thối nhẹ mà trước đó không có là lõi than đã no, hết hấp phụ. Đây là lõi cần thay sớm nhất trong nhóm có mùi.
Ống nước thải chảy nhiều hơn. Khi màng đóng cặn, phần nước thải ra tăng lên, bạn thấy xô hứng hay đường thoát ướt nhiều hơn. Nếu nhà có bút đo tổng chất rắn hoà tan, đo nước tinh định kỳ và ghi số: số tăng dần đều so với ngày thay màng là màng đang yếu đi.
Thay lõi đầu bằng tay: các bước an toàn
Ba lõi đầu của nhiều máy nằm trong cốc lọc vặn được bằng tay hoặc cờ lê nhựa đi kèm. Nếu máy dùng lõi gắn liền dạng khớp nối nhanh và sổ hướng dẫn cho phép, bạn cũng tự làm được. Máy nào phải tháo vỏ, đụng tới bo mạch hay van điện thì để thợ.
- Rút phích điện của máy lọc. Không làm khi máy còn cắm điện, kể cả chỉ thay lõi số 1.
- Khoá van cấp nước vào máy, mở vòi lấy nước để xả hết áp trong đường ống. Đặt khăn và chậu dưới cốc lọc.
- Vặn cốc lọc theo chiều mở ghi trên cốc, rút lõi cũ ra. Nhìn kỹ lõi cũ, chụp ảnh và ghi màu vào sổ trước khi bỏ.
- Rửa cốc lọc bằng nước sạch, lau gioăng cao su, kiểm gioăng còn đàn hồi, không nứt. Gioăng chai cứng là nguồn rò nước sau này.
- Lắp lõi mới đúng chiều, vặn cốc chặt tay, không dùng lực quá mạnh làm nứt ren.
- Mở van cấp nước, cắm điện, cho máy chạy và xả bỏ một lượt nước đầu theo hướng dẫn của hãng. Quan sát chân cốc vài phút xem có rỉ nước không.
- Ghi vào sổ: ngày, lõi số mấy, màu lõi cũ, người thay, ngày dự kiến lần sau.
Nếu nhà có trẻ nhỏ, thay lõi lúc trẻ ngủ hoặc có người trông, vì cốc lọc tháo ra để dưới gầm bếp rất dễ bị nghịch. Lõi cũ cho vào túi kín rồi mới bỏ, tránh nước bẩn chảy ra sàn.
Phần việc của thợ và thợ làm đúng thì trông thế nào
Màng RO, các lõi sau màng, bơm, van điện từ, công tắc áp và tầng lọc thô đầu nguồn là phần của thợ. Lý do không chỉ vì khó: lắp màng sai chiều hoặc không xả đủ thì nước ra không đạt, mà bạn nhìn bằng mắt không phân biệt được. Với giếng khoan, thợ cũng là người nên xem lại cả hệ: tầng lọc thô có đang làm việc không, có cần thêm một cấp lọc sắt trước khi vào máy không.
Một lần bảo dưỡng làm đúng thường có những việc sau: thợ hỏi nhà dùng nước gì và lần trước thay khi nào; tháo lõi cũ ra cho bạn xem, không vứt ngay; đo áp nước vào; đo chỉ số nước trước và sau máy bằng bút đo và đọc số cho bạn; xả rửa màng nếu máy có chế độ này; kiểm rò rỉ ở mọi khớp nối; ghi phiếu có ngày, lõi đã thay, số đo, lần hẹn tiếp.
Câu nên nói khi gọi: "Nhà mình dùng giếng khoan, lõi số 1 thường đổi màu sau khoảng ba tuần, anh/chị kiểm giúp màng và xem tầng lọc đầu nguồn còn ổn không." Nói cụ thể như vậy giúp thợ mang đúng đồ, và cho thấy bạn có theo dõi, khó bị báo thay thừa. Nếu thợ đề nghị thay màng, hỏi lại: số đo nước tinh trước và sau khi xả rửa là bao nhiêu, so với lần ghi trước thế nào. Có số thì quyết định dễ hơn nhiều.
Ghi sổ để lịch sát với giếng nhà mình
Với nước giếng, sổ thay lõi là công cụ quan trọng nhất, vì nó biến khoảng tham khảo thành con số của riêng nhà bạn. Mỗi lần thay, ghi một dòng gồm:
- Ngày thay và lõi số mấy (ghi cả khi chỉ thay một lõi).
- Màu lõi cũ: trắng ngà, vàng nhạt, nâu, đen, có nhầy hay không. Kèm ảnh chụp trên điện thoại, đặt tên ảnh theo ngày.
- Thời gian bơm đầy bình chứa trước khi thay, ước bằng giờ.
- Số đo bút đo nước tinh, nếu nhà có bút, đo cùng một vòi, cùng thời điểm trong ngày.
- Người thay: tự thay hay thợ, nếu là thợ thì ghi tên và số phiếu.
- Ngày dự kiến thay lần sau, đồng thời đặt nhắc trên lịch điện thoại trước ngày đó khoảng một tuần.
- Ghi chú bất thường: sau đợt mưa lớn nước đục, bơm giếng vừa thay, khoan giếng mới.
Sau ba dòng ghi cho cùng một lõi, bạn lấy trung bình khoảng cách giữa các lần và dùng làm lịch mới. Nếu lõi số 1 lần nào cũng đen sau hai tuần, đó là tín hiệu nên cải thiện tầng lọc thô thay vì cứ thay lõi mãi.
Dán một tờ tóm tắt bên trong cánh tủ bếp đặt máy: tên lõi, ngày thay gần nhất, ngày thay tiếp theo. Ai trong nhà mở tủ cũng thấy, không phụ thuộc trí nhớ một người.
Việc làm thừa và cái nên làm thay
Làm thừa phổ biến nhất là thay cả bộ lõi cùng lúc theo lịch cố định, kể cả màng còn tốt. Với giếng khoan, lõi đầu cần thay dày nhưng màng thì không cần đi theo nhịp đó; thay màng sớm không làm nước sạch hơn, chỉ tốn thêm. Cái nên làm là thay từng cấp theo dấu hiệu và sổ, màng chỉ thay khi số đo và tốc độ ra nước cho thấy đã yếu.
Làm thừa thứ hai là đun sôi nước sau máy RO cho chắc. Nước sau máy RO chạy tốt đã đủ dùng uống theo thiết kế của máy; lo ngại vi sinh thì giữ bình chứa sạch và thay lõi sau màng đúng hạn. Ngược lại, có một việc nhiều nhà nên làm mà bỏ qua: xét nghiệm nước giếng ở cơ sở có chức năng. Bút đo tổng chất rắn hoà tan chỉ cho một con số chung, không nói nước có chất gì. Khi giếng mới khoan, khi nước đổi màu mùi sau lũ, hoặc khoảng mỗi năm một lần, kết quả xét nghiệm cho bạn và thợ biết cần lọc thô kiểu gì, có cần thêm cấp xử lý nào không.
Việc thứ ba là để máy RO đứng một mình gánh nước giếng thô. Một tầng lọc thô đầu nguồn tốt kéo dài tuổi mọi lõi phía sau, và giúp máy bơm, bình nóng lạnh, máy giặt trong nhà đỡ cặn. Đó là khoản đáng đầu tư hơn so với thay lõi liên tục.
Câu hỏi thường gặp
Lõi số 1 của máy lọc nước giếng khoan đổi màu sau hai tuần có phải thay ngay không?
Chưa hẳn. Đổi màu chỉ nói lõi đang giữ cặn sắt, tức là đang làm đúng việc. Khi màu phủ kín, dày lên thành lớp nhầy, hoặc nước vào máy yếu đi rõ rệt thì mới thay. Ghi lại số ngày để biết giếng nhà mình cần bao lâu.
Nhà dùng nước giếng khoan có cần xét nghiệm nước không?
Nên làm, nhất là lần đầu khi khoan giếng, khi nước đổi màu hoặc mùi sau mưa lũ, và khoảng mỗi năm một lần. Xét nghiệm ở cơ sở có chức năng cho biết nước có chất gì để chọn cách lọc thô phù hợp, điều mà bút đo cầm tay không làm được.
Có nên tự thay màng RO khi dùng nước giếng không?
Nên để thợ làm. Màng phải lắp đúng chiều, xả đủ nước đầu và cần đo nước trước sau để biết máy chạy đạt. Người không có dụng cụ đo khó biết màng mới đã làm việc đúng chưa. Bạn chỉ nên tự thay các lõi thô ở cốc vặn tay.
Vì sao bình chứa của máy lọc nước giếng khoan lâu đầy hơn trước?
Thường do lõi đầu đã nghẹt cặn làm nước vào yếu, hoặc màng RO đã đóng cặn vôi. Thử thay ba lõi đầu trước; nếu bình vẫn đầy chậm như cũ thì nhờ thợ kiểm áp nước vào và tình trạng màng, đừng để máy chạy không ngắt nhiều ngày.
Có tầng lọc thô đầu nguồn rồi thì máy lọc trong bếp có cần thay lõi dày không?
Vẫn dày hơn nước máy, nhưng thưa hơn khi không có lọc thô. Tầng lọc thô tốt có thể kéo lõi số 1 từ vài tuần lên một hai tháng và giúp màng bền hơn rõ. Đo bằng sổ thay lõi của nhà bạn sau vài lần là biết chênh lệch thật.
Máy lọc nước giếng khoan chạy suốt đêm không ngắt thì làm gì?
Rút điện máy, khoá van cấp nước và ghi lại hiện tượng. Đây thường là áp nước không đủ để máy tự ngắt do lõi nghẹt, màng yếu hoặc van có vấn đề. Gọi thợ kiểm, vì để bơm chạy không nhiều giờ liền dễ làm hỏng bơm.