Dàn nóng điều hoà nên được nhìn qua khoảng mỗi tháng một lần trong mùa dùng nhiều, dọn những gì chắn quanh nó mỗi khi thấy, và để thợ rửa khoảng 6–12 tháng một lần, nơi nhiều bụi thì 3–6 tháng. Việc người nhà làm được chỉ là giữ cho quanh dàn nóng thoáng: không phơi đồ, không kê đồ sát, không bọc kín, quét lá sau khi ngắt điện.
Đây là phần dễ bị bỏ quên nhất vì dàn nóng nằm ngoài tầm mắt, ở góc ban công, trên sân thượng hay treo ngoài tường. Nhưng khi dàn nóng bị bí, máy không thải được nhiệt, phải chạy lâu hơn, tốn điện hơn, trong phòng vẫn kém mát. Rửa dàn lạnh kỹ đến đâu cũng không bù được cho một dàn nóng bị che kín.
Dàn nóng cần gì để làm việc
Điều hoà làm mát bằng cách chuyển nhiệt từ trong phòng ra ngoài trời. Dàn lạnh nhận nhiệt, dàn nóng xả nhiệt ra không khí bằng quạt thổi qua lá tản nhiệt. Muốn xả tốt, dàn nóng cần hai thứ: không khí mát đi vào phía sau, và chỗ trống phía trước để hơi nóng thoát đi mà không quay vòng hút lại.
Khi phía sau dàn nóng sát tường quá, hoặc phía trước có tấm tôn, thùng đồ, quần áo phơi, hơi nóng vừa thổi ra đã bị hút ngược vào. Máy giống như đang thở lại hơi thở của chính mình: nhiệt độ quanh dàn nóng tăng dần, áp suất trong máy tăng, máy nén chạy nặng hơn và lâu hơn. Mùa nắng gắt, ban công hướng tây nắng chiều đổ thẳng vào thì càng khổ.
Sổ hướng dẫn lắp đặt của mỗi máy ghi khoảng trống tối thiểu ở các phía. Không cần nhớ con số, chỉ cần nhớ nguyên tắc: phía sau và hai bên chừa vài gang tay, phía trước nơi gió thổi ra chừa rộng hơn nhiều, phía trên không đặt đồ đè lên.
Một cách tự kiểm đơn giản: khi máy đang chạy giữa trưa, đứng cách dàn nóng chừng hai bước về phía gió thổi ra. Nếu hơi nóng phả vào mặt rồi tan nhanh là gió thoát tốt. Nếu cả góc ban công nóng hầm, không khí đứng im, đó là dấu hiệu hơi nóng đang quẩn quanh máy.
Lịch cho phần dàn nóng trong một năm
Bảng áp dụng cho dàn nóng đặt ở ban công, lô gia, sân thượng hoặc treo ngoài tường của nhà ở.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Nhìn quanh dàn nóng, dọn đồ kê sát | Mỗi tháng trong mùa nóng | Tự làm | Ai đó vừa dời đồ ra ban công, phơi chăn màn |
| Quét lá khô, gỡ túi nilon, mạng nhện | Mỗi tháng, sau gió lớn | Tự làm sau khi ngắt điện, chỉ ở chỗ đứng an toàn | Mùa lá rụng, cây bên cạnh tỉa cành |
| Nhìn ống bảo ôn, dây điện ra dàn nóng | 3 tháng | Tự quan sát | Ống rách, dây có vết cắn, phân chuột quanh máy |
| Rửa lá tản nhiệt dàn nóng | 6–12 tháng; nơi bụi 3–6 tháng | Thợ | Lá tản nhiệt phủ bụi, máy chạy lâu mới mát |
| Kiểm giá đỡ, chân đế, ốc bắt máy | Mỗi lượt bảo dưỡng tổng | Thợ | Máy rung mạnh, kêu lạch cạch |
| Xem lại hộp che, mái che | Trước mùa nóng | Tự quan sát, sửa thì gọi thợ | Hộp che bị bịt kín thêm, mái che sụt |
Khoảng trống lắp đặt và lịch bảo dưỡng ghi trong sổ hướng dẫn của máy là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo cho người ở nhà tự theo dõi.
Những thứ hay "mọc" quanh dàn nóng
Không ai cố ý che dàn nóng. Chỉ là ban công có hạn và dàn nóng là cái hộp nằm im, nên đồ cứ dần dần dồn về đó. Danh sách hay gặp:
- Giá phơi quần áo, chăn màn: vải ướt chắn đúng luồng gió ra, lại hút hơi nóng làm khô đồ, nhìn tưởng tiện nhưng máy chịu thiệt.
- Chậu cây, thùng xốp trồng rau đặt sát lưng dàn nóng: chắn gió vào, đất bắn lên lá tản nhiệt khi tưới.
- Thùng các tông, xe đạp, đồ chơi cũ để tạm rồi để luôn.
- Lồng chim, chuồng chó mèo đặt cạnh: thú nuôi chịu hơi nóng, lông bay vào lá tản nhiệt.
- Tấm tôn, tấm nhựa chắn mưa dựng ngay trước mặt máy.
- Hai dàn nóng đặt quay mặt vào nhau hoặc chồng sát nhau, cái này thổi hơi nóng vào cái kia.
Mỗi tháng đi một vòng, dời những thứ đó ra đủ xa. Nếu ban công quá chật không có chỗ khác, hỏi thợ trong lượt bảo dưỡng tới về việc đổi hướng, nâng giá đỡ hay chuyển vị trí dàn nóng.
Dọn quanh dàn nóng an toàn trong năm phút
Việc người nhà làm chỉ là dọn quanh và quét bề mặt, không tháo lưới bảo vệ, không đụng vào lá tản nhiệt hay hộp điện.
- Tắt điều hoà bằng điều khiển, ngắt aptomat của máy. Chờ quạt dàn nóng dừng hẳn.
- Chỉ làm khi đứng trên mặt sàn ban công, lô gia hay sân thượng có lan can. Dàn nóng treo ngoài tường, trên mái dốc hay chỗ không có lan can thì để thợ.
- Dời đồ kê quanh dàn nóng ra xa.
- Dùng chổi lông mềm quét lá, mạng nhện trên nóc và quanh mặt lưới bảo vệ, quét theo chiều thẳng đứng của lá tản nhiệt.
- Nhìn kỹ phía sau và dưới gầm máy: có tổ chim, tổ chuột, tổ ong thì không tự gỡ, chụp ảnh và báo thợ.
- Cấp điện lại, bật máy, ra nghe dàn nóng chạy đều, không có tiếng va quệt.
Không xịt vòi nước mạnh vào dàn nóng, không dùng bàn chải cứng. Lá tản nhiệt bằng nhôm mỏng, cọ một lần là bẹp, bẹp nhiều thì máy thải nhiệt kém lâu dài.
Hộp che và mái che: đúng kiểu thì giúp, sai kiểu thì hại
Mái che phía trên là đủ. Một tấm mái nhỏ phía trên, cách nóc máy một khoảng, che bớt mưa và nắng trưa mà không chắn gió. Đây là kiểu che ít rủi ro nhất.
Hộp che kín bốn mặt là kiểu hại nhất. Nhiều nhà phố làm hộp sắt, hộp nhôm kín để giữ mặt tiền gọn. Nếu hộp chỉ có mặt trước dạng nan thưa, hơi nóng quay vòng bên trong, máy chạy như trong lò.
Nan che phải thưa và hướng ra ngoài. Hộp che mặt tiền dạng lam chéo hay sắt hoa văn chỉ ổn khi phần rỗng chiếm phần lớn diện tích và nan hướng luồng gió ra ngoài, không dội ngược vào máy.
Nắng chiều. Ban công hướng tây có thể che nắng cho dàn nóng bằng mái che hoặc lưới che nắng đặt cách xa, không trùm lên máy. Che nắng giúp máy đỡ nặng vào buổi chiều.
Muốn làm hộp che mới. Hỏi thợ điện lạnh trước khi đặt làm, đưa họ xem bản vẽ hay ảnh mẫu. Họ biết dàn nóng của máy nhà mình thổi ra hướng nào và cần chừa bao nhiêu.
Ba vị trí đặt dàn nóng và lịch riêng của mỗi chỗ
Ban công, lô gia căn hộ: dễ tiếp cận nhất, người nhà có thể dọn quanh mỗi tháng. Rủi ro lớn nhất là đồ đạc dồn về và quần áo phơi. Đặt nhắc dọn quanh dàn nóng trùng với ngày rửa lưới lọc để làm luôn một thể. Một số toà nhà gom dàn nóng vào hộp kỹ thuật chung; hỏi ban quản lý lịch dọn hộp và ai được vào.
Sân thượng nhà phố: thoáng nhưng nắng gắt cả ngày, lá cây và rác gió cuốn lên nhiều. Lên sân thượng nhìn mỗi tháng, sau mỗi trận gió lớn. Nếu sân thượng không có lan can hoặc phải trèo thang qua lỗ mái để lên, người nhà không lên một mình; để thợ có dây an toàn xử lý và chỉ nhìn từ chỗ an toàn.
Treo ngoài tường bằng giá đỡ: không tự tiếp cận được. Người nhà chỉ nhìn từ cửa sổ, chụp ảnh, nghe tiếng. Mọi việc rửa, kiểm giá đỡ đều cần thợ có dây an toàn. Với vị trí này, lượt thợ nên giữ đều đặn, không giãn ra chỉ vì "nhìn từ xa thấy vẫn ổn".
Ba tình huống cụ thể
Căn hộ tầng cao, ban công hướng tây, dàn nóng đặt sát lan can ngay dưới nắng chiều: từ khoảng hai giờ chiều máy phòng khách chạy rất nặng. Ở đây không cần làm gì to tát, chỉ cần một tấm mái che nhỏ đặt cao hơn nóc máy, đúng tầm che nắng chiều, cộng với không phơi chăn màn ở ban công trong những tháng hè. Nhịp rửa dàn nóng giữ sáu tháng.
Nhà phố bốn tầng, năm dàn nóng dồn hết lên sân thượng, đặt sát nhau cho gọn: dàn ở giữa bị hai dàn bên cạnh thổi hơi nóng vào, máy của phòng tương ứng luôn kém mát nhất nhà. Trong lượt bảo dưỡng tới, hỏi thợ có thể giãn khoảng cách, nâng một dàn lên giá đỡ hoặc xoay hướng thổi được không.
Nhà có vườn nhỏ, dàn nóng đặt dưới đất cạnh luống rau: bùn đất bắn lên lá tản nhiệt mỗi lần tưới và mưa, lá cây rụng đầy. Kê dàn nóng lên chân đế cao hơn mặt đất, chừa một khoảng sạch quanh máy không trồng cây, và quét lá mỗi tuần vào mùa rụng lá.
Ghi sổ và những việc thừa với dàn nóng
Trong sổ điều hoà, mỗi máy ghi thêm một dòng về dàn nóng: đặt ở đâu, hướng nào, có hộp che không, tiếp cận được hay phải thợ. Mỗi tháng đánh một dấu khi đã nhìn và dọn. Mỗi lượt thợ, ghi họ nói gì về lá tản nhiệt, giá đỡ, ống bảo ôn. Ảnh chụp dàn nóng cùng một góc sau mỗi lượt thợ là thứ so sánh tốt nhất qua các năm.
Vài việc nhiều nhà làm mà không cần: dội nước lên nóc dàn nóng vào trưa nắng để "làm mát máy" có thể bắn nước vào hộp điện và không giúp được bao nhiêu; quấn băng dính quanh lá tản nhiệt chỗ bị móp; sơn lại vỏ dàn nóng bằng sơn thường phủ cả lên lá tản nhiệt. Những việc này hoặc vô ích, hoặc làm máy thải nhiệt kém hơn.
Cái đáng làm thì đơn giản đến mức dễ coi thường: giữ chỗ trống, quét lá, nhìn đều, gọi thợ đúng hẹn. Dàn nóng thông thoáng là phần rẻ nhất trong cả lịch bảo dưỡng, và cũng là phần có tác dụng rõ nhất lên tiền điện mùa hè.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dội nước lên dàn nóng vào những ngày nắng gắt cho máy mát hơn không?
Không nên. Nước có thể bắn vào hộp điện, và tác dụng làm mát chỉ trong vài phút. Che nắng bằng mái che đặt cách xa, giữ quanh dàn nóng thoáng và rửa lá tản nhiệt đúng hẹn là cách giúp máy bền hơn.
Dàn nóng đặt trong lô gia có cửa kính đóng kín được không?
Không nên đóng kín khi máy đang chạy. Lô gia đóng kín biến thành buồng nóng, máy hút lại chính hơi nóng của nó. Nếu phải có cửa vì an ninh hay mưa tạt, hãy mở khi bật điều hoà hoặc hỏi thợ về cách thông gió cho lô gia.
Thấy chuột làm tổ dưới dàn nóng thì nên làm gì?
Ngắt aptomat của máy, chụp ảnh và gọi thợ kiểm dây điện, ống bảo ôn trước khi bật lại. Chuột hay cắn dây và vỏ ống. Sau đó dọn sạch khu vực, không để thức ăn hay đồ cũ quanh dàn nóng để chúng không quay lại.
Dàn nóng bị bẹp vài lá tản nhiệt có cần sửa ngay không?
Vài chỗ bẹp nhỏ không ảnh hưởng nhiều. Khi bẹp thành mảng lớn, máy thải nhiệt kém hơn. Nhờ thợ dùng dụng cụ chuyên dùng chải thẳng lại trong lượt bảo dưỡng; người nhà không tự cạy bằng tua vít hay dao.
Hai dàn nóng đặt cạnh nhau trên ban công có sao không?
Không sao nếu cả hai cùng thổi ra một hướng và có chỗ trống phía trước. Nếu đặt đối mặt hay chồng sát nhau, dàn này thổi hơi nóng vào dàn kia. Hỏi thợ về việc chỉnh hướng hay đổi giá đỡ trong lượt bảo dưỡng tới.