Với nhà ở dùng bình thường, cả ba kiểu máy đều cần bảo dưỡng tổng khoảng 6–12 tháng một lần, nhưng lưới lọc thì khác: máy treo tường khoảng 2–4 tuần, máy tủ đứng khoảng 2–4 tuần, còn máy âm trần cassette khoảng 1–2 tháng một lần vì lưới to và tháo khó hơn. Máy âm trần còn có thêm một hạng mục riêng là bơm nước ngưng, cần thợ kiểm mỗi lượt bảo dưỡng.
Chỗ khác nhau lớn nhất không nằm ở số tháng mà ở việc ai làm được gì. Lưới máy treo tường và tủ đứng người nhà tự rửa dễ dàng; lưới máy âm trần nằm trên cao, nặng, cần thang chắc và hai người. Bảng và các mục dưới đây đặt ba loại cạnh nhau để nhà có nhiều kiểu máy xếp lịch cho gọn.
Bảng so sánh ba kiểu máy trong nhà ở
Bảng tính cho máy dùng trong nhà ở, bật trung bình sáu đến tám tiếng mỗi ngày trong mùa nóng.
| Hạng mục | Treo tường | Tủ đứng (máy cây) | Âm trần cassette |
|---|---|---|---|
| Rửa lưới lọc | 2–4 tuần, tự làm | 2–4 tuần, tự làm, lưới ở mặt trước hoặc hông dưới | 1–2 tháng, hai người, thang chắc |
| Bảo dưỡng tổng dàn lạnh | 6–12 tháng, thợ | 6–12 tháng, thợ | 6–12 tháng, thợ, lâu hơn vì phải hạ mặt nạ |
| Bơm nước ngưng | Không có | Thường không có | Mỗi lượt bảo dưỡng tổng, thợ kiểm |
| Rửa dàn nóng | 6–12 tháng, thợ | 6–12 tháng, thợ | 6–12 tháng, thợ |
| Dấu hiệu làm sớm hơn | Mùi, nhỏ nước xuống tường | Gió yếu ở cửa thổi, bụi đọng chân máy | Vệt ố trên trần thạch cao quanh máy, tiếng bơm chạy liên tục |
Mốc trong sổ hướng dẫn của từng máy là chuẩn, nhất là máy âm trần và máy nối ống gió vốn khác nhau nhiều giữa các đời. Bảng là khoảng tham khảo.
Nhìn bảng sẽ thấy máy âm trần không phải bẩn chậm hơn, mà lưới của nó to, đặt cao giữa phòng nên hút từ khoảng không rộng hơn và lâu bí hơn. Đổi lại, khi đã bí thì cả phòng khách lớn chịu kém mát, nên đừng kéo nhịp lưới quá hai tháng chỉ vì ngại leo thang.
Máy treo tường: phần người nhà làm được nhiều nhất
Đây là kiểu máy dễ chăm nhất. Lưới lọc nằm ngay sau mặt nạ, nhẹ, mỏng, tháo lắp không cần dụng cụ; người nhà có thể rửa lưới, lau cánh đảo gió, nhìn đường ống thoát. Một chiếc ghế có tựa hoặc thang gấp ba bậc là đủ cho máy treo ở độ cao thông thường.
Thợ đến bảo dưỡng tổng sẽ tháo vỏ, quây bạt, xịt rửa dàn lạnh và quạt lồng sóc, súc máng nước, rồi ra rửa dàn nóng. Toàn bộ thường mất khoảng một giờ cho một máy nếu dàn nóng dễ tiếp cận. Với nhà chỉ có máy treo tường, lịch đơn giản là: lưới lọc theo cách dùng từng phòng, thợ trước mùa nóng, thêm một lượt giữa mùa với phòng bật nhiều.
Một điểm cần để ý ở máy treo tường là đường ống thoát nước ngưng thường đi xuyên tường và chạy dọc mặt ngoài. Đoạn ống này hay bị bẻ gập, bị dây phơi đè, hoặc đầu ống chĩa vào chậu cây và bị đất lấp. Mỗi tháng nhìn đầu ống một lần là cách rẻ nhất để tránh cảnh nước chảy ngược ra tường trong phòng.
Máy tủ đứng: dễ quên vì không thấy bẩn
Máy tủ đứng hay đặt ở phòng khách rộng, nhà hàng gia đình, phòng thờ hay phòng sinh hoạt chung. Vì lưới lọc nằm thấp, thường ở mặt dưới hoặc hông máy, người ta ít nhìn tới. Trong khi đó vị trí sát sàn khiến lưới hút nhiều bụi sàn, tóc, lông thú cưng hơn máy treo tường.
Lịch rửa lưới nên tương đương máy treo tường, khoảng 2–4 tuần, và nên làm sau buổi lau nhà để không hút ngay lớp bụi vừa quét lên. Thao tác thường là mở tấm mặt trước hoặc tấm lưới bên hông theo hướng dẫn trong sổ máy, không cần leo trèo, nên đây là việc con cái trong nhà có thể nhận làm.
Phần thợ của máy tủ đứng tương tự máy treo tường nhưng thân máy cao, dàn lạnh nằm đứng, việc quây bạt và xịt rửa mất công hơn. Dấu hiệu tới hạn hay gặp: gió ra yếu ở các cửa thổi phía trên, bụi đọng thành vệt quanh chân máy, mùi ẩm khi mới bật. Khi gọi thợ, nói rõ là máy tủ đứng và công suất ghi trên tem máy, để họ mang đủ bạt và đồ nghề.
Máy âm trần cassette: rửa lưới an toàn với hai người
Máy âm trần phổ biến ở phòng khách lớn và nhà phố hiện đại. Lưới lọc nằm sau mặt nạ vuông trên trần, thường ở độ cao gần ba mét. Việc này người nhà làm được nếu có thang chữ A chắc chắn và hai người, một người đứng dưới đỡ.
- Tắt máy, chờ cánh đảo gió đóng, ngắt aptomat riêng của máy.
- Dựng thang chữ A đủ cao để đứng ở bậc giữa mà tay chạm trần, mở hết hai càng thang, có người giữ chân thang.
- Mở chốt mặt nạ theo hướng dẫn trong sổ máy; mặt nạ thường treo bằng dây móc, không rơi hẳn, nhưng vẫn đỡ bằng một tay.
- Tháo lưới lọc, đưa xuống cho người đứng dưới, không cầm lưới mà leo xuống.
- Rửa lưới ở sân hoặc nhà tắm như máy treo tường, phơi khô trong bóng râm.
- Lắp lưới, đóng mặt nạ, kiểm chốt đã khớp hết rồi mới bật điện lại.
Không mở các nắp khác ngoài mặt nạ lưới. Hộp điện, bơm nước ngưng và dàn lạnh phía trên là việc của thợ. Người lớn tuổi hoặc nhà không có thang chắc thì gộp việc rửa lưới vào lượt thợ và rút lịch thợ xuống khoảng 4–6 tháng.
Hạng mục riêng của máy âm trần mà thợ phải làm
Bơm nước ngưng. Máy âm trần không thể cho nước chảy xuống theo trọng lực như máy treo tường, nên có một bơm nhỏ đẩy nước lên ống thoát. Thợ cần thử bơm bằng cách đổ nước vào máng, xem bơm có chạy và tắt đúng không.
Máng nước và phao báo đầy. Cặn và bùn trong máng làm phao kẹt, máy báo lỗi hoặc nước tràn ra trần. Thợ phải súc máng và kiểm phao nổi tự do.
Đường ống thoát trong trần. Đường ống chạy trên trần thạch cao, không thấy được. Thợ nên thổi hoặc súc thông ống mỗi lượt, nhất là với nhà đã thấy vệt ố trên trần.
Trần thạch cao quanh máy. Sau khi làm, thợ nên nhìn lại các mép trần quanh máy xem có vết nứt, vết ố mới. Nhà bạn chụp ảnh trần trước và sau lượt bảo dưỡng để so.
Câu nên hỏi khi gọi thợ. "Nhà mình có máy âm trần, anh chị kiểm giúp cả bơm nước ngưng và đường ống thoát trong trần; có cần mở tấm thăm trần không để nhà mình chuẩn bị."
Nhà có nhiều kiểu máy: xếp lịch thế nào cho gọn
Một căn nhà phố hay gặp: phòng khách âm trần, các phòng ngủ treo tường, phòng sinh hoạt tầng trên một máy tủ đứng. Thay vì ba lịch rời, hãy gộp thành hai nhịp. Nhịp ngắn là lưới lọc: chọn một ngày cố định mỗi hai tuần cho các máy treo tường và tủ đứng, còn máy âm trần thì cứ lần thứ ba mới làm, tức khoảng sáu tuần.
Nhịp dài là lượt thợ: hẹn chung một buổi cho tất cả trước mùa nóng, báo trước số máy từng loại để đội thợ mang đủ người và thang. Máy âm trần nên làm đầu tiên khi thợ còn khoẻ và phòng khách chưa ai dùng. Giữa mùa, nếu chỉ cần một lượt thêm cho máy phòng ngủ bật nhiều thì hẹn riêng.
Trong sổ, ghi rõ loại máy ngay cạnh tên phòng, vì thợ khác nhau sẽ hỏi câu đó đầu tiên. Ghi thêm các thông tin chỉ máy âm trần có: vị trí tấm thăm trần, lần cuối kiểm bơm nước ngưng, có từng bị nước tràn trần chưa. Những dòng đó giúp lần bảo dưỡng sau nhanh và đúng hơn.
Ba tình huống và cách xếp lịch tương ứng
Căn hộ ba phòng ngủ chỉ có máy treo tường: một người trong nhà giữ việc rửa lưới cả ba máy vào sáng chủ nhật cách tuần, mỗi máy khoảng mười phút. Thợ đến một buổi trước mùa nóng, phòng ngủ của bố mẹ hoặc phòng có trẻ nhỏ thêm một lượt giữa mùa. Lịch này gọn đến mức không cần sổ phức tạp, chỉ một trang ghi ngày.
Nhà phố có phòng khách âm trần cao gần ba mét và bố mẹ đã lớn tuổi ở cùng: không để ông bà leo thang. Lưới máy âm trần giao hẳn cho thợ, hẹn bốn tháng một lần trong mùa nóng; các máy treo tường trong phòng ngủ người trẻ trong nhà tự rửa. Khi thợ đến, nhờ họ kiểm luôn bơm nước ngưng và chụp ảnh trần quanh máy.
Quán ăn gia đình tầng trệt có hai máy tủ đứng chạy từ trưa đến tối: dầu mỡ từ bếp bay ra bám vào lưới lọc, lớp này dính và nặng mùi hơn bụi thường. Lưới nên rửa mỗi tuần bằng nước ấm pha chút nước rửa chén, bảo dưỡng tổng khoảng bốn tháng một lần, và đóng cửa ngăn bếp khi máy chạy nếu có thể.
Những việc không nên làm với từng loại
Mỗi kiểu máy có một chỗ người nhà hay làm quá tay:
- Máy treo tường: dùng bình xịt bọt tự rửa dàn lạnh mà không có bạt hứng và không súc máng, bọt và bụi dồn xuống máng làm tắc ống thoát.
- Máy tủ đứng: đặt đồ, kê tủ sát cửa hút gió phía dưới, máy hút không đủ gió, chạy nặng và đọng bụi trong thân.
- Máy âm trần: đứng trên ghế xoay hay ghế nhựa để mở mặt nạ, hoặc một người leo một mình; tháo thêm nắp hộp điện để "xem cho biết".
- Mọi loại: tự nạp gas bằng bộ bán sẵn, mở bo mạch, đấu lại dây. Đây là việc của thợ có chuyên môn và đồ đo.
- Mọi loại: rửa lưới bằng nước nóng già hay phơi nắng gắt, lưới biến dạng, lắp vào hở mép.
Phân việc rõ ràng giữa người nhà và thợ giữ cho máy bền và người an toàn. Phần của người nhà là lưới lọc, quan sát và ghi chép; phần của thợ là mọi thứ phía sau lưới.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà nối ống gió giấu trần thì lịch bảo dưỡng giống máy âm trần không?
Gần giống nhưng thường khó tiếp cận hơn, lưới lọc có khi nằm ở cửa hồi gió hoặc trong trần. Nên để thợ chỉ cho người nhà vị trí lưới và cách tháo trong lượt đầu tiên, rồi ghi lại trong sổ để lần sau tự làm phần lưới nếu an toàn.
Máy âm trần có bắt buộc phải thợ rửa lưới lọc không?
Không bắt buộc. Nếu nhà có thang chữ A chắc và hai người khoẻ thì tự rửa lưới được. Người lớn tuổi, nhà không có thang tốt hoặc trần quá cao thì nên gộp việc này vào lượt thợ và hẹn thợ dày hơn.
Máy tủ đứng ít bật thì bao lâu bảo dưỡng tổng một lần?
Máy tủ đứng chỉ bật khi có khách hay dịp đông người thì một lượt bảo dưỡng tổng mỗi năm là đủ, trước mùa nóng. Lưới lọc vẫn nên soi mỗi tháng vì máy đặt sát sàn hút bụi cả khi không chạy.
Thấy vệt ố trên trần thạch cao quanh máy âm trần thì làm gì trước?
Tắt máy, chụp ảnh vệt ố và ghi ngày phát hiện. Không tự mở tấm thăm trần hay tháo máy. Gọi thợ kiểm bơm nước ngưng, máng nước và đường ống thoát, vì nước tràn lâu ngày có thể làm hỏng cả mảng trần.
Có cần thợ khác nhau cho từng kiểu máy không?
Phần lớn đội thợ điện lạnh dân dụng làm được cả ba kiểu. Chỉ cần báo trước để họ mang đủ thang, bạt và người. Với máy âm trần và nối ống gió, nên hỏi họ đã làm loại máy này thường xuyên chưa.