Với nhà phố có cả bể ngầm và bồn mái, mốc phổ biến là bồn mái khoảng 6–12 tháng súc một lần, bể ngầm khoảng 12 tháng một lần; nhà dùng nước giếng hoặc ở khu nước hay đục thì bồn mái rút xuống 3–6 tháng. Sau mỗi lần ngập, nước tràn vào bể hay sửa đường ống chính thì súc ngay, không chờ tới lịch.
Điều quan trọng nhất khi nhà có hai bể là thứ tự: súc bể ngầm trước, bồn mái sau, trong cùng một đợt. Bể ngầm cấp nước cho bồn mái, nên súc bồn mái mà bể ngầm còn bẩn thì chỉ vài ngày sau bồn lại có cặn. Bài này nói về lịch, những việc người nhà kiểm được từ bên ngoài, và lý do việc chui vào bể phải để người có đồ bảo hộ.
Bảng lịch cho nhà có hai bể
Xếp nhà bạn theo nguồn nước và hoàn cảnh, rồi đặt mốc vào lịch điện thoại. Các ô "tự làm" đều là việc làm từ bên ngoài bể.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay thuê | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Nhìn nắp bể ngầm, gioăng, quanh miệng bể | Mỗi tháng | Tự làm | Nắp nứt, lệch, có nước đọng hoặc rêu quanh nắp |
| Mở nắp nhìn và ngửi nước bể ngầm từ trên | 3 tháng | Tự làm, không cúi đầu vào | Nước đục, có váng, mùi hôi |
| Nhìn nắp bồn mái, ống thông hơi có lưới | 3 tháng | Tự làm nếu sân thượng có lan can | Nắp hở, lưới rách, côn trùng bay quanh |
| Súc bể ngầm | 12 tháng (nước giếng: 6 tháng) | Thuê đơn vị có đồ bảo hộ | Cặn dày đáy bể, nước đục kéo dài |
| Súc bồn mái | 6–12 tháng (nước giếng: 3–6 tháng) | Thuê, hoặc người nhà nếu bồn thấp, có lan can | Cặn ra ở vòi, lưới vòi sen tắc nhanh |
| Súc cả hai sau ngập, sửa ống chính | Ngay sau sự việc | Thuê | Nước bẩn tràn vào bể, mất nước lâu ngày |
| Kiểm tường bể có thấm, nứt | Mỗi lần súc | Đơn vị súc ghi lại | Mực nước tụt khi không dùng |
Mốc trong hướng dẫn của bồn và khuyến cáo của đơn vị cấp nước nơi bạn ở là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Nhà có người ốm, trẻ nhỏ, người già nên giữ mốc ngắn.
Vì sao người nhà không chui xuống bể ngầm
Bể ngầm là không gian kín, ít khí lưu thông. Sau nhiều tháng đóng nắp, không khí bên trong có thể thiếu oxy hoặc tích khí độc từ chất hữu cơ phân huỷ, những thứ không mùi hoặc mùi rất nhẹ. Người khoẻ cúi xuống miệng bể hay bước vào có thể choáng chỉ sau vài hơi thở, và người thứ hai lao xuống cứu cũng gặp đúng tình trạng đó. Đây là lý do việc súc bể ngầm phải để đơn vị có quạt thông gió, dụng cụ đo khí, dây an toàn và người đứng canh miệng bể.
Bồn mái tưởng an toàn hơn nhưng lại có rủi ro ngã cao. Bồn đặt trên giá sắt hay mái tôn, không có lan can, thì người nhà không leo lên. Chỉ khi bồn đặt thấp trên sân thượng có lan can chắc chắn, mở nắp không cần đứng lên vật gì, việc súc bồn mới nằm trong tầm người nhà.
Ngay cả việc nhìn bể ngầm định kỳ cũng có quy tắc: mở nắp rồi đứng lùi lại vài phút cho khí thoát, nhìn và ngửi từ trên, không cúi đầu vào trong miệng bể, có người thứ hai đứng cạnh. Xong việc đóng nắp chắc chắn, nhất là nhà có trẻ nhỏ.
Một đợt súc làm đúng thứ tự
Khi thuê đơn vị súc, đưa họ danh sách này và nói rõ: "Nhà mình muốn súc cả bể ngầm và bồn mái trong một đợt, làm theo thứ tự này."
- Hẹn vào ngày cả nhà dùng ít nước. Trữ sẵn vài xô nước sạch cho nấu ăn và vệ sinh trong lúc chờ.
- Khoá van cấp nước vào bể ngầm, ngắt aptomat bơm đẩy và bơm tăng áp để bơm không chạy khô.
- Đơn vị bơm cạn bể ngầm, thông gió và đo khí trước khi người xuống, có người canh miệng bể suốt lúc làm.
- Cạo rửa thành và đáy bể, hút sạch bùn cặn, kiểm vết nứt, thấm, rọ hút và phao cơ của bể.
- Xả bỏ nước rửa đầu tiên, mở van cho nước sạch vào đầy bể ngầm.
- Lúc này mới xả cạn và súc bồn mái, rửa nắp, lưới thông hơi, kiểm phao điện.
- Bật lại bơm đẩy để bơm nước từ bể ngầm lên bồn, xả các vòi trong nhà vài phút cho tới khi nước trong.
- Bật lại bơm tăng áp, kiểm rò quanh các mối nối vừa đụng tới.
Cách làm này đặc biệt quan trọng sau mùa mưa: nếu nước bẩn đã tràn vào bể ngầm, súc bồn mái trước chỉ là làm hai lần.
Dấu hiệu bể đòi súc sớm hơn lịch
Nước ở vòi có cặn hoặc vẩn sau khi mở lâu. Nếu chỉ đầu dòng có cặn rồi trong thì có thể do đường ống; cặn kéo dài là bồn hoặc bể đã nhiều cặn.
Nước có mùi lạ, mùi bùn, mùi tanh. Ngửi ở vòi lạnh tầng dưới cùng và tầng trên cùng để khoanh vùng: chỉ tầng trên có mùi thì nghi bồn mái, cả hai có mùi thì nghi bể ngầm hoặc nguồn.
Thấy côn trùng, lăng quăng, rêu quanh nắp. Nắp hoặc lưới thông hơi đã hở. Đóng kín, thay lưới, và súc sớm.
Nhà vừa bị ngập hoặc cống tràn gần miệng bể. Súc ngay, kể cả khi nước trông vẫn trong. Trong lúc chờ, không dùng nước bể để nấu ăn.
Mực nước trong bể tụt dù nhà đi vắng. Có thể bể thấm hoặc ống rò. Ghi lại và báo đơn vị súc hoặc thợ kiểm chống thấm trong lần tới.
Lưới vòi sen và lưới đầu vòi rửa tắc nhanh. Trước đây một hai tháng mới phải rửa, nay chỉ vài tuần đã đọng cặn. Đây là dấu hiệu lượng cặn đi theo nước tăng lên, dù nhìn bằng mắt nước vẫn trong.
Máy lọc nước trong bếp báo thay lõi sớm hơn thường lệ. Lõi thô tắc nhanh bất thường thường phản ánh nước đầu vào bẩn hơn. Đối chiếu với ngày súc bể gần nhất trong sổ; nếu đã gần một năm thì đặt lịch súc luôn.
Đơn vị cấp nước báo súc rửa đường ống hoặc cắt nước dài ngày. Sau những đợt này, nước đầu tiên chảy về thường nhiều cặn và đọng ngay vào bể ngầm. Nhìn bể sau vài ngày; cặn nhiều thì súc sớm.
Súc bồn mái thấp có lan can: khi nào người nhà tự làm được
Chỉ làm khi bồn đặt sát sàn sân thượng có lan can chắc, mở nắp đứng dưới sàn là với tới, bồn không phải loại cần chui vào. Thiếu một điều kiện là thuê người.
- Khoá van cấp từ bể ngầm lên, ngắt aptomat bơm đẩy và bơm tăng áp.
- Dùng nước trong bồn cho sinh hoạt tới khi còn ít, rồi mở van xả đáy bồn cho chảy hết ra lỗ thoát sàn.
- Mở nắp, dùng chổi cán dài lông mềm cọ thành và đáy từ bên ngoài miệng bồn, không trèo vào trong.
- Xả thêm vài lượt nước sạch cho tới khi nước ra trong, đóng van xả.
- Rửa nắp, kiểm lưới thông hơi, đậy kín.
- Mở van cấp, bật bơm đẩy, đợi bồn đầy, xả các vòi trong nhà vài phút rồi bật lại bơm tăng áp.
Không dùng chất tẩy, xà phòng hay bàn chải sắt trong bồn chứa nước sinh hoạt. Bồn có cặn bám chặt không cọ ra được, hoặc thấy vết gỉ ở mối hàn, ghi lại và để đơn vị súc xử lý lần sau.
Theo mùa: lúc nào trong năm nên súc
Mốc hợp lý nhất cho phần lớn nhà là trước mùa mưa và, nếu dùng nước giếng, thêm một lần sau mùa mưa. Trước mùa mưa, bể sạch, nắp kín, lưới thông hơi tốt sẽ giảm nguy cơ nước mưa, nước tràn kéo cặn và côn trùng vào. Sau mùa mưa, các đợt nước đục dồn cặn về đáy bể, súc lúc này là gom đúng phần cặn của cả mùa.
Ở miền Bắc, nhiều nhà chọn súc trước Tết vì đó cũng là đợt tổng vệ sinh nhà. Cách này tiện cho việc nhớ, nhưng đơn vị súc thường kín lịch, nên đặt trước vài tuần. Mùa nồm ẩm, nắp bể ngầm và chân bồn mái dễ rêu mốc, đáng nhìn kỹ hơn một lần giữa mùa.
Nhà ven biển hay nhà có giếng nhiễm mặn: bồn inox dễ có vết ố ở mối hàn, bể bê tông dễ có vệt muối trên thành. Ghi lại vị trí các vết này mỗi lần súc, để biết chúng có lan rộng không. Nhà vùng thường ngập theo mùa thì đặt sẵn lịch súc ngay sau đợt nước rút, không cần đợi mốc năm.
Ghi sổ và những việc làm thừa
Trang sổ cho hai bể nên có:
- Ngày súc từng bể, đơn vị làm, số người, có thông gió và đo khí hay không.
- Lượng cặn: ít, vừa, nhiều; màu cặn.
- Phát hiện: vết nứt, thấm, nắp hỏng, phao kẹt, rọ hút tắc.
- Mốc súc kế tiếp cho từng bể.
Làm thừa hay gặp nhất là tự đổ hoá chất khử trùng, phèn hoặc vôi vào bể theo cảm tính. Liều sai làm nước có mùi, ăn mòn bồn kim loại, và người uống không biết mình đang dùng gì. Nếu nghi nước có vấn đề, đem mẫu đi xét nghiệm ở cơ sở có chức năng rồi xử lý theo kết quả.
Việc thừa khác là súc bồn mái hằng tháng trong khi bể ngầm cả năm chưa ai mở. Cũng có nhà súc xong mà không đóng nắp kín hay không thay lưới thông hơi rách, vài tuần sau lại đâu vào đấy. Nắp và lưới là thứ rẻ nhất trong cả hệ thống nhưng giữ cho lịch súc của bạn có ý nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Bể nước ngầm bao lâu súc một lần?
Với nhà dùng nước máy, khoảng mười hai tháng một lần; nhà dùng nước giếng hoặc ở khu nước hay đục thì khoảng sáu tháng. Sau mỗi lần ngập hay nước bẩn tràn vào bể thì súc ngay, không cần đợi tới mốc định kỳ.
Nên súc bồn mái hay bể ngầm trước?
Bể ngầm trước, bồn mái sau, trong cùng một đợt. Bể ngầm cấp nước cho bồn mái, nên nếu súc bồn mái trước mà bể ngầm còn bẩn thì nước bẩn lại được bơm lên bồn vừa súc, công sức coi như mất.
Có nên tự chui xuống bể ngầm để súc không?
Không nên. Bể ngầm là không gian kín, có thể thiếu oxy hoặc có khí độc mà không ngửi thấy. Hãy thuê đơn vị có quạt thông gió, dụng cụ đo khí, dây an toàn và người canh miệng bể. Người nhà chỉ nhìn và ngửi từ trên miệng bể.
Bồn nước inox trên mái bao lâu súc một lần?
Khoảng sáu đến mười hai tháng với nước máy, ba đến sáu tháng với nước giếng nhiều cặn. Bồn đặt trên giá cao hoặc mái không lan can thì thuê người làm có dây an toàn, không tự leo lên.
Có nên tự đổ hoá chất khử trùng vào bể nước không?
Không nên tự đổ theo cảm tính. Liều không đúng có thể làm nước có mùi, ăn mòn bồn và người dùng không biết mình đang uống gì. Nếu nghi nước nhiễm bẩn, đem mẫu xét nghiệm ở cơ sở có chức năng rồi xử lý theo hướng dẫn.
Nhà đi vắng một tháng về có cần súc bể không?
Thường không cần súc toàn bộ. Mở các vòi xả vài phút cho hết nước đọng trong ống, nhìn và ngửi nước bể từ miệng bể. Nếu nước có mùi, có váng hoặc thấy côn trùng thì đặt lịch súc sớm, trong lúc chờ không dùng để nấu ăn.