Đi vắng từ khoảng một tuần trở lên, nên khoá van nước tổng, ngắt aptomat bình nóng lạnh, máy bơm và các nhánh không cần điện; giữ lại tủ lạnh, camera và một số thiết bị cần chạy liên tục. Đi từ khoảng một tháng trở lên thì làm thêm vài việc: dọn tủ lạnh, rút phích đồ điện tử, nhờ người ghé nhà mỗi tuần hoặc hai tuần một lần.
Khi về, thứ tự bật lại quan trọng không kém lúc tắt: nước trước, điện sau; ống phải đầy nước rồi mới cấp điện cho bình nóng lạnh và bơm. Phần dưới gồm danh sách trước khi đi chia theo độ dài chuyến đi, thứ tự bật lại khi về, việc nhờ người trông nhà làm hộ, và những việc làm thừa khiến về nhà lại hỏng thêm đồ.
Đi bao lâu thì tắt những gì
Mỗi nhà khác nhau một chút, nhưng phần lớn rơi vào ba mức dưới đây. Tự đánh dấu những dòng hợp với nhà mình rồi lưu thành danh sách cố định.
| Thời gian vắng | Nước | Điện | Việc thêm |
|---|---|---|---|
| Hai, ba ngày | Khoá van máy giặt, máy lọc nước | Ngắt bình nóng lạnh, rút sạc, rút phích đồ không dùng | Đổ rác, đóng cửa sổ |
| Một đến hai tuần | Khoá van tổng | Ngắt bình nóng lạnh, bơm tăng áp, bơm đẩy, nhánh điều hoà | Tưới cây trước khi đi, nhờ người ghé một lần |
| Một tháng trở lên | Khoá van tổng, xả bớt nước trong ống tầng trên | Chỉ giữ nhánh tủ lạnh, camera, đèn hẹn giờ; rút phích ti vi, máy tính, bộ phát mạng nếu không cần | Dọn tủ lạnh, nhờ người ghé mỗi tuần hoặc hai tuần |
| Nhà để trống nhiều tháng | Khoá van tổng, cân nhắc xả bồn mái | Tắt gần hết, có thể ngắt tủ lạnh sau khi dọn sạch và chèn hé cửa tủ | Nhờ người mở cửa thông gió, kiểm dột, chạy thử nước mỗi tháng |
Đây là khoảng tham khảo. Hướng dẫn riêng của từng thiết bị, ví dụ tủ lạnh có chế độ đi vắng hay máy lọc nước cần xả bỏ nước đầu sau nhiều ngày không dùng, là chuẩn và nên ghi vào danh sách của nhà.
Danh sách trước khi đi, theo thứ tự đi một vòng
Làm vào tối hôm trước hoặc sáng sớm, đi theo một vòng cố định từ trên xuống dưới để không sót. Chụp ảnh từng van, từng aptomat sau khi tắt để lúc đi đường yên tâm.
- Tầng trên cùng, sân thượng: dọn đồ rời có thể bị gió thổi, quét lá ở miệng thoát nước sàn, đóng cửa ra sân thượng.
- Phòng tắm: tắt công tắc và ngắt aptomat bình nóng lạnh. Nếu bình có van riêng, khoá van nước vào bình.
- Bếp: khoá van bình gas, rút phích nồi cơm, lò vi sóng, ấm siêu tốc; dọn tủ lạnh những thứ không để lâu được.
- Khu giặt: khoá van cấp máy giặt, để hé cửa lồng cho khô.
- Máy lọc nước: khoá van cấp, rút phích. Ghi lại ngày để khi về xả bỏ nước đầu theo hướng dẫn của máy.
- Khoá van nước tổng. Mở một vòi tầng dưới vài giây để chắc nước đã ngừng chảy vào, rồi đóng lại.
- Tủ điện: ngắt aptomat bơm, điều hoà và các nhánh không cần dùng. Để lại nhánh tủ lạnh, camera, đèn hẹn giờ nếu có.
- Đi một vòng cuối: cửa sổ, ổ chia điện, sạc cắm quên trong phòng ngủ.
Không tắt aptomat tổng nếu nhà còn tủ lạnh có đồ, camera hay thiết bị báo cháy cần điện. Với nhà để trống hẳn, tắt tổng là lựa chọn hợp lý, nhưng phải dọn sạch tủ lạnh trước.
Vì sao nên khoá van tổng và ngắt bình nóng lạnh
Lý do lớn nhất là rủi ro rò nước khi không có ai ở nhà. Một dây cấp mềm dưới lavabo bục, một mối nối sau máy giặt bung ra, nếu van tổng mở thì nước chảy suốt nhiều ngày, bơm tăng áp còn đẩy thêm từ bồn mái. Khoá van tổng biến một sự cố có thể ngập cả tầng thành một vũng nước nhỏ bằng lượng còn trong ống.
Bình nóng lạnh để bật nhiều ngày không ai dùng là tốn điện vô ích, và nếu nguồn nước bị cắt trong lúc đi vắng, bình có thể mất nước dần qua van an toàn trong khi thanh đốt vẫn nhận điện. Ngắt aptomat bình là cách chắc chắn nhất, không chỉ tắt công tắc trên thân bình.
Bơm cũng vậy: bơm đẩy chạy theo phao, nếu ống hút hở hay bể ngầm cạn do mất nước, bơm có thể chạy khô cả ngày. Bơm tăng áp gặp rò nhỏ sẽ bật tắt liên tục suốt kỳ đi vắng. Ngắt cả hai là bỏ được những rủi ro đó mà không mất gì.
Ngược lại, tủ lạnh, tủ đông có đồ, camera, bộ phát mạng phục vụ camera, đầu báo cháy dùng điện lưới thì nên giữ. Vì vậy cách làm đúng là ngắt theo nhánh, không phải tắt tất cả.
Thứ tự bật lại khi về
Về tới nhà, đừng bật ngay mọi thứ. Đi một vòng nhìn trước, rồi bật theo thứ tự:
- Nhìn sàn các phòng, chân tường, trần dưới sân thượng: có nước đọng, vệt ố mới, mùi lạ không. Ngửi ở bếp xem có mùi gas không; nếu có, không bật tắt điện, mở cửa, ra ngoài rồi mới gọi.
- Đọc chỉ số đồng hồ nước trước khi mở van tổng, so với chỉ số trước khi đi.
- Mở van tổng từ từ. Mở lần lượt các vòi lạnh mỗi tầng vài phút để xả nước đọng lâu ngày trong ống và đẩy hết khí ra.
- Bật aptomat bơm đẩy và bơm tăng áp, nghe vài lượt chạy, nhìn chân bơm.
- Mở van nước vào bình nóng lạnh, mở vòi nóng cho tới khi nước chảy đều không phì khí, chứng tỏ bình đầy, rồi mới bật aptomat bình.
- Mở van máy giặt, máy lọc nước; với máy lọc, xả bỏ phần nước đầu theo hướng dẫn của máy.
- Bật các nhánh điện còn lại, bấm thử nút chống giật của bình nóng lạnh và aptomat chống giật một lượt.
Bước bình nóng lạnh là bước hay bị làm ngược nhất: bật điện trước khi bình có nước là cách làm cháy thanh đốt ngay trong ngày đầu về nhà.
Nhờ người trông nhà: dặn đúng việc, không dặn việc nguy hiểm
Với chuyến đi từ một tháng, nhờ người thân hoặc hàng xóm ghé nhà định kỳ. Đưa cho họ một danh sách ngắn, việc nào cũng là việc nhìn và mở cửa, không phải việc sửa:
- Mở cửa sổ thông gió mười lăm phút, nhất là mùa nồm.
- Nhìn sàn, trần, chân tường có nước hoặc vệt ố mới; chụp ảnh gửi nếu có.
- Nhìn tủ lạnh còn chạy không, cửa tủ có đóng kín không.
- Ngửi mùi gas ở bếp; có mùi thì không bật tắt điện, mở cửa, ra ngoài và gọi người có chuyên môn.
- Sau mưa bão: nhìn sân thượng, miệng thoát nước có bị lá bịt không, có nước tràn vào nhà không.
- Nhặt thư, báo, hàng giao để trước cửa.
Không nhờ người trông nhà mở lại van tổng hay bật bình nóng lạnh để thử. Nếu cần dùng nước trong lúc ghé, chỉ mở van tổng, dùng xong khoá lại, không đụng tới bình và bơm. Ghi danh sách này ra giấy, dán ở mặt trong cửa ra vào, kèm số liên lạc của bạn.
Căn hộ chung cư, phòng trọ và nhà vườn: mỗi nơi một điểm khác
Căn hộ chung cư. Van tổng của căn hộ thường nằm trong hộp kỹ thuật ở hành lang hoặc trong căn, gần đồng hồ nước. Hỏi ban quản lý vị trí trước khi đi nếu chưa biết, và báo họ thời gian vắng nhà. Nhiều toà nhà có lịch cắt nước, súc bể chung trong lúc bạn vắng; khi về, nước đầu tiên ở vòi có thể đục, xả lâu hơn bình thường. Nước rò từ căn của bạn xuống căn dưới là chuyện phiền nhất khi đi vắng, nên đừng bỏ bước khoá van tổng.
Phòng trọ. Người thuê thường không có quyền với van tổng của cả dãy. Việc làm được là khoá van cấp vào bình nóng lạnh và máy giặt trong phòng nếu có, ngắt aptomat của phòng hoặc rút phích bình, báo chủ nhà ngày đi và ngày về. Chụp ảnh tình trạng phòng trước khi đi để có căn cứ nếu có rò từ phòng khác sang.
Nhà vườn, nhà quê. Thường có bơm giếng, bể chứa ngoài trời và nhiều đồ điện ngoài sân. Ngắt bơm giếng, đậy kín nắp bể, rút phích đèn và bơm ngoài trời. Nếu nhờ người tưới cây, chỉ cho họ một vòi riêng ở sân với van riêng, dặn khoá lại sau mỗi lần dùng, thay vì để mở van tổng cả kỳ.
Những việc làm thừa, và một tình huống điển hình
Việc thừa hay gặp nhất là tắt aptomat tổng khi tủ lạnh còn đầy đồ, rồi về nhà gặp tủ lạnh hôi, đồ hỏng, gioăng mốc. Việc thừa thứ hai là xả cạn bồn mái và bể ngầm cho mỗi chuyến đi một hai tuần; nước để yên vài tuần trong bể kín không cần xả, chỉ cần xả vòi khi về. Việc thừa thứ ba là rút hết mọi phích kể cả bộ phát mạng của camera, rồi cả kỳ đi vắng không nhìn được nhà.
Ngược lại, có việc thường bị bỏ qua: không ghi chỉ số đồng hồ nước trước khi đi. Thiếu con số này, khi về thấy hoá đơn cao cũng không biết là rò trong lúc vắng hay trước đó.
Tình huống điển hình: gia đình bốn người ở nhà phố ba tầng về quê mười ngày dịp Tết. Tối trước khi đi: dọn tủ lạnh, giữ nhánh tủ lạnh và camera; ngắt bình nóng lạnh hai phòng tắm, bơm đẩy, bơm tăng áp, nhánh điều hoà; khoá gas, khoá van máy giặt và máy lọc, khoá van tổng; ghi chỉ số đồng hồ; dọn đồ rời trên sân thượng. Nhờ hàng xóm ghé một lần giữa kỳ. Khi về: nhìn một vòng, đọc đồng hồ, mở van, xả vòi, bật bơm, cho bình đầy nước rồi mới bật bình, bấm thử chống giật.
Lưu danh sách này trong ghi chú trên điện thoại với tên "trước khi đi" và "khi về". Mỗi lần đi chỉ việc mở ra đánh dấu, không phải nhớ lại.
Câu hỏi thường gặp
Đi vắng một tuần có cần khoá van nước tổng không?
Nên khoá. Khi không có ai ở nhà, một dây cấp mềm bục hay mối nối bung ra có thể làm nước chảy liên tục nhiều ngày. Khoá van tổng giới hạn lượng nước rò chỉ còn bằng phần đọng trong ống, đồng thời ngắt luôn bơm tăng áp để bơm không chạy vô ích.
Đi vắng có nên tắt aptomat tổng không?
Chỉ nên tắt tổng khi nhà để trống hẳn và tủ lạnh đã dọn sạch. Nếu tủ lạnh còn đồ, có camera hoặc đầu báo cháy dùng điện lưới, hãy ngắt theo từng nhánh: bình nóng lạnh, bơm, điều hoà, giữ lại nhánh cần chạy liên tục.
Đi xa về bật bình nóng lạnh ngay được không?
Chưa được. Mở van nước vào bình và mở một vòi nóng cho tới khi nước chảy đều không phì khí, nghĩa là bình đã đầy, rồi mới bật aptomat. Bật điện khi bình chưa đầy nước có thể làm cháy thanh đốt.
Nước để trong ống lâu ngày khi đi vắng có dùng được ngay không?
Nên xả các vòi lạnh mỗi tầng vài phút khi về để đẩy nước đọng ra và nước mới vào. Máy lọc nước sau nhiều ngày không dùng cũng nên xả bỏ phần nước đầu theo hướng dẫn của máy trước khi uống.
Nhờ hàng xóm trông nhà thì nên dặn làm gì?
Dặn những việc nhìn và mở cửa: thông gió, nhìn sàn và trần có nước không, tủ lạnh còn chạy không, ngửi mùi gas, nhìn sân thượng sau mưa. Không nhờ họ bật bình nóng lạnh, bật bơm hay sửa gì, và để sẵn danh sách viết tay ở cửa.
Đi vắng mùa nồm có cần làm gì thêm không?
Mùa nồm hơi ẩm đọng trên tường, ổ cắm và đồ gỗ. Nên rút phích đồ điện tử, để hé cửa tủ quần áo, và nhờ người ghé mở cửa thông gió vào những ngày trời hanh. Khi về, nhìn mặt ổ cắm có ẩm không trước khi cắm đồ.