Bếp gas gia đình nên được thử rò bằng nước xà phòng khoảng mỗi tháng một lần và mỗi lần đổi bình gas, nhìn và sờ dây dẫn mỗi tháng, thay dây dẫn khoảng 1–2 năm một lần (sớm hơn nếu dây cứng, nứt, phồng), và thay van điều áp khoảng 3–5 năm hoặc theo hạn ghi trên van. Mốc của hãng bếp và trên van là chuẩn; các khoảng trên là tham khảo phổ biến cho bếp hai lò dùng bình gas rời.
Việc bạn tự làm được là quan sát, lau chùi, quét nước xà phòng và khoá van. Việc tháo lắp van, nối dây, sửa đường ống gas âm tường hay sửa bếp thì để thợ gas có chuyên môn. Trước hết, ghi nhớ một nguyên tắc không đổi: ngửi thấy mùi gas thì khoá van bình, mở cửa, không bật tắt bất cứ công tắc điện nào, ra ngoài rồi mới gọi người tới kiểm.
Khi ngửi thấy mùi gas: làm đúng thứ tự trước khi nghĩ tới lịch
Khoá van bình gas. Vặn khoá ở đầu bình, hoặc gạt van điều áp về vị trí đóng. Bếp gas âm tường dùng đường ống thì khoá van tổng gần bếp.
Mở cửa cho gió lùa. Mở cửa chính, cửa sổ, cửa ban công. Gas nặng hơn không khí nên đọng ở sàn và gầm tủ, gió lùa ngang sàn mới đẩy được ra.
Không động vào điện. Không bật tắt đèn, quạt, máy hút mùi; không rút phích cắm; không gọi điện thoại ngay trong bếp. Tia lửa nhỏ ở công tắc là đủ gây cháy nổ.
Ra ngoài rồi mới gọi. Đưa người già, trẻ nhỏ ra trước. Đứng ở ngoài nhà rồi mới gọi thợ gas hoặc lực lượng cứu hộ. Không tự quay vào kiểm khi mùi còn nồng.
Sau khi hết mùi. Không tự lắp lại hay đổi bình ngay. Để thợ tìm chỗ rò và sửa; sửa xong mới dùng tiếp. Ghi vào sổ ngày xảy ra, chỗ rò thợ tìm thấy, việc đã thay.
Bảng lịch kiểm bếp gas, dây dẫn và van cho gia đình
Bảng dưới dành cho bếp gas dùng bình rời đặt trong tủ bếp, loại phổ biến nhất trong căn hộ và nhà phố. Bếp dùng đường ống gas trung tâm của chung cư thì phần van, ống trước đồng hồ do ban quản lý và đơn vị cấp gas lo; phần của bạn bắt đầu từ van sau đồng hồ.
| Hạng mục | Bao lâu một lần | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Thử rò bằng nước xà phòng ở các mối nối | Khoảng mỗi tháng, và mỗi lần đổi bình | Tự làm | Thoáng mùi gas, lửa yếu bất thường, bình nhanh hết hơn mọi khi |
| Nhìn, sờ dọc dây dẫn | Khoảng mỗi tháng | Tự làm | Dây cứng, nứt chân chim, phồng, bị gập, bị chuột gặm |
| Thay dây dẫn gas | Khoảng 1–2 năm hoặc theo hạn in trên dây | Thợ gas (hoặc người giao gas có chuyên môn) | Dây đổi màu, chai cứng, chỗ kẹp đai bị lún |
| Thay van điều áp | Khoảng 3–5 năm hoặc theo hạn trên van | Thợ gas | Van kêu xì, lửa chập chờn, gioăng nứt |
| Vệ sinh đầu đốt, kiềng, khay hứng | Khoảng 1–2 tuần | Tự làm (khoá van, bếp nguội) | Lửa vàng, lửa đỏ, lửa lệch một phía |
| Kiểm bếp tổng: đánh lửa, van an toàn ngắt gas | Khoảng mỗi năm | Thợ bếp gas | Bếp tắt lửa mà vẫn nghe xì, đánh lửa nhiều lần mới bắt |
| Xem hạn kiểm định trên vỏ bình gas | Mỗi lần nhận bình | Tự làm | Vỏ móp, gỉ, van bình lỏng, không có niêm phong |
Hạn ghi trên dây, trên van và trong sổ hướng dẫn của bếp là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Nhà nấu nhiều, bếp đặt cạnh cửa sổ nắng chiếu vào tủ bếp thì dây chai nhanh, nên rút về mốc ngắn của khoảng.
Thử rò bằng nước xà phòng: các bước an toàn
Đây là phép thử người thường làm được và nên làm. Không bao giờ dùng bật lửa hay que diêm để dò chỗ rò.
- Tắt hết các lò, chờ bếp nguội. Không có ai đang đun nấu gần đó.
- Pha nước rửa bát với nước theo tỉ lệ đặc một chút, đánh lên cho có bọt. Dùng cọ sơn nhỏ hoặc miếng bọt biển.
- Mở van bình ở trạng thái bình thường (bếp vẫn tắt) để trong dây có gas.
- Quét nước xà phòng lần lượt lên: cổ van bình, chỗ van điều áp vặn vào bình, hai đầu dây có đai kẹp, chỗ dây nối vào bếp, và dọc thân dây ở những đoạn bị gập.
- Quan sát mỗi chỗ khoảng nửa phút. Bọt phồng lên liên tục, kêu lăn tăn là có rò.
- Thấy rò: khoá van bình ngay, mở cửa, không thử siết lại hay quấn băng keo, gọi thợ gas tới thay phần hỏng.
- Không thấy rò: lau sạch nước xà phòng cho khỏi bám bụi, ghi ngày thử vào sổ.
Mỗi lần người giao gas đổi bình, bạn nên đứng xem họ lắp và quét xà phòng thử ngay tại chỗ trước khi họ về. Câu nói ngắn là đủ: "Anh thử giúp nhà mình chỗ van bằng nước xà phòng rồi hẵng về." Người giao gas làm đúng việc sẽ không phiền vì câu này.
Dấu hiệu dây và van tới hạn sớm hơn lịch
Dây chai cứng, bóp không còn đàn hồi. Dây cao su và dây bọc lưới đều lão hoá theo nhiệt và thời gian. Dây đã cứng thì ở chỗ kẹp đai dễ nứt mà mắt thường khó thấy.
Nứt chân chim trên bề mặt, nhất là ở chỗ uốn cong. Uốn nhẹ đoạn dây dưới ánh đèn sẽ thấy rõ hơn. Có vết nứt là thay, không chờ tới hạn.
Dây bị gập, bị đè dưới bình. Tủ bếp chật thường làm dây bị gập gấp khúc hoặc kẹp giữa bình và vách tủ. Chỗ gập là chỗ nứt trước tiên.
Lửa vàng, lửa đỏ hoặc chập chờn. Đầu đốt bẩn là nguyên nhân hay gặp nhất, vệ sinh xong mà lửa vẫn bất thường thì van hoặc bếp có vấn đề, mời thợ kiểm.
Bình gas hết nhanh hơn hẳn mọi khi. Cùng một nếp nấu mà bình hết sớm vài tuần là dấu hiệu nên thử rò kỹ và gọi thợ kiểm, dù chưa ngửi thấy mùi.
Dấu răng chuột, vết cắn trên dây. Nhà có chuột thì kiểm dây dày lên, thậm chí hằng tuần. Dây bị gặm thủng một lỗ nhỏ là đủ rò.
Việc của thợ gas, và một lần kiểm làm đúng trông thế nào
Thợ gas có chuyên môn làm những việc người thường không nên làm: tháo lắp van điều áp, cắt nối dây, thay đai kẹp đúng loại, sửa bếp, kiểm đường ống gas âm tường hoặc ống trong chung cư sau đồng hồ. Một lần kiểm bếp tổng khoảng mỗi năm thường gồm: vệ sinh đầu đốt và kim đánh lửa, kiểm van an toàn tự ngắt gas khi tắt lửa, thay dây nếu tới hạn, kiểm van điều áp, rồi thử rò toàn bộ hệ thống trước khi bàn giao.
Thợ làm đúng sẽ thử rò ngay trước mặt bạn sau khi lắp xong, cho bạn xem dây và van cũ đã tháo ra, nói rõ thay vì sao (chai cứng, nứt, quá hạn), và ghi hoặc nói cho bạn hạn dùng của phần mới thay. Thợ không đúng việc thì hay báo hỏng mà không chỉ chỗ hỏng, hoặc đề nghị thay cả bếp khi chỉ đầu đốt bẩn.
Chi phí thay dây, van, kiểm bếp tuỳ khu vực và loại bếp; hỏi hai ba nơi. So với rủi ro của một chỗ rò, đây là khoản nhỏ nhất trong cả năm bảo dưỡng của gian bếp. Bếp gas âm tường hoặc bếp trong chung cư dùng gas trung tâm thì liên hệ ban quản lý để biết phần nào do toà nhà kiểm định kỳ, phần nào là của căn hộ.
Lịch đổi theo hoàn cảnh: phòng trọ, nhà đi vắng, bếp ít dùng
Phòng trọ bếp đặt sát giường. Không gian nhỏ, gas rò ít cũng đọng nhanh. Thử rò mỗi lần đổi bình là bắt buộc, khoá van bình mỗi tối trước khi ngủ, và mỗi tháng nhìn dây một lần. Người thuê nên chụp ảnh dây và van lúc mới vào ở, thấy dây cũ thì báo chủ nhà thay trước khi dùng.
Nhà đi vắng từ vài ngày trở lên. Khoá van bình trước khi đi. Lúc về, mở hết cửa bếp trước, ngửi kỹ ở sàn và trong tủ bếp rồi mới mở van; quét nước xà phòng thử một lượt vì chuột hay gặm dây trong những ngày nhà vắng.
Nhà dùng bếp điện là chính, bếp gas chỉ để dự phòng. Bình gas nằm hàng tháng không dùng vẫn có thể rò chậm ở van. Lịch thử rò hằng tháng giữ nguyên, còn hạn thay dây tính theo năm chứ không tính theo số lần nấu, vì dây lão hoá theo thời gian.
Nhà có trẻ nhỏ biết vặn núm. Khoá van bình khi không nấu, tháo núm vặn cất đi nếu bếp cho phép, và kiểm thêm một lần mỗi tuần xem núm có bị vặn hé không.
Ghi sổ bếp gas và những thứ không cần làm
Một dòng sổ cho gian bếp gas gồm: ngày thử rò, kết quả; ngày đổi bình; ngày thay dây, hạn dây mới; ngày thay van, hạn van; ngày thợ kiểm bếp tổng và việc họ làm. Bên cạnh đó, vài việc nhiều nhà vẫn làm nhưng thừa hoặc sai:
- Quấn băng keo quanh chỗ dây nghi rò: chỉ che mắt, rò vẫn còn, còn làm thợ khó tìm chỗ hỏng.
- Thay dây mới mỗi lần đổi bình: không cần nếu dây còn mềm, không nứt, chưa tới hạn.
- Tháo dây ra khỏi van mỗi tối cho chắc: việc tháo lắp hằng ngày làm đai kẹp và đầu dây mau lỏng, sinh rò đúng chỗ đó. Khoá van bình khi đi ngủ, khi đi vắng là đủ; tháo lắp để thợ hoặc người giao gas làm khi đổi bình.
- Lau bếp bằng khăn ướt khi lửa còn cháy: nước tràn xuống đầu đốt làm tắt lửa, gas vẫn xì ra.
- Đặt bình gas nằm ngang cho vừa tủ: bình phải đứng thẳng.
Nhà có người già ở một mình thì sổ bếp gas nên dán ngay mặt trong cửa tủ bếp, chữ to, kèm một dòng in đậm về việc làm khi ngửi thấy mùi gas.
Câu hỏi thường gặp
Dây dẫn gas bao lâu nên thay một lần?
Mốc tham khảo phổ biến là khoảng 1–2 năm hoặc theo hạn in trên dây. Thay sớm hơn khi dây chai cứng, nứt chân chim, phồng, bị gập hoặc bị chuột gặm. Việc thay dây nên để thợ gas làm để đai kẹp được siết đúng loại.
Thử rò gas bằng nước xà phòng có an toàn không?
Có, đây là cách người thường nên dùng. Tắt hết lửa, quét nước xà phòng lên các mối nối, thấy bọt phồng liên tục là rò. Tuyệt đối không dùng bật lửa hay que diêm để dò, và thấy rò thì khoá van, mở cửa, gọi thợ.
Van điều áp bình gas dùng được bao lâu?
Van điều áp thường được khuyên thay khoảng 3–5 năm hoặc theo hạn ghi trên van. Van kêu xì, lửa chập chờn, gioăng nứt là dấu hiệu nên thay sớm. Tháo lắp van là việc của thợ gas, không tự làm.
Ngửi thấy mùi gas thì có nên bật quạt cho bay đi không?
Không. Bật quạt, máy hút mùi hay công tắc đèn đều có thể sinh tia lửa. Hãy khoá van bình, mở cửa cho gió lùa tự nhiên, đưa mọi người ra ngoài rồi mới gọi thợ hoặc lực lượng cứu hộ.
Đầu đốt bếp gas bao lâu vệ sinh một lần?
Khoảng 1–2 tuần một lần với nhà nấu hằng ngày, làm khi đã khoá van và bếp nguội. Lửa vàng, đỏ hoặc lệch một phía thường do đầu đốt bẩn; vệ sinh xong mà lửa vẫn bất thường thì mời thợ kiểm bếp.
Người giao gas đổi bình có cần thử rò không?
Nên thử ngay tại chỗ sau khi lắp. Đứng xem họ quét nước xà phòng lên cổ van và chỗ nối van điều áp. Bạn cũng nên nhìn vỏ bình mới: không móp, không gỉ sâu, van bình không lỏng, còn niêm phong.