Chuẩn bị nhà trước bão nên chia ba mốc: khoảng 2–3 ngày trước khi bão dự kiến ảnh hưởng (lúc có tin bão chính thức) để làm các việc cần thợ hoặc cần mua sắm; khoảng 1 ngày trước để dọn đồ ngoài trời, chằng chống, chuẩn bị nước, đèn, pin; và lúc gió bắt đầu lên thì ở yên trong nhà, chỉ làm những việc nhỏ trong phòng. Ngoài ra, mỗi năm một lần vào đầu mùa bão nên soát trước cây xanh, mái, biển hiệu, cửa để không dồn hết vào mấy ngày cuối.
Theo dõi tin dự báo và cảnh báo từ cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương, làm theo hướng dẫn sơ tán nếu có. Phần dưới đây là danh sách việc của một hộ gia đình ở nhà phố hoặc căn hộ, không thay cho chỉ dẫn chính thức.
Bảng mốc chuẩn bị trước bão
Mốc tính theo thời điểm bão dự kiến ảnh hưởng tới nơi bạn ở, không phải lúc bão đổ bộ ở nơi khác.
| Mốc | Việc cần làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu nên làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Đầu mùa bão, mỗi năm một lần | Soát cây sát nhà, mái tôn, mái che, khung biển, bản lề cửa | Xem tự làm; cắt tỉa cây cao, gia cố mái để thợ | Cành khô vươn qua mái, vít mái gỉ, mái che rung khi gió |
| 2–3 ngày trước | Gọi thợ gia cố việc còn dở, mua băng dính, dây, pin, nước, thuốc thường dùng | Thợ cho phần trên cao | Đã thấy hư hỏng từ đợt soát đầu mùa mà chưa sửa |
| 1 ngày trước | Dọn đồ ngoài trời, chằng chậu cây, đóng chốt cửa sổ, sạc đầy điện thoại và đèn | Tự làm | Gió đã giật, mưa đã nặng hạt |
| Vài giờ trước | Kê đồ điện lên cao nếu vùng hay ngập, ngắt điện tầng có nguy cơ ngập, tích nước dùng | Tự làm phần ngắt aptomat | Nước đã dâng trong hẻm |
| Khi gió đã lên | Ở trong nhà, tránh xa cửa kính, không ra ban công hay lên sân thượng | Không làm gì ngoài trời | Nghe tiếng mái rung, cửa rít |
| Ngay sau bão | Đi kiểm bằng mắt từ trong nhà ra, chụp ảnh hư hỏng | Tự xem; sửa mái, điện để thợ | Dây điện võng, cây đổ dựa vào nhà |
Mốc trong bảng chỉ để tham khảo; khi có hướng dẫn của chính quyền địa phương thì làm theo hướng dẫn đó trước.
Đầu mùa bão: soát một lần cho cả năm
Phần lớn thiệt hại khi bão vào nhà phố đến từ những thứ đã yếu từ trước: cành cây khô, tấm tôn lỏng vít, mái che tạm, khung biển cũ. Soát những thứ này vào đầu mùa, khi trời còn yên, rẻ và an toàn hơn nhiều so với chạy đua trước một cơn bão.
- Cây trong sân và cây sát nhà: cành khô, cành vươn qua mái hoặc sát dây điện. Cắt tỉa cành cao để thợ có dây an toàn; cây sát đường dây điện thì báo đơn vị điện lực, không tự chặt.
- Mái tôn, mái che sân, mái hiên: nhìn từ dưới xem tấm nào cong mép, vít nào gỉ hay mất. Gia cố để thợ, không tự trèo lên.
- Khung biển hiệu, giàn phơi, lồng sắt cửa sổ: lắc nhẹ phần với tới được, chỗ nào rung lắc mạnh hoặc chân gỉ thì ghi lại cho thợ.
- Cửa sổ, cửa ban công: chốt khoá phải gài được, bản lề không xệ. Cửa không gài chặt là cửa bị gió giật mở.
- Ăng ten, chảo thu sóng, cục nóng điều hoà trên giá: xem bu lông giá đỡ có gỉ, có lỏng không, nhờ thợ siết lại khi bảo dưỡng.
Ghi lại những gì cần thợ làm và hẹn lịch trong tháng đầu mùa. Đợi đến khi có tin bão mới gọi thì thường không ai rảnh.
Một ngày trước: chằng chống và dọn ngoài trời
Làm khi gió còn nhẹ, có hai người phối hợp. Bắt đầu từ chỗ cao nhất có thể đứng an toàn rồi xuống dần.
- Mang vào nhà mọi thứ gió có thể cuốn: chậu cây nhỏ, ghế nhựa, móc phơi, giày dép, thùng rác nhỏ.
- Chậu cây lớn không mang vào được thì đặt nằm xuống sát chân tường hoặc buộc dây vào lan can chắc chắn.
- Hạ rèm che nắng, bạt che ban công. Bạt căng là cánh buồm, giật đổ cả khung.
- Gài chốt toàn bộ cửa sổ, cửa ban công. Cửa kính lớn có thể dán băng dính chéo để nếu vỡ thì mảnh không văng xa, nhưng băng dính không làm kính chắc hơn; quan trọng hơn là kéo rèm và dời giường, ghế ra xa cửa kính.
- Dọn phễu thu ban công và sân thượng để mưa lớn có đường thoát.
- Sạc đầy điện thoại, sạc dự phòng, đèn sạc; chuẩn bị đèn pin, pin rời, nước uống, đồ ăn khô cho hai ba ngày, thuốc thường dùng của người trong nhà.
- Cất giấy tờ quan trọng vào túi kín nước, để ở tầng cao.
Không leo lên mái tôn để chằng thêm dây hay bao cát khi đã có gió. Việc gia cố mái phải làm từ trước, bởi thợ có đồ bảo hộ.
Khi gió đã lên và trong lúc bão
Ở trong phòng chắc nhất. Thường là phòng ở giữa nhà, ít cửa kính, ở tầng không bị ngập. Đưa người già, trẻ nhỏ vào đó trước.
Không ra ban công, sân thượng kiểm tra. Rất nhiều tai nạn xảy ra khi người ta ra xem tấm tôn đang kêu hay kéo lại chậu cây. Đồ đạc hỏng thì thay được.
Ngắt điện khi nước vào nhà. Nếu nước bắt đầu tràn vào tầng trệt, ngắt aptomat tổng hoặc aptomat tầng đó khi chân còn khô và tay khô. Đã đứng trong nước thì không chạm vào bảng điện.
Nghe tin qua điện thoại hoặc đài chạy pin. Dùng điện thoại tiết kiệm pin, chỉ để nhận tin và liên lạc.
Mùi gas thì ra ngoài trước, gọi sau. Nếu ngửi thấy mùi gas: khoá van bình, mở cửa, không bật tắt công tắc điện, ra chỗ thoáng an toàn rồi mới gọi người hỗ trợ.
Sau bão: kiểm từ trong ra ngoài và ghi lại
Khi có thông báo bão đã qua và gió đã yên hẳn, đi kiểm từ trong nhà trước: trần có chỗ thấm mới, cửa có lệch, kính có nứt. Sau đó mới ra ngoài nhìn mái, máng xối, cây, dây điện. Dây điện đứt hoặc võng xuống thấp thì tránh xa và báo đơn vị điện lực; cây đổ đè lên mái hoặc dây điện cũng vậy.
Chụp ảnh mọi hư hỏng trước khi dọn, ghi ngày giờ. Ảnh cần cho việc gọi thợ và cho bảo hiểm nhà nếu có. Mái tôn bị tốc, mái che gãy, ổ điện ngoài trời ngấm nước: để thợ có chuyên môn xử lý, không tự bật lại điện khu vực đã ngập khi chưa được kiểm tra.
Trong sổ nhà, ghi một dòng cho mỗi cơn bão: ngày, hư hỏng gì, ai sửa, sửa thế nào. Sau vài năm, những dòng này cho bạn biết điểm yếu cố định của ngôi nhà, để đầu mùa năm sau soát đúng chỗ.
Mỗi kiểu nhà một chỗ yếu riêng
Nhà mái tôn, nhà cấp bốn. Chỗ yếu là mép mái và đầu hồi, nơi gió luồn vào bên dưới tấm tôn rồi nhấc lên. Đầu mùa nhờ thợ kiểm vít, thay vít gỉ, bắn bổ sung ở mép; nhà ở vùng bão thường xuyên có thể hỏi thợ về cách giằng mái phù hợp. Trong lúc bão, không đứng ngay dưới phần mái hiên tôn.
Nhà ống nhiều tầng ở phố. Chỗ yếu là sân thượng có mái che tạm, bể nước inox đặt trên giá, cục nóng điều hoà, chậu cây và giàn phơi. Đầu mùa nhờ thợ kiểm chân giá bể nước và giá cục nóng; ngày trước bão dọn sạch sân thượng.
Căn hộ chung cư cao tầng. Không phải lo mái, nhưng gió ở tầng cao mạnh hơn nhiều. Chỗ yếu là ban công: chậu cây, giá phơi, đồ treo ngoài lan can có thể rơi xuống dưới. Mang hết vào trong, đóng chặt cửa kính ban công, làm theo thông báo của ban quản lý toà nhà.
Nhà ven biển, ven sông. Ngoài gió còn có nước dâng và mưa hắt mặn. Kê đồ điện tầng trệt lên cao, chuẩn bị bao cát chắn ngưỡng cửa nếu địa phương hướng dẫn, và theo sát lệnh sơ tán. Sau bão rửa nước ngọt các chi tiết kim loại ngoài trời để hạn chế gỉ.
Nhà có người già, người bệnh nằm một chỗ. Việc chuẩn bị quan trọng nhất không nằm ở ngôi nhà mà ở kế hoạch: thuốc đủ cho vài ngày, đèn, nước, và nếu có lệnh sơ tán thì biết trước ai đưa đi, đi đâu.
Những việc làm theo thói quen nhưng không giúp gì
Mỗi mùa bão lại có những việc người ta làm vì thấy hàng xóm làm. Một số không có tác dụng, một số còn gây nguy hiểm.
- Đặt bao cát hay lốp xe cũ lên mái tôn khi gió đã lên: người trèo lên mái lúc này rất dễ ngã, và vật nặng đặt không đúng chỗ có thể bị gió hất xuống. Gia cố mái là việc làm từ đầu mùa.
- Mở hé cửa cho "cân áp suất": với nhà ở thông thường, gió lùa vào qua khe cửa chỉ làm nhà ướt và đồ bay. Đóng chặt mọi cửa.
- Chặt cây trong lúc đã có tin bão gần: cắt tỉa vội vàng khi không có đồ bảo hộ, gần dây điện, là tai nạn chứ không phải phòng ngừa. Việc này thuộc mốc đầu mùa.
- Chạy ra cứu đồ ngoài sân khi bão đang mạnh: không món đồ nào đáng để đánh đổi.
- Tích quá nhiều xăng dầu trong nhà để chạy máy phát: chỉ giữ lượng vừa đủ, để chỗ thoáng, xa bếp và nguồn lửa; máy phát điện đặt ngoài trời, không chạy trong phòng kín.
Phần lớn công sức có ích dồn vào đợt soát đầu mùa và một buổi dọn dẹp ngày trước bão. Khi gió đã lên, việc đúng duy nhất là ở yên trong chỗ an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu chuẩn bị nhà trước bão từ khi nào?
Nên soát nhà một lần vào đầu mùa bão, khi trời còn yên. Khi có tin bão chính thức thì làm các việc cần thợ và mua sắm khoảng 2 đến 3 ngày trước, việc dọn dẹp và chằng chống khoảng 1 ngày trước.
Dán băng dính lên cửa kính có giúp kính không vỡ không?
Băng dính không làm kính chắc hơn, chỉ giúp mảnh vỡ không văng xa nếu kính vỡ. Việc quan trọng hơn là gài chặt chốt cửa, kéo rèm và dời người, giường, ghế ra xa cửa kính lớn.
Có nên tự lên mái tôn chằng chống khi đã có gió không?
Không nên. Mái tôn ướt rất trơn và gió có thể hất người hoặc tấm tôn. Việc gia cố mái nên để thợ có đồ bảo hộ làm từ đầu mùa; khi gió đã lên thì ở trong nhà.
Khi nước bắt đầu vào nhà thì xử lý điện thế nào?
Nếu tay chân còn khô và chưa đứng trong nước, ngắt aptomat tổng hoặc aptomat của tầng có nguy cơ ngập. Khi đã đứng trong nước thì không chạm vào bảng điện, ra chỗ cao và chờ hỗ trợ.
Cần chuẩn bị những vật dụng gì trước bão?
Đèn pin và pin rời, đèn sạc, sạc dự phòng đầy, nước uống, đồ ăn khô cho hai ba ngày, thuốc thường dùng, túi kín nước để đựng giấy tờ, dây buộc và băng dính.
Sau bão nên kiểm tra những gì trong nhà?
Kiểm trần có chỗ thấm mới, cửa và kính có lệch nứt, mái và máng xối, cây quanh nhà, dây điện. Chụp ảnh hư hỏng trước khi dọn, dây điện đứt hay võng thì tránh xa và báo đơn vị điện lực.