Nhà vừa ngập lũ cần kiểm theo đúng thứ tự: ngày đầu khi nước rút là an toàn điện, gas và kết cấu (chưa bật điện khi thợ chưa kiểm); khoảng 2–7 ngày tiếp theo là dọn bùn, phơi khô, thông cống và hố ga; khoảng 3–6 tuần sau, khi tường và nền đã khô, mới soát lại vết nứt, mốc, đồ gỗ, đồ điện để quyết định sửa gì. Làm ngược thứ tự, nhất là vội bật điện hay vội sơn lại, là nguồn tai nạn và tốn kém thêm.
Chỉ trở về nhà khi chính quyền địa phương thông báo an toàn. Bài này là lịch việc cho một gia đình ở nhà phố hoặc nhà vườn bị nước vào tầng trệt, không thay thế hướng dẫn của cơ quan chức năng.
Ngày đầu trở về: an toàn trước, dọn sau
Không bật điện, không cắm phích. Dù nước đã rút, ổ cắm, dây âm tường và bảng điện ở tầng ngập vẫn còn ẩm và bùn. Giữ aptomat tổng ở vị trí ngắt. Dùng đèn pin, không dùng nến hay bật lửa.
Ngửi mùi gas trước khi vào bếp. Có mùi gas thì không bật bất cứ công tắc nào, mở cửa, ra ngoài rồi mới gọi người hỗ trợ. Bình gas từng ngâm nước nên để thợ kiểm van và dây dẫn trước khi dùng lại.
Nhìn kết cấu từ ngoài vào. Tường nghiêng, vết nứt mới chạy chéo lớn, nền sụt, cửa kẹt cứng bất thường là dấu hiệu cần người có chuyên môn xem trước khi ở lại. Ghi nhận và báo chính quyền địa phương nếu nhiều nhà cùng bị.
Chụp ảnh trước khi dọn. Mực nước để lại vệt trên tường, đồ hư hỏng, vị trí bùn. Ảnh này cần cho bảo hiểm nhà nếu có, cho hỗ trợ của địa phương, và để chính bạn nhớ khi đi mua sắm, sửa chữa.
Đi ủng, đeo găng. Bùn lũ lẫn rác, mảnh vỡ và chất bẩn. Có vết thương hở thì băng kín trước khi lội bùn.
Lịch việc sau lũ theo mốc thời gian
Mốc tính từ ngày nước rút khỏi nhà. Nhà ngập lâu nhiều ngày thì các mốc khô ráo kéo dài hơn.
| Mốc | Việc cần làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hoặc gọi ngay |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 | Giữ ngắt điện, kiểm mùi gas, xem kết cấu, chụp ảnh | Tự làm phần quan sát | Tường nứt mới, mùi gas, dây điện đứt |
| Ngày 1–3 | Xúc bùn khi còn ướt, đưa đồ ngấm nước ra phơi, mở cửa thông gió | Tự làm | Bùn bắt đầu khô cứng |
| Ngày 2–5 | Thợ điện kiểm và đo cách điện trước khi đóng điện lại | Thợ điện | Aptomat nhảy khi thử đóng, mùi khét |
| Ngày 3–7 | Thông rãnh, mở nắp hố ga vớt rác và bùn ở miệng, xem bể phốt có trào | Tự làm phần nắp; hút bể phốt và nạo cống sâu để thợ | Nước rút chậm, mùi hôi trào ngược |
| Tuần 2–3 | Lau khử khuẩn bề mặt, giặt và phơi đồ vải, loại đồ gỗ ép trương nở | Tự làm | Mốc xuất hiện trên tường và đồ |
| Tuần 3–6 | Soát tường đã khô chưa, vết nứt, chân tường, bản lề cửa gỗ; quyết định sơn, sửa | Thợ xây, thợ sơn khi tường khô | Tường vẫn ẩm, sơn phồng sau nhiều tuần |
| Khoảng 1–3 tháng | Kiểm lại đồ điện lớn đã được thợ kiểm, xem nền, mạch ngừng, mái | Thợ theo từng việc | Thiết bị chạy chập chờn, nền lún |
Đây là khung tham khảo; mỗi trận lũ mỗi khác, nên khi thợ hoặc cơ quan chức năng có khuyến nghị riêng cho nhà bạn thì làm theo khuyến nghị đó.
Tuần đầu: dọn bùn và làm khô đúng cách
Bùn khô rất cứng và bám chặt, nên xúc khi còn ướt là đỡ công nhất. Làm theo thứ tự này để không phải làm lại.
- Xúc và gạt bùn ra ngoài khi còn nhão, bắt đầu từ trong cùng ra cửa.
- Đưa đồ vải, nệm, thảm ra phơi. Nệm mút đã ngấm nước bẩn lâu thường khó làm sạch tận bên trong; cân nhắc bỏ.
- Mở hết cửa để thông gió. Dùng quạt chạy pin hoặc quạt cắm ở tầng không ngập, kéo dây từ tầng đó, không cắm vào ổ tầng ngập.
- Rửa sàn, chân tường bằng nước sạch, sau đó lau bằng dung dịch tẩy rửa thông dụng, để khô.
- Mở cửa tủ, ngăn kéo cho thoáng. Đồ gỗ tự nhiên lau khô và để nơi râm mát, không phơi nắng gắt cho nhanh vì dễ nứt.
- Vớt rác ở miệng hố ga và rãnh trước nhà để nước thoát. Nếu bồn cầu, phễu thoát sàn trào ngược thì báo thợ hút bể phốt, không tự mở nắp bể phốt kín.
Không bật máy hút ẩm, máy giặt, tủ lạnh từng ngập để "chạy cho khô". Những máy này cần thợ kiểm trước khi cấp điện.
Đồ điện từng ngập: thứ tự gọi thợ
Đồ điện ngâm nước bẩn có thể vẫn chạy lúc đầu nhưng hỏng dần do bùn và gỉ trong mạch. Đừng thử bằng cách cắm điện. Lập danh sách theo thứ tự ưu tiên và nhờ thợ kiểm.
- Bảng điện tổng, ổ cắm và dây ở tầng ngập: đầu tiên, vì liên quan an toàn cả nhà.
- Máy bơm nước, bình nóng lạnh ở tầng trệt: liên quan nước sinh hoạt.
- Tủ lạnh, máy giặt, cục nóng điều hoà đặt dưới đất: hỏi thợ có đáng sửa không trước khi bỏ tiền.
- Đồ nhỏ (nồi cơm, quạt, ấm): đồ ngâm nước bẩn lâu thì cân nhắc thay, vì chi phí kiểm có khi gần bằng giá mua mới.
- Xe máy bị ngập: đừng nổ máy, đưa thợ xe kiểm.
Câu nên hỏi thợ điện: "Nhà mình ngập khoảng nửa mét, anh/chị đo cách điện giúp từng nhánh trước khi đóng lại, nhánh nào kém thì tách ra." Thợ làm đúng sẽ kiểm từng nhánh, không đóng aptomat tổng ngay.
Một tháng sau: soát lại khi đã khô
Tường gạch ngâm nước nhiều ngày cần vài tuần mới khô, tuỳ thời tiết. Sơn lại sớm khi tường còn ẩm thì sơn sẽ phồng và bong. Cách kiểm đơn giản: chạm tay thấy mát lạnh bất thường hoặc thấy vệt ẩm loang ở chân tường thì còn ẩm; hỏi thợ sơn đo độ ẩm tường trước khi làm.
Đi soát lại các thứ: vết nứt ở chân tường, chỗ tiếp giáp nền và tường, mạch gạch nền có lún, cửa gỗ có cong vênh, bản lề và khoá có gỉ. Bản lề, khoá kim loại tra dầu sau khi lau khô. Đồ gỗ ép bị trương nở mép thì khó phục hồi; đồ gỗ tự nhiên khô từ từ thường dùng lại được.
Mốc xuất hiện ở chân tường trong thời gian này là thường gặp. Lau sạch, giữ thông gió, theo dõi. Nhà có người dị ứng hoặc trẻ nhỏ thì nên dọn mốc kỹ hơn; ai có biểu hiện sức khoẻ bất thường thì đi khám.
Ghi sổ sau lũ và chuẩn bị cho lần sau
Ghi một trang riêng cho trận lũ: ngày ngập và ngày rút, mực nước cao nhất trong nhà (đo từ nền, ví dụ "ngang ổ cắm thấp, 40 phân"), thứ gì hỏng, ai sửa, sửa gì, đồ nào đã bỏ. Trang này giúp bạn quyết định những thay đổi lâu dài: nâng ổ cắm tầng trệt lên cao, chuyển bình nóng lạnh, máy bơm lên chỗ cao hơn mực ngập đã ghi, kê tủ lạnh trên đế cao.
Những thay đổi về điện như dời ổ cắm, tách nhánh điện tầng trệt là việc của thợ điện, nên hẹn làm vào mùa khô. Nhà ở vùng hay ngập thì thêm vào lịch hằng năm một mốc trước mùa lũ: kiểm phao thoát nước, chuẩn bị kệ kê cao, túi kín nước cho giấy tờ.
Một mẹo nhỏ: đánh dấu mực nước cao nhất bằng một vạch sơn nhỏ ở chỗ khuất, ví dụ trong gầm cầu thang. Năm sau nhìn vạch đó là biết kê đồ cao tới đâu, không phải đoán.
Những việc vội làm sau lũ mà nên dừng lại
Sau lũ ai cũng muốn nhà trở lại bình thường thật nhanh. Một số việc làm gấp lại gây thêm hỏng hóc hoặc thêm rủi ro.
- Đóng điện để bơm nước, chạy quạt cho nhanh khô: khi thợ chưa kiểm, đây là việc nguy hiểm nhất. Dùng thiết bị chạy pin hoặc kéo nguồn từ tầng không ngập.
- Sơn lại, ốp lại khi tường còn ẩm: lớp mới bong ra sau vài tháng, phải làm lại từ đầu.
- Phơi đồ gỗ tự nhiên dưới nắng gắt: gỗ khô quá nhanh sẽ nứt và cong. Để nơi râm mát, thoáng gió.
- Đóng kín cửa ngay khi dọn xong: nhà cần thông gió nhiều ngày để hơi ẩm thoát hết; đóng sớm là mốc kéo dài.
- Đổ dầu, hoá chất mạnh xuống cống để khử mùi: mùi thường do bùn đọng trong hố ga, rãnh. Vớt bùn và cho nước chảy thông mới hết mùi.
- Nổ máy xe từng ngập để xem còn chạy không: nước trong máy có thể gây hỏng nặng. Đưa thợ xe kiểm trước.
Nguyên tắc chung sau lũ: an toàn điện và gas trước, làm khô sau, sửa và làm đẹp sau cùng. Đi đúng thứ tự này thì chậm vài ngày nhưng không phải làm lại.
Một ví dụ: nhà ống ngập khoảng nửa mét ở tầng trệt
Nhà ba tầng, tầng trệt có phòng khách, bếp, nhà vệ sinh và chỗ để xe, nước vào khoảng nửa mét trong hai ngày. Ngày nước rút, cả nhà giữ aptomat tổng ở vị trí ngắt, khoá van bình gas, chụp ảnh vệt nước trên tường và đồ hỏng. Hai ngày sau xúc xong bùn, mở hết cửa, chạy quạt cắm từ tầng hai. Thợ điện đến ngày thứ ba, kiểm từng nhánh, tách riêng nhánh ổ cắm tầng trệt vì đo cách điện còn kém, cấp điện lại cho tầng hai và tầng ba.
Tủ lạnh và máy giặt đặt dưới đất nhờ thợ kiểm, máy giặt sửa được, tủ lạnh phải thay bo. Tuần thứ năm, tường tầng trệt đã khô, thợ sơn xử lý lại một mét chân tường. Trong lần sửa điện, gia đình nhờ thợ nâng ổ cắm tầng trệt lên cao hơn vạch nước đã đánh dấu. Tất cả được ghi trên một trang sổ: ngày, việc, người làm, và mốc kiểm lại tủ lạnh, máy giặt sau ba tháng.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau lũ thì có thể bật điện lại trong nhà?
Chỉ bật lại sau khi thợ điện đã kiểm và đo cách điện từng nhánh, thường trong vài ngày đầu sau khi nước rút và bảng điện đã khô. Không tự đóng aptomat để thử, nhất là ở tầng từng ngập.
Tường bị ngập bao lâu thì sơn lại được?
Thường cần vài tuần để tường khô, tuỳ thời tiết và mức ngâm nước. Nên nhờ thợ đo độ ẩm tường trước khi sơn, vì sơn lên tường còn ẩm sẽ phồng và bong sau một thời gian ngắn.
Đồ điện bị ngập có nên cắm thử xem còn chạy không?
Không nên. Bùn và nước trong mạch có thể gây chập hoặc làm hỏng nặng hơn, lại nguy hiểm cho người cắm. Hãy lau bên ngoài, để khô và nhờ thợ kiểm trước khi cấp điện.
Sau lũ có cần hút bể phốt ngay không?
Không phải lúc nào cũng cần. Nếu bồn cầu thoát chậm, phễu sàn trào ngược hoặc có mùi hôi nặng sau khi nước rút thì nên gọi thợ kiểm và hút. Nếu thoát bình thường thì theo dõi và giữ lịch hút định kỳ.
Nên chụp ảnh những gì sau khi lũ rút?
Vệt mực nước trên tường, đồ hư hỏng, vị trí bùn, cửa và tường nứt, đồ điện bị ngập. Chụp trước khi dọn, có ngày giờ, để dùng khi làm việc với bảo hiểm, nhận hỗ trợ hoặc gọi thợ sửa.
Làm sao để lần lũ sau nhà ít thiệt hại hơn?
Ghi lại mực nước cao nhất trong nhà, rồi nhờ thợ nâng ổ cắm, tách nhánh điện tầng trệt, chuyển máy bơm và bình nóng lạnh lên cao hơn mức đó. Chuẩn bị kệ kê cao và túi kín nước cho giấy tờ từ trước mùa lũ.