Việc soát nhà trước mùa mưa nên bắt đầu sớm khoảng 4–6 tuần trước khi mưa thường xuyên, chia làm ba mốc: mốc xa để nhìn tổng thể và đặt lịch thợ nếu cần, mốc gần (khoảng 2 tuần trước) để dọn máng xối, phễu thu, rãnh, và mốc ngay tuần có cơn mưa lớn đầu tiên để đi kiểm xem nước thật sự chảy về đâu. Máng xối và phễu thu sân thượng thì dọn lại khoảng 1–2 tháng một lần trong suốt mùa, dày hơn nếu cạnh nhà có cây lớn.
Lý do chia mốc là thợ chống thấm và thợ mái thường kín lịch đúng lúc mưa đã đến. Phát hiện vết ố trần từ tháng trước còn kịp xử lý khô ráo; đợi mưa xuống mới gọi thì thợ phải làm trong thời tiết ẩm, kết quả kém và chờ lâu. Phần dưới đây là lịch theo mốc, kèm việc tự làm được, việc phải để thợ và cách ghi lại để năm sau không phải nhớ từ đầu.
Bảng lịch soát nhà theo ba mốc trước mùa mưa
Bảng này dành cho nhà phố, nhà ống có sân thượng hoặc mái dốc. Nhà mái tôn và căn hộ chung cư có lịch riêng, nhưng các mốc vẫn dùng được làm khung.
| Hạng mục | Khi nào làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Nhìn tổng thể trần, góc tường, chân tường | Mốc 6 tuần trước mùa mưa | Tự làm, đi một vòng có đèn pin | Vết ố vàng loang, sơn phồng, mùi ẩm ở góc phòng |
| Máng xối, ống thoát nước mái | Mốc 2 tuần, rồi 1–2 tháng một lần trong mùa | Tự làm nếu với tới từ chỗ đứng chắc; trên cao để thợ | Nước tràn qua mép máng khi mưa, cây cỏ mọc trong máng |
| Phễu thu sân thượng, ban công | Mốc 2 tuần, sau mỗi trận gió lớn | Tự làm | Nước đọng lâu sau mưa, lá cây dồn quanh phễu |
| Khe cửa sổ, cửa ban công, gioăng | Mốc 6 tuần | Tự xem; trám lại khe để thợ | Vệt nước dưới bậu cửa sau mưa hắt |
| Lớp chống thấm sân thượng | Mốc 6 tuần, nhìn bằng mắt | Xem tự làm; sửa để thợ | Vết nứt chân chim, lớp phủ bong, rêu mọc thành mảng |
| Rãnh, cống trước nhà, hố ga | Mốc 2 tuần | Tự làm phần nắp và rác nổi | Nước rút chậm, mùi hôi bốc lên khi trời oi |
| Ổ cắm, đèn ngoài trời | Mốc 2 tuần | Tự xem sau khi ngắt điện; sửa để thợ điện | Nắp ổ nứt, dây lộ, aptomat nhảy khi mưa |
Các khoảng thời gian trong bảng là mốc tham khảo cho nhà ở thông thường; nếu nhà có hồ sơ chống thấm hoặc thợ đã dặn lịch riêng thì theo lịch đó.
Mốc 6 tuần: đi một vòng nhìn và đặt lịch thợ nếu cần
Đi từ trên xuống dưới. Bắt đầu ở sân thượng hoặc tầng áp mái, rồi lần lượt từng tầng. Nước luôn đi từ trên xuống, nên vết thấm ở tầng hai có khi gốc nằm ở sân thượng. Đi theo thứ tự này bạn dễ nối các vết với nhau.
Soi trần và góc tường bằng đèn pin chiếu xiên. Ánh sáng chiếu nghiêng làm lộ chỗ sơn phồng, vệt loang mờ mà nhìn thẳng ban ngày không thấy. Chỗ nào nghi thì chụp ảnh, ghi tên phòng và vị trí, ví dụ "phòng ngủ tầng 3, góc sát nhà vệ sinh".
Nhìn sân thượng như nhìn mặt đường. Vết nứt chân chim nhỏ thì theo dõi; vết nứt chạy dài, lớp phủ bong thành mảng, chỗ chân tường tiếp giáp sàn hở ra thì đó là việc của thợ chống thấm. Bạn chỉ cần ghi lại và gọi sớm, không tự trét vá khi chưa biết nước vào từ đâu.
Đặt lịch thợ ngay ở mốc này. Nếu đã có vết ố cũ tái lại từ năm trước, gọi thợ khảo sát trong tuần. Câu nên nói: "Nhà mình có vết thấm ở trần phòng ngủ tầng ba, năm ngoái đã bị, anh/chị qua xem giúp nước vào từ đâu trước khi báo cách làm." Thợ làm đúng sẽ lên chỗ cao hơn vết thấm để tìm gốc, không chỉ sơn đè lên chỗ ố.
Mốc 2 tuần: dọn đường thoát nước, việc tự làm an toàn
Đây là mốc chính của người chủ nhà. Phần lớn việc là dọn rác, lá và bùn để nước có đường đi. Chọn ngày khô, làm buổi sáng, có người ở dưới phụ.
- Ngắt aptomat các ổ cắm và đèn ngoài trời trước khi dọn quanh chúng. Nước và điện ngoài trời là thứ không đùa.
- Dọn phễu thu sân thượng và ban công: nhấc lưới chắn rác, bốc lá và đất ra, rửa lưới, lắp lại. Đổ một xô nước xem nước rút nhanh hay đọng.
- Dọn máng xối nếu với tới được từ sàn sân thượng hoặc thang thấp đặt trên nền phẳng, có người giữ. Máng nằm ở mép mái cao, phải nghiêng người ra ngoài thì dừng lại, để thợ có dây an toàn làm.
- Mở nắp hố ga trước nhà, vớt rác nổi và túi nilon kẹt ở miệng ống. Phần bùn lắng sâu bên dưới thuộc việc nạo vét định kỳ, không cần làm ở mốc này nếu nước vẫn rút tốt.
- Kiểm bậu cửa sổ: lỗ thoát nước nhỏ ở ray dưới của cửa nhôm kính hay bị bụi bít, dùng que nhỏ khơi thông.
- Dời đồ dễ hỏng khỏi sát tường đã từng thấm: tủ gỗ, giá sách, thùng giấy. Cách tường một gang tay để tường thở và để bạn nhìn thấy vết mới.
Không trèo lên mái ngói hay mái tôn dốc để dọn, kể cả mái thấp. Trượt chân trên mái ướt rêu là tai nạn hay gặp nhất mùa này.
Tuần có cơn mưa lớn đầu tiên: đi kiểm khi trời đang mưa
Cơn mưa lớn đầu mùa là bài kiểm tra miễn phí. Khi trời đang mưa (không có sấm sét), cầm đèn pin đi một vòng trong nhà: nhìn trần, chân tường, bậu cửa, quanh ống thoát nước đi xuyên sàn. Nghe xem có tiếng nước chảy bất thường trong tường hay trong hộp kỹ thuật không.
Ra ban công hoặc nhìn qua cửa sổ xem nước từ máng xối có chảy đúng vào ống đứng không, hay tràn qua mép và đổ dọc tường. Nước đổ dọc tường lâu ngày là nguồn rêu và thấm phía sau. Xem sân thượng sau mưa khoảng một giờ: còn vũng đọng lớn nghĩa là sàn dốc chưa tốt hoặc phễu đang bị tắc bên dưới.
Mưa tạnh rồi thì xem lại các vết đã chụp ở mốc 6 tuần. Vết loang rộng hơn, đậm hơn là đang thấm thật; vết giữ nguyên là vết cũ đã khô. Chụp lại cùng góc để so. Ảnh trước và sau mưa là thứ thợ cần nhất khi khảo sát, giúp họ không phải đoán.
Làm thừa và làm thiếu thường gặp
Mùa mưa nào cũng có những việc người ta làm rất hăng mà không giúp gì, và những việc nhỏ thì bỏ qua.
- Làm thừa: sơn lại trần ố trước mùa mưa khi chưa tìm ra chỗ nước vào. Lớp sơn mới sẽ ố lại sau vài trận, tốn công hai lần.
- Làm thừa: phủ thêm lớp chống thấm lên toàn bộ sân thượng chỉ vì thấy một vết nứt nhỏ. Hỏi thợ xử lý cục bộ trước, khi lớp cũ hỏng diện rộng mới tính làm lại.
- Làm thiếu: dọn sân thượng nhưng quên ban công tầng dưới. Phễu ban công nhỏ, hay bị lá và tóc bít.
- Làm thiếu: quên ổ cắm ngoài trời, đèn hiên, chuông cửa. Nắp che nứt, nước vào là aptomat nhảy giữa đêm mưa.
- Làm thiếu: không ghi lại gì. Năm sau lại đi tìm vết thấm như lần đầu, không biết vết đó cũ hay mới.
Nguyên tắc chung: tiền và công nên dồn vào việc giữ đường thoát nước thông và tìm đúng gốc thấm. Mọi lớp hoàn thiện bề mặt (sơn, bả, ốp) chỉ làm sau khi hai việc đó đã xong và tường đã khô.
Ghi sổ mùa mưa: một trang cho cả năm
Sổ mùa mưa không cần cầu kỳ. Một trang giấy hoặc một tab bảng tính, mỗi dòng gồm: ngày, vị trí (tầng, phòng, góc), việc đã làm hay dấu hiệu thấy được, ai làm, ảnh lưu ở đâu, và mốc xem lại. Ví dụ: "Ngày 20 tháng 4, phễu thu sân thượng góc trái, dọn lá, tự làm, đổ nước thử rút nhanh, xem lại sau trận gió lớn đầu tiên."
Với việc thợ làm, ghi thêm phạm vi thợ đã xử lý và thời gian bảo hành họ cam kết. Chống thấm cục bộ thường có bảo hành theo mùa; nếu năm sau vết cũ quay lại đúng chỗ, bạn có căn cứ gọi lại. Đặt nhắc trên lịch điện thoại hai lần mỗi năm: một nhắc ở mốc 6 tuần trước mùa mưa của vùng bạn ở, một nhắc giữa mùa để dọn máng và phễu lần hai.
Nhà ở miền Nam mưa từ khoảng tháng 5, miền Bắc mưa nhiều từ khoảng tháng 5 đến tháng 9, miền Trung mưa dồn vào cuối năm. Tính ngược 6 tuần từ đầu mùa mưa nơi bạn sống để đặt mốc, đừng chép lịch của vùng khác.
Một ví dụ: nhà ống bốn tầng có cây bàng trước cửa
Nhà bốn tầng, mặt tiền có cây bàng lớn, sân thượng trồng vài chậu cây. Năm ngoái phòng ngủ tầng bốn bị ố một góc trần. Lịch hợp lý cho nhà này: cuối tháng 3 đi một vòng, chụp lại vết ố cũ, gọi thợ chống thấm khảo sát sân thượng. Giữa tháng 4 dọn phễu sân thượng, ban công tầng hai và tầng ba, đổ nước thử. Máng xối mặt tiền nằm sát tán bàng và ở cao, nhờ thợ có dây an toàn dọn cùng lúc khi thợ chống thấm lên làm.
Vì có cây bàng, máng và phễu ở đây cần dọn khoảng mỗi tháng một lần trong mùa mưa, đặc biệt vào đợt cây rụng lá. Chậu cây trên sân thượng kê lên chân đế để không che phễu và không giữ nước đọng dưới đáy chậu. Nhờ ghi sổ, năm sau gia đình chỉ cần mở trang này ra, thấy đã xử lý góc nào, bảo hành tới đâu, và làm lại đúng các mốc.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu kiểm tra nhà trước mùa mưa từ khi nào?
Nên bắt đầu khoảng 4 đến 6 tuần trước khi mùa mưa ở vùng bạn ở thường bắt đầu. Khoảng thời gian này đủ để phát hiện vết thấm cũ, đặt được lịch thợ và để thợ xử lý khi trời còn khô ráo.
Máng xối cần dọn bao lâu một lần trong mùa mưa?
Thường khoảng 1 đến 2 tháng một lần trong mùa mưa, và thêm một lần sau mỗi trận gió lớn. Nhà gần cây to hoặc đúng đợt cây rụng lá thì nên dọn dày hơn, có khi mỗi tháng một lần.
Có nên tự trèo lên mái để dọn máng xối không?
Không nên nếu máng nằm ở mép mái cao hoặc phải đứng trên mái dốc. Mái ướt và rêu rất trơn. Phần với tới được từ sàn sân thượng thì tự làm, phần còn lại để thợ có dây an toàn và đồ bảo hộ làm.
Thấy vết ố trên trần thì có nên sơn lại ngay không?
Chưa nên. Cần tìm ra chỗ nước vào và xử lý trước, đợi vết thấm khô hẳn rồi mới sơn. Sơn đè lên vết ố khi nguồn nước vẫn còn thì sau vài trận mưa vết ố sẽ quay lại.
Kiểm tra nhà khi trời đang mưa thì xem những gì?
Đi xem trần, chân tường, bậu cửa sổ và quanh ống thoát nước đi xuyên sàn, nhìn nước từ máng có chảy đúng vào ống đứng không. Chỉ làm khi không có sấm sét và không ra chỗ cao, chỗ trơn.
Sổ ghi chép mùa mưa cần những cột gì?
Ngày, vị trí cụ thể, việc đã làm hoặc dấu hiệu thấy được, ai làm, ảnh lưu ở đâu và ngày cần xem lại. Việc thợ làm thì ghi thêm phạm vi xử lý và thời gian bảo hành để năm sau có căn cứ.