Bảo dưỡng tổng điều hoà nên làm mỗi năm ít nhất một lần, và lượt quan trọng nhất là trước mùa nóng: miền Bắc khoảng cuối tháng 3 đến giữa tháng 4, miền Nam khoảng tháng 2 đến tháng 3, tức là hai ba tuần trước khi cả nhà bắt đầu bật máy mỗi ngày. Lưới lọc thì rửa ngay đợt này rồi giữ nhịp 2–4 tuần một lần suốt mùa.
Lý do cần chủ động là vì lịch thợ. Khi ngày nắng gắt đầu tiên tới, gần như nhà nào cũng gọi cùng lúc, thợ kín lịch cả tuần và lượt làm dễ bị vội. Một kế hoạch ba tuần dưới đây giúp nhà bạn đi trước: tuần đầu tự kiểm, tuần hai hẹn thợ, tuần ba chạy thử và ghi sổ.
Vì sao lượt trước mùa quan trọng hơn lượt sau mùa
Sau mấy tháng nghỉ, dàn lạnh không sạch hơn mà ngược lại. Bụi đọng trên lá tản nhiệt từ cuối mùa trước gặp độ ẩm mùa xuân thành lớp nhầy; máng nước còn đọng chút nước cũ; ống thoát có thể bị côn trùng làm tổ ở đầu ra; dàn nóng ngoài ban công hứng lá rụng, mạng nhện và có khi cả tổ chim. Bật máy thẳng lên chạy hết công suất trong ngày nóng đầu tiên là lúc dễ phát hiện sự cố nhất, nhưng cũng là lúc khó gọi thợ nhất. Mùa nắng còn kéo theo điện áp chập chờn ở nhiều khu dân cư vào giờ cao điểm, máy vừa bẩn vừa phải gồng thì càng dễ trục trặc.
Lượt trước mùa vì thế có hai việc: làm sạch để máy chạy đủ mát, và quan trọng hơn là phát hiện sớm những gì cần sửa khi còn thời gian chờ linh kiện. Một máy kêu lạ phát hiện vào tháng 3 còn có thể hẹn sửa thong thả, cùng máy đó hỏng vào giữa tháng 6 là cả nhà mất ngủ vài đêm.
Lượt sau mùa không phải bỏ, nhưng có thể nhẹ hơn: rửa lưới lọc, lau khô, kiểm dàn nóng không bị lá che. Nhà dùng máy nhiều hơn tám tháng mỗi năm thì nên giữ cả hai lượt bảo dưỡng tổng.
Nếu ngân sách trong năm chỉ đủ cho một lượt thợ, hãy dồn vào lượt trước mùa. Lượt cuối mùa khi ấy do người nhà tự làm phần nhẹ: rửa lưới, lau mặt nạ, cho máy chạy quạt một buổi cho khô dàn, rồi phủ tấm che thoáng khí lên dàn nóng nếu nó hứng mưa tạt trực tiếp.
Lịch ba tuần trước mùa, tính ngược từ ngày bật máy thường xuyên
Chọn một ngày dự kiến cả nhà bắt đầu bật điều hoà hằng ngày, rồi đếm ngược ba tuần. Mỗi tuần một nhóm việc, không dồn vào một buổi.
| Thời điểm | Việc cần làm | Ai làm | Ghi chú khi gặp bất thường |
|---|---|---|---|
| Tuần 1, ngày cuối tuần | Liệt kê từng máy, xem ngày bảo dưỡng gần nhất trong sổ | Chủ nhà | Máy nào quá 12 tháng chưa bảo dưỡng tổng thì xếp đầu danh sách |
| Tuần 1 | Rửa lưới lọc tất cả máy, nhìn dàn nóng xem có lá, tổ chim, vật che | Tự làm sau khi ngắt điện | Có tổ chim hoặc tổ ong bám dàn nóng thì không tự gỡ, báo thợ |
| Tuần 1 | Bật thử mỗi máy 15–20 phút ở chế độ làm lạnh | Tự làm | Ghi lại máy nào có mùi, kêu, nhỏ nước, gió không lạnh |
| Tuần 2 | Gọi hai ba nơi, hẹn thợ bảo dưỡng tổng cả nhà trong một buổi | Chủ nhà | Kể rõ máy nào có dấu hiệu gì để thợ mang đủ đồ |
| Tuần 2 | Thợ rửa dàn lạnh, dàn nóng, súc máng, đo dòng và áp suất | Thợ | Yêu cầu xem số đo trước khi đồng ý nạp gas hay thay linh kiện |
| Tuần 3 | Chạy thử mỗi máy một buổi tối liền | Tự làm | Còn mùi, còn nhỏ nước thì báo thợ trong thời hạn bảo hành dịch vụ |
| Tuần 3 | Ghi sổ, đặt nhắc rửa lưới lọc 2–4 tuần một lần cho cả mùa | Tự làm | Ghi cả việc thợ dặn theo dõi thêm |
Lịch bảo dưỡng ghi trong sổ hướng dẫn và phiếu bảo hành của từng máy là chuẩn; bảng trên là khung tham khảo để sắp việc cho cả nhà.
Chạy thử từng máy: nhìn gì, nghe gì trong 20 phút
Lượt chạy thử ở tuần đầu là để có danh sách cụ thể đưa cho thợ. Đứng trong phòng, mang theo sổ hoặc điện thoại để ghi.
- Bật máy ở chế độ làm lạnh, nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ phòng vài độ, quạt ở mức trung bình.
- Trong hai phút đầu, ngửi gần miệng thổi: mùi ẩm mốc nhẹ là bụi cũ, mùi khét là phải tắt ngay và báo thợ.
- Sau khoảng mười phút, đặt mu bàn tay trước miệng gió: gió phải mát rõ, không chỉ là gió thường.
- Ra ban công nhìn dàn nóng: quạt quay, có tiếng máy nén chạy đều; không nghe tiếng va đập, rít kim loại.
- Tìm đầu ống thoát nước ngưng, sau khoảng mười lăm phút phải thấy nhỏ giọt.
- Nhìn tường và trần dưới dàn lạnh xem có vệt nước mới không.
- Ghi lại theo từng máy: bình thường, hoặc mô tả đúng điều đã thấy. Không cần đoán nguyên nhân.
Nếu có mùi khét, tiếng nổ lách tách hay aptomat nhảy khi bật máy thì ngắt điện và để nguyên cho thợ kiểm, không bật lại thử nhiều lần.
Hẹn thợ cho cả nhà trong một buổi
Gom hết máy vào một lượt hẹn. Nhà có ba bốn máy thì hẹn một đội làm trọn trong một buổi, đỡ phải dọn dẹp nhiều lần. Báo trước số máy, loại máy treo tường hay âm trần, máy nào ở tầng cao, dàn nóng đặt ở đâu.
Đưa danh sách đã ghi ở tuần đầu. Thợ biết máy nào có mùi, máy nào nhỏ nước thì dành thời gian cho máy đó, thay vì làm đều tay như nhau rồi bỏ sót.
Hỏi về dàn nóng treo ngoài tường. Dàn nóng đặt ở chỗ cao, giá đỡ ngoài cửa sổ phải để thợ có dây an toàn xử lý. Hỏi trước họ có đồ bảo hộ không; người nhà tuyệt đối không trèo ra ngoài lan can để rửa.
Hỏi giá theo từng loại việc. Giá tuỳ khu vực và loại máy, nên hỏi hai ba nơi. Hỏi rõ rửa trọn gói một máy gồm những gì, phần nào tính thêm như nạp gas hay thông tắc ống, để khỏi bất ngờ khi thanh toán.
Chọn ngày có người ở nhà trọn buổi. Cần có người đi theo thợ từng phòng, xem tận mắt số đo và tình trạng dàn trước khi đồng ý bất cứ việc gì ngoài bảo dưỡng.
Những gì cần chuẩn bị trong nhà trước buổi thợ đến
Một lượt bảo dưỡng trôi chảy hay không phụ thuộc nhiều vào việc chuẩn bị. Danh sách sau làm được trong buổi tối hôm trước:
- Dọn đồ trên nóc tủ, bàn làm việc ngay dưới dàn lạnh; phủ nilon lên giường, sofa.
- Mở thông lối ra ban công hoặc sân thượng nơi đặt dàn nóng, dời chậu cây, móc phơi đồ.
- Kiểm vòi nước gần nhất, thợ cần nước để rửa dàn nóng.
- Biết vị trí aptomat của từng máy, dán băng dính ghi tên phòng nếu chưa có.
- Tìm sổ hướng dẫn, phiếu bảo hành và tờ ghi lần bảo dưỡng trước để đưa thợ xem.
- Nhốt chó mèo vào một phòng không làm, trẻ nhỏ để người lớn trông ở phòng khác.
Với dàn nóng đặt trên mái tôn hay sân thượng không có lan can, chỉ cần mở cửa lên mái và báo trước cho thợ; người nhà không lên dọn trước ở những chỗ ấy.
Chuẩn bị kỹ còn giúp lượt làm nhanh hơn, thợ không phải chờ dọn đồ, và nhà bạn có thời gian đứng xem họ làm thay vì chạy đi tìm chìa khoá ban công.
Ba kiểu nhà, ba cách xếp lịch trước mùa
Căn hộ chung cư hai phòng ngủ. Thường có hai ba máy treo tường, dàn nóng đặt ở lô gia hoặc hộp kỹ thuật. Một buổi sáng là đủ cho cả nhà. Hỏi ban quản lý trước xem có quy định giờ làm việc ồn và có cho thợ mang thang vào thang máy không; một số toà chỉ cho làm trong giờ hành chính, cuối tuần không nhận.
Nhà phố ba bốn tầng. Dàn nóng hay dồn lên sân thượng hoặc treo ngoài tường từng tầng. Đi một vòng từ tầng trên xuống ở tuần đầu, ghi máy nào dàn nóng ở chỗ cần dây an toàn, báo trước để đội thợ mang đủ người và đồ. Nhà có máy âm trần ở phòng khách thì tách thành một buổi riêng vì việc tháo mặt máy lâu hơn.
Nhà bố mẹ già ở riêng. Con cái nên tự gọi thợ và có mặt trong buổi làm. Ông bà thường ngại phiền nên bỏ qua dấu hiệu nhỏ, hoặc dễ đồng ý những việc thợ đề nghị thêm mà không hỏi lại. Hẹn sớm hơn nhà mình một hai tuần, vì người lớn tuổi chịu nóng kém, máy hỏng giữa mùa với họ không chỉ là chuyện mất ngủ.
Sau lượt bảo dưỡng: ghi sổ và đặt lịch cho cả mùa
Ghi ngay trong ngày, khi còn nhớ: tên phòng, ngày làm, đội nào làm, việc đã làm, có thay hay nạp gì không, số đo thợ đọc nếu có, lời dặn theo dõi thêm. Chụp ảnh dàn lạnh sau khi rửa và lưu cùng chỗ với ghi chép, năm sau so lại sẽ thấy máy bẩn nhanh hay chậm.
Sau đó đặt nhắc trên lịch điện thoại cho cả mùa: rửa lưới lọc mỗi hai đến bốn tuần tuỳ phòng, một mốc kiểm giữa mùa vào khoảng tháng 7 để quyết định có cần lượt bảo dưỡng tổng thứ hai, và một mốc cuối mùa để rửa lưới lần cuối trước khi cất máy. Chọn ngày cố định như chủ nhật đầu tháng thì dễ nhớ hơn đếm ngày. Nhà nhiều người thì chia việc: mỗi người giữ lưới lọc của phòng mình, một người giữ sổ chung và lo hẹn thợ.
Việc không cần làm: không cần đổi đội thợ mỗi năm chỉ để thử, một đội đã làm quen máy nhà mình sẽ nhận ra thay đổi nhanh hơn. Cũng không cần bảo dưỡng tổng lại nếu chỉ vừa làm cách đây ba tháng mà máy vẫn chạy tốt; lúc ấy chỉ cần rửa lưới và chạy thử.
Câu hỏi thường gặp
Nên bảo dưỡng điều hoà vào tháng mấy để tránh mùa cao điểm của thợ?
Ở miền Bắc, khoảng cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 thường là lúc thợ còn thong thả; miền Nam nắng sớm hơn nên tháng 2 đến đầu tháng 3 là hợp. Chậm hơn vài tuần thì lịch thợ bắt đầu dày, khó hẹn đúng ngày mong muốn.
Máy năm ngoái chạy tốt cả mùa thì năm nay có cần bảo dưỡng trước mùa không?
Vẫn nên làm. Máy chạy tốt năm ngoái nghĩa là bụi đã tích cả mùa trong dàn lạnh và dàn nóng mà mắt thường không thấy. Một lượt rửa trước mùa giữ máy mát đủ, đỡ tốn điện và phát hiện sớm những gì sắp hỏng.
Bật thử điều hoà đầu mùa thấy aptomat nhảy thì nên làm gì?
Không bật lại nhiều lần. Để aptomat ở vị trí ngắt, ghi lại máy nào và lúc bật thì chuyện gì xảy ra, rồi báo thợ đến kiểm. Aptomat nhảy là dấu hiệu có chỗ chập hoặc quá tải, cần người có dụng cụ đo xem.
Có nên tự xịt rửa dàn nóng ở ban công bằng vòi nước trước khi thợ đến không?
Chỉ nên quét lá và mạng nhện quanh dàn nóng sau khi ngắt điện. Xịt nước mạnh vào dàn nóng có thể làm dập lá tản nhiệt hoặc nước vào hộp điện. Phần rửa dàn để thợ làm trong lượt bảo dưỡng tổng.
Một buổi bảo dưỡng cho nhà bốn máy thường mất bao lâu?
Tuỳ loại máy và chỗ đặt dàn nóng, nhưng với máy treo tường dàn nóng dễ tiếp cận, một đội hai người thường làm xong bốn máy trong khoảng nửa ngày. Máy âm trần hoặc dàn nóng ở chỗ cao sẽ lâu hơn, nên hẹn từ sáng sớm.