Máy nước nóng năng lượng mặt trời loại ống chân không cần được lau rửa bề mặt ống khoảng 3 tháng một lần (khu nhiều bụi thì hằng tháng), xả cặn bồn bảo ôn khoảng 6–12 tháng một lần, và được thợ kiểm tổng thể mỗi năm một lần, tốt nhất ngay trước mùa mưa bão. Nhà dùng nước giếng nhiều cặn nên rút mốc xả xuống khoảng 4–6 tháng.
Khác với bình điện trong phòng tắm, máy này nằm ngoài trời quanh năm: nắng, bụi, lá cây, mưa đá, gió bão đều tác động lên nó. Vì vậy lịch hợp lý nhất là lịch theo mùa. Bài này chỉ nói những việc người nhà làm an toàn khi mái là sân thượng bằng phẳng có lan can; mái dốc, mái tôn hoặc máy đặt cao trên khung sắt thì mọi việc trên đó là việc của thợ có dây an toàn.
Lịch cả năm theo mùa
Lịch dưới đây dựa trên khí hậu có mùa mưa và mùa khô rõ; nhà ở miền Bắc thêm một mốc trước mùa lạnh. Đổi tháng cho khớp với nơi bạn ở.
| Thời điểm | Việc cần làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Đầu mùa khô, nhiều bụi | Rửa bề mặt ống bằng nước sạch, nhặt lá quanh chân giá | Tự làm nếu sân thượng có lan can | Ống phủ bụi mờ, nước kém nóng ngày nắng |
| Giữa năm | Xả cặn bồn bảo ôn qua van xả | Tự làm nếu van ở chỗ thấp, xả lúc sáng sớm khi nước đã nguội; không thì thợ | Nước nóng có vẩn, vòi chảy yếu |
| Trước mùa mưa bão | Kiểm chằng giá đỡ, bu lông, ống vỡ, gioăng, ống dẫn | Thợ | Giá đỡ gỉ, máy rung khi gió mạnh |
| Sau mỗi trận bão, mưa đá | Nhìn kiểm ống vỡ, nước rò, giá xô lệch | Tự nhìn từ chỗ an toàn, sửa thì thợ | Vệt nước chảy dài trên sân, kính vỡ |
| Trước mùa lạnh (miền Bắc) | Kiểm thanh điện trở phụ, chống giật, bảo ôn ống dẫn | Thợ điện, chủ nhà bấm thử chống giật | Đã lâu không dùng điện trở phụ |
| Mỗi năm | Kiểm tổng, xem thanh magie nếu bồn có | Thợ | Máy đã trên 5 năm, nước có mùi tanh |
Mốc trong sổ hướng dẫn của máy là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Máy dùng tấm thu phẳng hay ống nhiệt có cách chăm khác loại ống chân không thường, nên hỏi thợ lắp và ghi lại loại máy vào sổ.
Rửa ống chân không an toàn trên sân thượng
Việc này người nhà làm được khi sân thượng bằng phẳng, có lan can chắc, và máy đặt thấp, đứng dưới sàn là với tới. Nếu phải trèo lên khung sắt, ghế hay thang, dừng lại và để thợ.
- Chọn sáng sớm hoặc chiều muộn, khi ống đã nguội. Tưới nước lạnh lên ống thuỷ tinh đang nóng giữa trưa có thể làm ống nứt vì đổi nhiệt đột ngột.
- Nếu máy có thanh điện trở phụ, ngắt aptomat cấp cho máy trước khi dùng nước.
- Xịt nước sạch bằng vòi tưới, tia nhẹ, theo chiều từ trên xuống. Không dùng vòi áp lực cao.
- Chỗ bụi bám dày, dùng khăn mềm hoặc chổi lông thấm nước lau nhẹ. Không dùng bàn chải cứng, giấy nhám hay hoá chất tẩy mạnh.
- Nhặt lá, túi nilon, rác mắc ở chân giá và mặt phản quang phía sau ống nếu có.
- Trong lúc lau, quan sát từng ống: lớp tráng bên trong thường có màu sẫm; ống chuyển sang trắng đục hoặc trong suốt ở đáy là ống mất chân không, ghi số thứ tự ống để báo thợ.
- Bật lại aptomat khi đã lau xong và tay chân khô.
Không tự rút hay thay ống, không tháo nắp bồn bảo ôn, không đụng vào dây của thanh điện trở phụ hay bộ điều khiển. Ống vỡ còn nước bên trong rất nóng và có mảnh kính sắc.
Dấu hiệu máy cần được xem sớm hơn lịch
Máy nằm trên mái nên ít ai nhìn thấy hằng ngày. Thay vào đó, để ý những dấu hiệu từ dưới nhà:
- Ngày nắng to mà nước chỉ âm ấm: có thể ống bẩn, ống mất chân không, hoặc bồn hết nước do đường cấp có vấn đề.
- Có vệt nước chảy dài từ sân thượng xuống tường ngoài, hoặc sàn sân thượng luôn ướt một chỗ dưới máy.
- Nước nóng ra có vẩn trắng, cặn vàng, hoặc mùi tanh.
- Nghe tiếng nước chảy liên tục từ ống thoát hơi hay ống tràn trên mái.
- Hoá đơn điện tăng vào mùa lạnh nhiều hơn mọi năm, nếu máy có thanh điện trở phụ: bộ điều khiển có thể đang bật quá lâu.
- Sau bão, máy hoặc giá đỡ trông lệch so với trước khi nhìn từ dưới đất.
Mỗi dấu hiệu ghi kèm ngày. Ống mất chân không thường hỏng dần từng cái một; đếm số ống hỏng qua các mùa giúp bạn biết khi nào nên thay cả bộ thay vì thay lẻ.
Việc của thợ trong lần kiểm trước mùa mưa bão
Lần kiểm hằng năm nên đặt trước mùa mưa bão một hai tháng, khi thợ còn rảnh lịch và trời còn khô. Những việc trong lần này đều cần lên cao, mở bồn hoặc đụng điện, nên không tự làm.
Một lần kiểm đầy đủ thường gồm: kiểm và siết bu lông giá đỡ, xử lý chỗ gỉ, chằng thêm dây cáp nếu máy đứng ở góc gió; kiểm từng ống, thay ống vỡ hoặc mất chân không; xem gioăng chỗ ống cắm vào bồn có rò không; xả cặn bồn, kiểm thanh magie nếu bồn có; kiểm van một chiều, van xả khí, ống dẫn nước nóng và lớp bảo ôn ống; với máy có thanh điện trở phụ thì đo cách điện, kiểm nối đất và thiết bị chống giật. Thợ lên mái phải đeo dây an toàn móc vào điểm chắc; bạn có quyền đề nghị như vậy.
Khi gọi, nói rõ: "Nhà mình cần kiểm máy nước nóng mặt trời trước mùa bão, anh chị xem giúp giá đỡ, ống, bồn và phần điện phụ, chụp ảnh chỗ nào cần sửa." Ảnh chụp trên mái là thứ bạn không tự thấy được, nên cất cùng sổ.
Chăm máy theo cách dùng hằng ngày
Dùng nước nóng vào buổi chiều tối. Máy năng lượng mặt trời tích nhiệt suốt ngày, nước nóng nhất vào chiều muộn. Nhà tắm buổi sáng sớm sẽ thấy nước nguội hơn, đó là bình thường chứ không phải máy hỏng; trước khi gọi thợ, thử so nước lúc năm giờ chiều.
Đi vắng nhiều ngày vào mùa nắng. Không ai dùng nước, bồn nóng lên rất cao. Một số máy có van xả nhiệt tự xả bớt; nước chảy ra ống tràn lúc đó là bình thường. Nếu máy có thanh điện trở phụ, ngắt aptomat của máy trước khi đi.
Mất nước cấp vài ngày. Bồn cạn mà ống vẫn phơi nắng sẽ rất nóng. Khi có nước trở lại, đợi tới chiều muộn hoặc sáng hôm sau mới mở van cấp cho bồn, để nước lạnh không chảy vào ống đang quá nóng.
Nước giếng hay nhiều cặn. Cặn đọng ở đáy ống chân không và bồn làm máy kém nóng dần qua từng năm. Vệ sinh lưới lọc đầu nguồn đúng hạn và rút mốc xả cặn là cách rẻ nhất để giữ máy.
Có thêm người trong nhà. Lượng nước nóng dùng tăng, nước trong bồn hết sớm hơn, nhiều nhà bật thanh điện trở phụ thường xuyên. Ghi lại thay đổi này vào sổ, vì khi thợ kiểm, họ cần biết máy đang làm việc nặng hơn trước.
Máy cũ trên năm năm: theo dõi gì để quyết sửa tiếp hay thay
Ống chân không, gioăng và bồn bảo ôn có tuổi khác nhau. Ống thường hỏng lẻ tẻ, gioăng chai theo nắng, bồn thì bền hơn nhưng khi rò ở thân bồn thì ít khi sửa được triệt để. Vì vậy với máy đã dùng năm năm trở lên, sổ cần thêm hai cột: số ống đã thay cộng dồn, và các lần rò quanh bồn.
Khi số ống đã thay chiếm phần lớn bộ ống, hoặc bồn bắt đầu có vệt rò ở thân, đó là lúc bàn với thợ một cách thẳng thắn: còn sửa lẻ được bao lâu, phần nào còn tốt. Câu hỏi nên dùng: "Anh chị xem giúp nhà mình thân bồn và giá đỡ còn dùng được mấy năm, nếu chỉ thay ống và gioăng thì có đáng không." Thợ có trách nhiệm sẽ chỉ chỗ cụ thể, chụp ảnh chứ không chỉ nói chung chung.
Không có tuổi máy nào là mốc cứng phải thay. Máy được rửa ống đều, xả cặn đúng hạn và giá đỡ được chống gỉ có thể chạy lâu hơn hẳn máy bị bỏ quên trên mái. Ghi chép đều đặn chính là thứ giúp bạn thấy máy đang xuống dốc chậm hay nhanh, và chuẩn bị khoản thay thế trước khi tới mùa lạnh.
Ghi sổ và những điều không cần làm
Trang sổ của máy nên có: loại máy và số ống, năm lắp, đơn vị lắp; mỗi lần rửa ống thì ghi ngày và số ống nghi hỏng; mỗi lần xả cặn ghi màu nước; lần thợ kiểm ghi việc đã làm, ống thay, bu lông thay, kết quả đo điện của thanh phụ, và mốc kiểm kế tiếp. Ba dòng mỗi mùa là đủ.
Những việc làm thừa hay gặp: rửa ống mỗi tuần dù nhà không ở gần công trường hay đường bụi, trong khi mỗi lần lên mái là thêm một lần rủi ro; phủ bạt che máy vào mùa mưa cho máy khỏi hỏng, trong khi máy được làm để chịu mưa, còn bạt gặp gió lại thành cánh buồm kéo cả giá; bật thanh điện trở phụ quanh năm cho chắc ăn, làm mất phần lợi tiết kiệm điện của máy.
Tình huống hay gặp: nhà ba tầng mái bằng ở phố, gia đình năm người. Lịch hợp lý là mỗi quý một lần người nhà rửa ống vào sáng sớm thứ bảy, giữa năm xả cặn bồn nếu van ở chỗ thấp, và mỗi năm một lần thợ kiểm toàn bộ vào khoảng tháng trước mùa mưa. Nhà ở vùng ven biển, gió muối làm giá đỡ gỉ nhanh, nên để thợ kiểm giá mỗi sáu tháng.
Câu hỏi thường gặp
Máy nước nóng năng lượng mặt trời có cần vệ sinh ống không?
Có. Bụi và lá phủ lên ống làm giảm lượng nắng hấp thụ, nước kém nóng hẳn. Rửa bằng nước sạch khoảng ba tháng một lần là đủ cho đa số nhà; nhà gần đường bụi hoặc công trường có thể rửa hằng tháng, luôn chọn lúc sáng sớm khi ống đã nguội.
Vì sao không nên rửa ống chân không vào buổi trưa?
Giữa trưa ống thuỷ tinh rất nóng. Xịt nước lạnh lên lúc đó làm nhiệt độ đổi đột ngột và ống có thể nứt vỡ. Rửa vào sáng sớm hoặc chiều muộn vừa an toàn cho ống vừa an toàn cho người đứng trên sân thượng.
Bao lâu xả cặn bồn máy nước nóng năng lượng mặt trời một lần?
Với nước máy khoảng sáu đến mười hai tháng, với nước giếng nhiều cặn khoảng bốn đến sáu tháng. Nếu van xả nằm ở chỗ cao hoặc khó với, nên gộp việc này vào lần thợ kiểm định kỳ thay vì tự trèo lên.
Ống chân không bị trắng đục ở đáy có sao không?
Đó thường là dấu hiệu ống đã mất chân không, không còn giữ nhiệt tốt. Ghi số thứ tự ống và báo thợ thay trong lần kiểm gần nhất. Không tự rút ống ra vì bên trong có thể còn nước nóng và kính có cạnh sắc.
Trước mùa bão cần làm gì với máy nước nóng trên mái?
Đặt thợ kiểm giá đỡ, bu lông và dây chằng, thay ống nứt, kiểm rò quanh bồn. Người nhà chỉ dọn đồ rời trên sân thượng để không bị gió cuốn đập vào máy. Sau bão, nhìn kiểm từ chỗ an toàn rồi mới gọi thợ nếu thấy lệch hoặc rò.
Thanh điện trở phụ của máy nước nóng mặt trời cần kiểm gì?
Thanh điện trở phụ dùng điện nên cần thiết bị chống giật hoạt động và nối đất tốt. Chủ nhà bấm thử nút chống giật hằng tháng; còn đo cách điện, kiểm dây và bộ điều khiển là việc của thợ điện, nên làm trước mùa lạnh.