Đồ thoát hiểm trong nhà cần lịch riêng vì chúng nằm im nhiều năm: đèn khẩn cấp và đèn pin đầu giường thử khoảng mỗi tháng (ngắt nguồn, xem đèn tự sáng), xả pin đèn khẩn cấp khoảng 3 tháng một lần, mặt nạ và chăn chữa cháy xem hạn, xem bao khoảng 6 tháng, thang dây trải ra kiểm khoảng 6 tháng, còn chìa khoá lồng sắt, cửa sân thượng thì kiểm hằng tháng cùng lượt với bình chữa cháy. Hạn ghi trên từng món là chuẩn; các mốc trên là tham khảo.
Khác với điều hoà kêu to khi bẩn hay xe máy rung khi tới hạn thay nhớt, đồ thoát hiểm không bao giờ tự báo hỏng. Pin đèn khẩn cấp chai dần trong lúc nó cắm sạc suốt năm, thang dây mục ở chỗ gập trong túi, chìa khoá lồng sắt bị ai đó cầm đi rồi để đâu không biết. Bài này chia lịch theo từng món, kèm cách thử không làm hỏng đồ, và một buổi diễn tập ngắn để cả nhà biết đồ nằm ở đâu.
Bảng lịch đồ thoát hiểm cho một gia đình
Không phải nhà nào cũng có đủ các món dưới đây; nhà ống nhiều tầng có lồng sắt ban công thường cần nhiều hơn căn hộ thấp tầng. Giữ lại các hàng nhà mình có.
| Món | Bao lâu một lần | Việc cần làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu làm sớm hơn |
|---|---|---|---|---|
| Đèn khẩn cấp gắn tường | Khoảng mỗi tháng | Rút nguồn hoặc bấm nút thử, xem đèn tự sáng | Tự làm | Sau mất điện, đèn tắt nhanh hơn trước |
| Đèn khẩn cấp: xả pin | Khoảng 3 tháng | Để đèn chạy bằng pin tới khi yếu rồi sạc lại | Tự làm | Thời gian sáng ngắn dần |
| Đèn khẩn cấp: thay pin | Khoảng 2–3 năm hoặc theo hạn | Thay pin cùng loại | Thợ điện hoặc nơi bán (loại gắn cố định) | Sạc đầy chỉ sáng vài phút |
| Đèn pin cầm tay đầu giường | Khoảng mỗi tháng | Bật thử, kiểm pin | Tự làm | Ánh sáng vàng yếu |
| Mặt nạ thoát hiểm | Khoảng 6 tháng | Xem hạn in trên bao, bao còn kín | Tự làm | Bao rách, phồng, quá hạn |
| Chăn chữa cháy | Khoảng 6 tháng | Xem hộp treo, dây kéo, hạn | Tự làm | Hộp ẩm, mốc, dây kéo kẹt |
| Thang dây thoát hiểm | Khoảng 6 tháng | Trải ra ở tầng trệt, kiểm móc, dây, bậc | Tự làm | Dây sờn, móc gỉ, bậc lỏng |
| Chìa khoá lồng sắt, cửa sân thượng | Khoảng mỗi tháng | Mở thử khoá, chìa đúng chỗ | Tự làm | Khoá kẹt, chìa bị cầm đi |
Hạn và hướng dẫn in trên từng món là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Các món có pin sạc nằm cắm điện liên tục nên dễ bị quên nhất, ghi chúng lên đầu sổ.
Thử đèn khẩn cấp và đèn pin: năm phút mỗi tháng
Đèn khẩn cấp gắn tường thường cắm điện thường trực và chỉ sáng khi mất điện. Thử nó là giả lập một lần mất điện ngắn.
- Bấm nút thử trên thân đèn nếu có; nếu không có nút, rút phích cắm của đèn (với loại cắm ổ) hoặc nhờ người tắt aptomat nhánh cấp cho đèn đó trong một phút.
- Đèn phải sáng ngay, đủ sáng để nhìn rõ bậc cầu thang và tay nắm cửa.
- Mỗi quý một lần, để đèn chạy bằng pin tới khi tối hẳn, bấm giờ. So với lần trước trong sổ; thời gian sáng tụt rõ là pin đang chai.
- Cắm điện lại, xem đèn báo sạc sáng.
- Đèn pin cầm tay đầu giường: bật thử, kiểm pin, đặt lại đúng chỗ cũ. Nhà có người già thì đặt đèn ở chỗ cố định mà họ quen tay với tới trong bóng tối.
- Ghi một dòng sổ: ngày, đèn nào, sáng ngay hay không, số phút nếu là lượt xả pin.
Đèn khẩn cấp gắn cố định vào nguồn điện âm tường thì thay pin hoặc thay đèn là việc của thợ điện. Bạn chỉ thử và ghi lại.
Mặt nạ, chăn chữa cháy: kiểm mà không phá bao
Mặt nạ thoát hiểm không mở bao để kiểm. Bao kín giữ cho phần lọc còn tác dụng. Kiểm bằng mắt: bao không rách, không phồng, hạn in trên bao còn xa. Quá hạn thì thay, không mở ra thử đeo cho biết.
Mỗi người một mặt nạ, đặt gần giường. Mặt nạ để chung trong tủ dưới nhà thì lúc cháy, khói đã chặn lối xuống. Ghi trong sổ mặt nạ nào ở phòng nào.
Chăn chữa cháy treo ở bếp. Xem hộp treo còn chắc, dây kéo không bị dính dầu mỡ kẹt lại, hộp không ẩm mốc. Chăn đã dùng một lần thì thay, không gấp lại treo tiếp.
Chỗ treo không bị che. Chăn và bình chữa cháy ở bếp hay bị rổ rá, tạp dề treo đè lên. Mỗi tháng nhìn qua một lần cùng lúc nhìn kim bình chữa cháy.
Tập lấy ra, không tập dùng thật. Cho mỗi người lớn trong nhà thử kéo chăn ra khỏi hộp một lần rồi gấp lại theo đúng nếp cũ, hoặc tập trên một chiếc chăn mua riêng để tập. Biết cách mở hộp nhanh quan trọng không kém có chăn.
Thang dây và lồng sắt: kiểm ở tầng trệt, không thử trên cao
Thang dây thoát hiểm thường nằm gập trong túi dưới gầm giường hay trong tủ phòng tầng trên. Khoảng 6 tháng một lần, mang xuống tầng trệt, trải hết chiều dài ra sân hoặc nền nhà, nhìn từng đoạn: dây không sờn, không bạc màu loang lổ, móc treo không gỉ, không cong, các bậc không lỏng. Gập lại đúng như cách nhà sản xuất hướng dẫn để lần sau thả ra không rối.
Không tự thử leo thang dây từ tầng hai trở lên để biết cảm giác. Đây là việc trên cao, chỉ nên tập dưới sự hướng dẫn của người có chuyên môn và có dây an toàn. Việc bạn làm được là đặt sẵn thang ngay cạnh cửa sổ dùng để thoát, và kiểm xem cửa sổ đó mở hết được không, khung có chắc để móc thang không. Khung cửa mục, lỏng thì gọi thợ gia cố.
Nhiều nhà phố có lồng sắt chống trộm ở ban công, cửa sổ. Lồng sắt không có cửa mở thì thang dây cũng vô ích. Nếu lồng có cửa khoá, chìa phải nằm ở một chỗ cố định gần đó, cao hơn tầm với của trẻ nhỏ, cả nhà người lớn đều biết. Mỗi tháng mở thử khoá một lần, tra một giọt dầu nếu kẹt; khoá gỉ không mở được thì thay ổ khoá. Nhà chưa có cửa thoát trong lồng sắt thì đây là việc nên bàn với thợ cơ khí sớm.
Diễn tập thoát hiểm sáu tháng một lần: mười lăm phút cả nhà
Chọn một buổi tối cả nhà đều ở nhà. Diễn tập vào buổi tối mới giống thật, vì cháy nhà ở hay xảy ra lúc mọi người đang ngủ. Tắt đèn trần, chỉ dùng đèn pin.
Mỗi phòng nói to hai lối ra. Lối chính là cầu thang, lối phụ là cửa sổ có thang dây, cửa lồng sắt, hoặc sân thượng sang nhà bên. Phòng nào chỉ có một lối thì ghi lại để bàn cách mở thêm lối thứ hai.
Đi thử lối chính trong bóng tối. Ai cầm đèn pin, ai dắt ông bà, ai bế em bé. Đếm xem mất bao lâu từ phòng ngủ trên cùng ra tới cửa.
Điểm tập trung bên ngoài. Chọn một chỗ cố định trước nhà, như gốc cây hay cột đèn đầu ngõ. Ra tới đó mới đếm người, không ai quay vào lấy đồ.
Ghi những gì vướng. Đèn pin không sáng, chìa khoá không thấy, cửa sổ kẹt, xe máy chắn lối. Mỗi thứ vướng là một dòng việc cần làm trong tháng tới.
Ba kiểu nhà, ba mức chuẩn bị
Căn hộ chung cư. Đèn chỉ lối, đèn khẩn cấp ngoài hành lang, cầu thang thoát hiểm là phần chung do ban quản lý kiểm định kỳ. Phần của hộ: đèn pin đầu giường, mặt nạ cho từng người, chăn chữa cháy ở bếp, và biết đường từ cửa nhà tới cầu thang thoát hiểm gần nhất. Mỗi quý đi bộ thử một lần tới cửa cầu thang thoát hiểm, xem cửa có bị khoá, bị chất đồ chặn không; thấy vướng thì báo ban quản lý bằng văn bản.
Nhà ống có lồng sắt. Đây là kiểu nhà cần lịch kỹ nhất vì chỉ có một cầu thang. Ưu tiên theo thứ tự: chìa khoá lồng sắt ở đúng chỗ và mở được, mỗi tầng có đèn pin và bình chữa cháy, thang dây ở tầng ngủ trên cùng, mặt nạ ở mỗi phòng ngủ.
Nhà có ông bà ở tầng trệt. Ông bà thường ngủ tầng trệt nên lối thoát gần, nhưng việc mở cửa cuốn, cửa sắt khi mất điện lại khó. Mỗi tháng kiểm thêm việc ông bà tự mở được cửa ra bằng tay khi mất điện, chìa khoá cửa chính treo ở chỗ ông bà với tới; đèn pin đặt cạnh gối, loại bật một nút.
Ghi sổ, và những thứ không cần mua thêm
Trang sổ đồ thoát hiểm chỉ cần một bảng: món, vị trí, hạn hoặc ngày mua, ngày kiểm gần nhất, kết quả. Thêm một dòng cho lần diễn tập gần nhất và những thứ vướng chưa xử lý. Gom lời nhắc vào lượt đầu tháng chung với bình chữa cháy và nút thử chống giật; lượt sáu tháng (thang dây, mặt nạ, chăn, diễn tập) đặt vào hai tháng cố định trong năm, ví dụ trước mùa mưa và trước mùa lạnh.
Không cần mua đủ mọi món người bán quảng cáo. Căn hộ tầng thấp có cầu thang bộ và hành lang thoát rộng thì thang dây có thể không cần; nhà ống chỉ có một cầu thang và cửa sổ tầng trên bị lồng sắt bịt kín thì mới cần nghĩ tới lối thứ hai. Đèn pin đầu giường cho từng người và một bình chữa cháy ở mỗi tầng thường quan trọng hơn một món đắt tiền nằm trong tủ.
Cũng không cần thay đồ khi chưa tới hạn chỉ vì vỏ cũ. Đèn khẩn cấp còn sáng đủ lâu, mặt nạ còn hạn, thang dây trải ra vẫn chắc thì dùng tiếp. Khoản tiền đó để dành cho những thứ đã quá hạn hoặc lối thoát còn thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Đèn khẩn cấp trong nhà bao lâu thử một lần?
Khoảng mỗi tháng một lần bằng nút thử hoặc rút nguồn trong một phút để xem đèn tự sáng. Khoảng mỗi quý, để đèn chạy bằng pin tới khi yếu rồi sạc lại, ghi số phút sáng được để biết pin có đang chai dần không.
Pin đèn khẩn cấp dùng được bao lâu?
Thường khoảng 2–3 năm hoặc theo hạn nhà sản xuất, tuỳ cách dùng. Dấu hiệu cần thay là sạc đầy mà chỉ sáng vài phút. Đèn gắn cố định vào nguồn âm tường thì việc thay pin để thợ điện làm.
Mặt nạ thoát hiểm có cần mở ra kiểm tra không?
Không. Bao kín giữ cho phần lọc còn tác dụng, mở ra thử là làm giảm hạn dùng. Chỉ kiểm bằng mắt khoảng 6 tháng một lần: bao không rách, không phồng, hạn in trên bao còn xa. Quá hạn thì thay mới.
Thang dây thoát hiểm kiểm thế nào cho an toàn?
Mang thang xuống tầng trệt, trải ra hết chiều dài, nhìn dây, móc và từng bậc, khoảng 6 tháng một lần. Không tự tập leo từ tầng cao khi không có người hướng dẫn và dây an toàn; chỉ cần chắc rằng thang nằm sẵn cạnh cửa sổ thoát và cửa sổ mở được.
Chìa khoá cửa lồng sắt nên để ở đâu?
Để ở một chỗ cố định gần cửa lồng, cao hơn tầm với của trẻ nhỏ, và mọi người lớn trong nhà đều biết. Mỗi tháng mở thử khoá một lần; khoá gỉ, kẹt không mở được nhanh thì thay ổ khoá ngay.
Gia đình nên diễn tập thoát hiểm bao lâu một lần?
Khoảng 6 tháng một lần là hợp lý với nhà ở, mỗi lần khoảng mười lăm phút vào buổi tối. Mỗi phòng xác định hai lối ra, đi thử lối chính bằng đèn pin, chọn điểm tập trung trước nhà và ghi lại mọi thứ vướng để xử lý trong tháng sau.