Với nhà dùng nước giếng khoan, bình nóng lạnh nên được xả cặn khoảng 3–6 tháng một lần, và được thợ súc rửa kỹ bên trong khoảng 6–12 tháng một lần. Nhà dùng nước máy thường giãn được ra 6–12 tháng cho việc xả và 12–24 tháng cho việc súc. Khoảng cách lớn như vậy vì nước giếng mang theo nhiều vôi, sắt và cát mịn hơn; khi bị đun nóng, phần lớn lượng khoáng đó lắng xuống đáy bình và bám lên thanh đốt.
Con số cụ thể của nhà bạn phụ thuộc ba thứ: nước giếng cứng tới đâu, có bộ lọc đầu nguồn hay không, và mỗi ngày nhà dùng bao nhiêu nước nóng. Phần dưới giúp bạn tự xếp nhà mình vào một mức, đặt lịch, nhận ra lúc bình đòi xả sớm, và biết rõ phần nào người trong nhà làm được, phần nào phải chờ thợ.
Vì sao nước giếng làm bình đóng cặn nhanh
Đun nóng làm khoáng tách ra khỏi nước. Vôi hoà tan trong nước lạnh, nhưng ở 60–70 độ nó kết tủa thành vảy trắng đục. Nước giếng ở nhiều vùng có lượng vôi cao hơn nước máy, nên cùng một số lần đun, bình nhà dùng giếng tích lớp vảy dày hơn hẳn.
Sắt và cát mịn lắng ở đáy. Nước giếng nhiễm sắt để lâu ngả vàng, cát mịn lọt qua lưới lọc thô. Cả hai nặng hơn nước, rơi xuống đáy ruột bình và nằm quanh đầu ống ra, tạo thành lớp bùn nâu.
Lớp cặn ăn điện và làm thanh đốt nóng quá mức. Thanh đốt bị bọc cặn phải nóng lâu hơn mới truyền được nhiệt cho nước. Bình mất nhiều thời gian hơn để nóng, hoá đơn điện nhích lên, thanh đốt cũng nhanh hỏng hơn.
Thanh magie hao nhanh hơn. Thanh magie là vật hy sinh để bảo vệ ruột bình. Nước nhiều khoáng làm nó mòn sớm; khi thanh mòn hết mà không ai thay, ruột bình bắt đầu bị ăn mòn. Việc kiểm và thay thanh này là của thợ, nhưng lịch xả cặn của bạn giúp thợ phát hiện sớm.
Có lọc đầu nguồn thì giãn được, nhưng không bỏ được. Một bộ lọc thô và cột làm mềm nước giảm rõ lượng cặn vào bình. Dù vậy, nhà dùng giếng có lọc vẫn nên xả cặn ít nhất mỗi năm hai lần, vì lọc không giữ được hết khoáng hoà tan.
Bảng lịch xả cặn theo mức cặn của nhà bạn
Tự xếp nhà vào một hàng bằng cách quan sát: vòi sen có đọng vảy trắng sau vài tuần không, ấm đun nước có lớp cặn dày không, nước để trong xô qua đêm có lắng cặn vàng không.
| Mức cặn của nhà | Xả cặn (người nhà làm được) | Súc rửa, kiểm thanh magie (thợ) | Dấu hiệu nên làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Nước máy, ít cặn | 6–12 tháng | 12–24 tháng | Bình lâu nóng hơn trước, vòi sen bắt đầu tắc lỗ |
| Giếng khoan có lọc thô và làm mềm | 4–6 tháng | 12 tháng | Nước nóng ra có vẩn trắng, ấm đun đóng cặn trong vài tuần |
| Giếng khoan chỉ có lọc thô | 3–4 tháng | 6–12 tháng | Nước nóng ngả vàng, có tiếng lụp bụp khi bình đun |
| Giếng nhiễm sắt hoặc phèn, chưa lọc | 2–3 tháng | 6 tháng | Xả ra bùn nâu, nước nóng có mùi tanh, áp lực nước nóng yếu dần |
| Nhà đông người, dùng nước nóng cả ngày | Rút ngắn một bậc so với hàng trên | Rút ngắn một bậc | Bình không kịp nóng lại giữa hai lượt tắm |
Mốc trong sổ hướng dẫn của bình là chuẩn; bảng chỉ là khoảng tham khảo để bạn đặt lịch ban đầu. Sau hai ba lần xả, nhìn lượng cặn ra mà chỉnh: xả ra gần như trong thì giãn thêm một tháng, xả ra nhiều bùn thì rút lại.
Xả cặn tại van đáy: phần người nhà làm an toàn
Chỉ làm khi bình có van xả hoặc van an toàn có cần gạt ở vị trí dễ với tới, đứng trên sàn hoặc thang thấp chắc chắn. Bình treo cao trên trần giả, phải tháo ốp mới thấy van, thì để thợ.
- Ngắt aptomat cấp điện cho bình, không chỉ tắt công tắc trên bình. Đợi ít nhất hai đến ba giờ để nước trong bình nguội bớt; nước vừa đun xong đủ nóng để gây bỏng.
- Khoá van cấp nước lạnh vào bình. Mở một vòi nước nóng trong phòng tắm để không khí vào, nước mới chảy ra được.
- Đặt xô dưới đầu xả, hoặc nối một đoạn ống mềm dẫn xuống lỗ thoát sàn. Mở van xả từ từ, quan sát màu nước chảy ra.
- Khi nước ra trong hơn, mở lại van cấp nước lạnh khoảng một phút để dòng nước khuấy cặn còn nằm ở đáy, rồi để tiếp tục xả cho tới khi trong.
- Đóng van xả, để nước đầy bình cho tới khi vòi nóng đang mở chảy đều không còn phì khí, rồi mới đóng vòi.
- Chỉ bật lại aptomat khi chắc chắn bình đã đầy nước. Đun bình rỗng là cách nhanh nhất làm cháy thanh đốt.
Không tháo nắp bình, không mở hộp điện, không tự tháo thanh đốt hay thanh magie để cạo cặn. Van xả bị kẹt, rỉ nước sau khi đóng, hoặc xả mãi vẫn ra bùn đặc thì dừng lại, ghi chú và gọi thợ.
Dấu hiệu bình đòi xả cặn sớm hơn lịch
Lịch chỉ là khung. Nước giếng thay đổi theo mùa, mùa khô nhiều khoáng hơn mùa mưa, nên có những đợt bình đầy cặn nhanh hơn dự tính. Để ý các dấu hiệu sau:
- Tiếng lụp bụp hoặc tách tách từ trong bình khi đang đun: nước bị kẹt dưới lớp cặn sôi thành bọt hơi.
- Thời gian chờ nóng dài ra rõ rệt so với trước, dù nhiệt độ cài đặt không đổi.
- Nước nóng ra có vẩn trắng, vảy nhỏ hoặc màu vàng nhạt, trong khi nước lạnh cùng vòi vẫn trong.
- Áp lực nước nóng yếu hơn nước lạnh, lưới vòi sen phía nước nóng tắc nhanh.
- Nước nóng có mùi tanh hoặc mùi trứng thối: đây là dấu hiệu cần gọi thợ kiểm thanh magie và súc bình, không chỉ xả.
- Có giọt nước đọng quanh đáy bình hoặc dưới van an toàn: ghi lại, ngắt điện và gọi thợ, không tự siết.
Khi thấy dấu hiệu, ghi vào sổ ngày thấy và mô tả cụ thể. Thợ đến sẽ hỏi bạn câu "từ bao giờ", và câu trả lời có ngày tháng giúp họ phân biệt cặn bình thường với hỏng hóc.
Phần việc của thợ và một lần súc bình làm đúng trông thế nào
Xả ở van đáy chỉ đưa ra phần cặn rời. Lớp vảy bám chặt trên thanh đốt và thành bình, cùng tình trạng thanh magie, chỉ thợ có chuyên môn mới kiểm được vì phải tháo bình hoặc mở mặt bích, liên quan cả điện lẫn nước có áp. Đây là việc không nên tự làm.
Một lần súc bình làm đúng thường có các bước: thợ ngắt điện ở aptomat và đo lại cho chắc, khoá nước, xả cạn, tháo mặt bích để lấy cặn, kiểm thanh đốt, đo độ mòn thanh magie, thay gioăng nếu chai, lắp lại, cho nước đầy rồi mới cấp điện, cuối cùng thử chống giật và kiểm rò quanh mối nối. Nên dặn trước thợ: "Anh chị súc giúp nhà mình, tháo thanh magie cho xem rồi mới quyết thay hay chưa."
Hãy xin xem tận mắt phần cặn lấy ra và thanh magie cũ. Thanh còn hơn nửa thân thì thường chưa cần thay; thanh chỉ còn lõi sắt mảnh thì thay là đúng. Nếu thợ khuyên thay thanh đốt, hỏi họ chỉ chỗ hỏng cụ thể. Giữ lại phụ tùng cũ đến khi thấy bình chạy ổn vài ngày.
Với nhà dùng giếng, nên dặn thợ ghi lại lớp cặn dày hay mỏng. Thông tin đó cho bạn biết lịch xả của mình đang đủ dày hay chưa, và lần sau có thể giãn hay phải rút ngắn.
Ghi sổ thế nào để lần sau biết chỉnh lịch
Một trang sổ cho mỗi bình là đủ, dán ngay mặt trong cửa tủ phòng tắm hoặc lưu trong một bảng tính chung của cả nhà. Mẫu một dòng:
| Ngày | Việc | Ai làm | Nước xả ra thế nào | Mốc kế tiếp |
|---|---|---|---|---|
| Ngày xả | Xả cặn van đáy | Người trong nhà | Hai xô đầu nâu, sau trong | Cộng 3 tháng |
| Ngày súc | Súc bình, kiểm thanh magie | Thợ, ghi tên và số phiếu | Cặn dày, thanh mòn một nửa | Xả sau 3 tháng, súc sau 6 tháng |
| Ngày thấy dấu hiệu | Ghi chú | Người trong nhà | Bình kêu lụp bụp buổi sáng | Xả sớm trong tuần |
Cột "nước xả ra thế nào" là cột đáng giá nhất. Ghi bằng lời thường cũng được: "ra một xô đục rồi trong", "ra bùn nâu ba xô", "gần như trong ngay". Nếu tiện, chụp một ảnh xô nước đầu tiên đặt cạnh ảnh lần trước để so. Sau một năm, nhìn bốn năm dòng là biết nhà mình thuộc mức cặn nào, thay vì đoán. Đặt thêm một lời nhắc trên lịch điện thoại cho mốc kế tiếp, gắn tên người phụ trách để việc không trôi.
Những việc làm thừa và những việc nên làm thay
Nhiều nhà xả bình mỗi tháng vì nghe nói càng xả nhiều càng tốt. Với nước máy, việc này không thêm lợi gì mà chỉ tốn nước và làm van xả mau mòn gioăng. Với nước giếng, kể cả khi nhiễm sắt nặng, xả dày hơn mốc hai ba tháng hiếm khi đáng công; lúc đó tiền nên dồn vào bộ lọc đầu nguồn trước.
Cũng có nhà đổ giấm hoặc hoá chất tẩy cặn vào bình qua đường nước vào. Việc này không nên làm: hoá chất có thể ăn gioăng, ảnh hưởng thanh magie và lớp tráng men, và bạn không kiểm soát được việc xả sạch. Tẩy cặn trong bình, nếu cần, là việc của thợ với đúng loại dung dịch hãng cho phép.
Việc nên làm thay là xử lý từ gốc: làm sạch lưới lọc thô đầu nguồn đúng hạn, rửa lưới vòi sen phía nước nóng mỗi tháng, và hạ nhiệt độ cài đặt về mức vừa đủ dùng. Nước đun ở nhiệt độ thấp hơn kết tủa ít cặn hơn rõ rệt. Một nhà bốn người ở vùng giếng khoan nhiều vôi, sau khi gắn lọc thô và hạ nhiệt độ, thường giãn được từ ba tháng lên năm sáu tháng một lần xả.
Câu hỏi thường gặp
Bình nóng lạnh dùng nước giếng khoan có cần xả cặn nếu đã có máy lọc tổng không?
Vẫn cần, chỉ là giãn ra được. Máy lọc tổng giữ được cát, sắt và một phần vôi, nhưng không giữ hết khoáng hoà tan. Nhà có lọc tổng thường xả cặn bình khoảng bốn đến sáu tháng một lần và để thợ súc rửa mỗi năm một lần.
Xả cặn bình nóng lạnh có cần tắt điện không?
Bắt buộc phải ngắt aptomat cấp cho bình trước, rồi đợi nước nguội bớt vài giờ. Bình mất nước mà vẫn có điện sẽ làm cháy thanh đốt, còn nước vừa đun xong đủ nóng để gây bỏng khi chảy ra van xả.
Bình nóng lạnh không có van xả thì làm sao?
Khi đó người trong nhà không nên tự xả. Hãy ghi lịch theo bảng mức cặn rồi đặt thợ đến súc bình đúng hạn; thợ sẽ tháo đường ống hoặc mặt bích để lấy cặn, kiểm thanh magie và lắp lại kín nước trước khi cấp điện.
Nước nóng có màu vàng là do bình hay do giếng?
Mở vòi nước lạnh cùng chỗ để so. Nếu nước lạnh cũng vàng thì nguyên nhân ở nguồn nước và lọc đầu nguồn. Nếu chỉ nước nóng vàng thì cặn sắt trong bình hoặc ruột bình có vấn đề, nên xả sớm và gọi thợ kiểm.
Bao lâu thì nên thay thanh magie với nước giếng khoan?
Không có mốc cố định; thanh mòn nhanh hay chậm tuỳ nước. Với nước giếng nhiều khoáng, nên để thợ kiểm thanh mỗi sáu đến mười hai tháng và chỉ thay khi thanh đã mòn quá nửa. Đây là việc của thợ vì phải tháo bình có điện và nước áp lực.
Có nên hạ nhiệt độ bình để đỡ đóng cặn không?
Có. Nước đun ở mức vừa đủ tắm kết tủa ít vôi hơn nước đun thật nóng, đồng thời giảm nguy cơ bỏng cho trẻ nhỏ và người già. Nhiều nhà hạ nhiệt độ xong thấy lượng cặn mỗi lần xả giảm rõ sau vài tháng.