Hộp sơ cứu gia đình nên được soát toàn bộ khoảng 6 tháng một lần, cộng thêm một lần soát nhanh ngay sau mỗi lần dùng để bù thứ đã lấy ra. Mỗi lượt soát nhìn ba thứ: hạn in trên từng món (băng gạc vô trùng, dung dịch rửa, thuốc đang có), tình trạng bao bì (kín, khô, không ẩm mốc), và pin của các dụng cụ như nhiệt kế điện tử. Nhà có trẻ nhỏ, người già dùng thuốc thường xuyên, hay nhà đi du lịch nhiều thì soát dày hơn, khoảng mỗi quý.
Bài này chỉ bàn lịch và cách giữ hộp sơ cứu luôn dùng được. Hộp nên có những gì, thuốc nào phù hợp cho người nào trong nhà là việc nên hỏi bác sĩ, dược sĩ hoặc nhân viên y tế; triệu chứng bất thường thì đi khám. Phần dưới gồm bảng lịch, các bước soát một lượt trong hai mươi phút, dấu hiệu đồ hỏng trước hạn, chỗ cất làm hộp mau hỏng, và cách ghi để lần sau không phải lục lại từ đầu.
Bảng lịch soát hộp sơ cứu và tủ thuốc gia đình
Bảng chia theo nhóm đồ thường gặp trong hộp sơ cứu gia đình. Nhà bạn có nhóm nào thì dùng hàng đó; không cần mua thêm cho đủ bảng.
| Nhóm đồ | Bao lâu soát một lần | Xem gì | Dấu hiệu thay sớm |
|---|---|---|---|
| Băng gạc vô trùng, gạc miếng, băng dán vết thương | Khoảng 6 tháng | Hạn in trên gói, gói còn kín | Gói rách, ố vàng, ẩm, băng dán mất dính |
| Dung dịch rửa vết thương, nước muối sinh lý | Khoảng 6 tháng | Hạn, nắp kín, dung dịch trong | Đã mở nắp lâu, đổi màu, có cặn |
| Thuốc đang có trong hộp (theo đơn hoặc theo hướng dẫn) | Khoảng 3–6 tháng | Hạn trên vỉ, hộp; hướng dẫn còn đủ | Viên đổi màu, ẩm, chảy; mất vỏ hộp không còn hạn |
| Nhiệt kế điện tử, máy đo huyết áp tại nhà | Khoảng mỗi tháng nhìn pin, 6 tháng thử | Bật thử, pin, vỏ | Màn hình mờ, báo pin, kết quả thất thường |
| Kéo, nhíp, găng tay, túi chườm | Khoảng 6 tháng | Gỉ, đủ số, găng còn kín gói | Kéo gỉ, găng dính vào nhau |
| Hộp sơ cứu trên xe, túi du lịch | Khoảng 3 tháng và trước chuyến đi | Như trên, cộng thêm ảnh hưởng của nhiệt | Xe đỗ nắng nhiều, gói phồng, dung dịch đổi màu |
Hạn in trên từng món và hướng dẫn đi kèm là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo để xếp lịch. Dụng cụ đo như máy đo huyết áp có yêu cầu kiểm độ chính xác riêng thì làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc hỏi cơ sở y tế.
Một lượt soát hai mươi phút
Chọn một buổi có ánh sáng tốt, đổ hết đồ ra bàn. Đặt sẵn hai cái túi: một túi đồ giữ lại, một túi đồ loại bỏ.
- Lấy hết mọi thứ ra khỏi hộp, lau khô lòng hộp. Hộp ẩm hay có mùi mốc thì để khô hẳn trước khi cho đồ vào lại.
- Xem hạn từng món. Đọc kỹ dòng hạn dùng, không nhầm với ngày sản xuất. Quá hạn hoặc còn dưới một tháng thì cho vào túi loại bỏ hoặc ghi vào danh sách cần mua.
- Xem bao bì. Gói vô trùng rách góc thì coi như không còn vô trùng dù chưa hết hạn.
- Kiểm vỉ thuốc lẻ không còn vỏ hộp. Không rõ là thuốc gì, hạn bao giờ thì loại bỏ, không đoán.
- Bật thử nhiệt kế điện tử, thay pin nếu báo yếu. Kiểm đèn pin nhỏ trong hộp nếu có.
- Xếp lại theo nhóm: đồ băng bó một ngăn, dung dịch một ngăn, thuốc một ngăn, dụng cụ một ngăn. Món dùng nhiều nhất đặt trên cùng.
- Dán lên nắp trong một tờ giấy nhỏ: ngày soát, món nào gần hết hạn nhất và hạn của nó.
- Mua bù đồ đã thiếu trong tuần đó, đừng để tới lần soát sau.
Thuốc hết hạn không nên đổ xuống bồn cầu hay bồn rửa. Cách bỏ phù hợp ở địa phương, bạn hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế; trong lúc chờ, gói kín, để ngoài tầm với của trẻ.
Đồ hỏng trước hạn: nhìn ra thế nào
Băng dán mất độ dính. Hơi nóng, độ ẩm làm keo khô đi dù hạn còn dài. Dán thử một miếng lên mu tay; không bám thì thay cả hộp.
Gạc ố vàng trong gói kín. Thường do hộp để chỗ ẩm. Gạc đã ố thì không dùng cho vết thương hở.
Dung dịch đổi màu hoặc có cặn. Nhất là chai đã mở nắp nhiều lần. Ghi ngày mở lên nhãn chai mỗi khi mở chai mới; hướng dẫn trên chai thường có hạn dùng sau khi mở, ngắn hơn nhiều so với hạn in.
Viên thuốc đổi màu, ẩm, dính nhau. Bất kể hạn còn bao lâu, thuốc biến đổi hình dạng là bỏ. Thắc mắc thì mang tới hỏi dược sĩ.
Kéo, nhíp gỉ. Dụng cụ gỉ khó làm sạch, không nên chạm vào vết thương. Hộp để trong nhà tắm hay gần bếp thì dụng cụ gỉ rất nhanh.
Nhiệt kế điện tử cho số đo thất thường. Đo hai lần liền nhau trên cùng một người khoẻ mà ra hai con số chênh nhau nhiều, hoặc màn hình mờ, thường là do pin yếu. Thay pin rồi thử lại; vẫn thất thường thì thay nhiệt kế. Pin cúc áo dự phòng để chung trong hộp cũng có hạn, xem luôn khi soát.
Túi chườm lạnh dùng một lần bị phồng hoặc rò. Loại bóp cho lạnh có hoá chất bên trong; túi đã phồng, rò hay cứng lại thì bỏ, không bóp thử.
Soát nhanh ba phút sau mỗi lần dùng
Lượt soát sáu tháng chỉ có ích nếu giữa hai lượt, hộp không bị vơi dần mà không ai biết. Thói quen nhỏ sau mỗi lần dùng giữ cho hộp luôn đủ:
- Dùng xong món gì, người dùng tự ghi tên món đó vào tờ giấy dán trong nắp hộp, hoặc nhắn vào nhóm tin nhắn gia đình.
- Đóng kín lại gói đã mở; gói vô trùng đã mở mà chưa dùng hết thì bỏ phần còn lại, không cất lại vào hộp.
- Lau sạch kéo, nhíp, để khô rồi mới cất.
- Chai dung dịch vừa mở lần đầu thì ghi ngày mở lên nhãn chai.
- Cuối tuần, người giữ sổ đọc tờ giấy trong nắp và mua bù những món đã hết.
- Lần nào phải dùng tới hộp vì một vết thương khá nặng, ghi thêm món nào thiếu hoặc khó lấy lúc cần, để lần soát sáu tháng xếp lại cho hợp.
Nhà nhiều người thì giao hẳn việc giữ hộp cho một người, những người khác chỉ cần nhớ một việc: lấy món gì thì ghi lại. Không ai giữ thì hộp sẽ thành của chung không của ai.
Chỗ cất: lý do phần lớn hộp sơ cứu hỏng sớm
Hai chỗ cất phổ biến nhất lại là hai chỗ tệ nhất: tủ trong nhà tắm và nóc tủ lạnh. Nhà tắm ẩm và nóng mỗi lần có người tắm nước nóng; nóc tủ lạnh ấm vì hơi từ dàn tản nhiệt bốc lên. Đồ trong hộp để ở hai chỗ này thường hỏng sớm hơn hạn in khá nhiều. Chỗ hợp lý là ngăn tủ khô, mát, trong phòng khách hoặc hành lang, cao hơn tầm với của trẻ, nhưng người lớn nào trong nhà cũng biết và lấy được trong vài giây.
Hộp sơ cứu trên ô tô là trường hợp riêng: xe đỗ ngoài nắng thì trong cabin rất nóng, keo băng dán và dung dịch xuống cấp nhanh. Hộp trên xe nên soát khoảng mỗi quý, chỉ để đồ băng bó và dụng cụ, hạn chế để thuốc; trước mỗi chuyến đi xa thì soát thêm một lần.
Nhà nhiều tầng nên có một hộp chính ở tầng giữa và một túi nhỏ ở bếp cho các vết bỏng, đứt tay khi nấu. Hai hộp thì soát cùng một ngày, ghi chung một trang sổ.
Tình huống: lịch soát theo hoàn cảnh gia đình
Nhà có trẻ dưới sáu tuổi. Trẻ hay trầy xước, sốt bất chợt, nên đồ trong hộp vơi nhanh. Soát khoảng mỗi quý, và soát nhanh sau mỗi lần trẻ ốm. Hộp phải có nắp khoá hoặc để chỗ trẻ không leo tới.
Nhà có người già dùng thuốc hằng ngày. Thuốc hằng ngày của ông bà nên để riêng, không lẫn vào hộp sơ cứu, để lúc soát không bị nhầm. Lịch soát thuốc hằng ngày do người chăm sóc chính giữ, hạn thuốc theo đơn của bác sĩ.
Gia đình hay đi du lịch. Có một túi sơ cứu du lịch riêng thay vì bốc từ hộp nhà mỗi lần đi. Soát túi trước mỗi chuyến, bù đồ sau mỗi chuyến.
Phòng trọ của người đi làm một mình. Một hộp nhỏ với băng dán, gạc, dung dịch rửa và nhiệt kế là đủ cho phần lớn tình huống. Soát sáu tháng một lần, ghi lời nhắc trên lịch điện thoại.
Nhà cho thuê phòng. Chủ nhà để một hộp chung ở chỗ ai cũng biết, soát sáu tháng một lần, và nhắc người thuê báo khi lấy đồ ra dùng.
Ghi sổ, và những thứ làm thừa
Sổ hộp sơ cứu đơn giản nhất là một trang có ba cột: món, hạn, ghi chú. Mỗi lần soát, chép lại hạn của món gần hết hạn nhất lên đầu trang; đó là mốc nhắc kế tiếp nếu nó đến sớm hơn mốc sáu tháng. Đặt hai lời nhắc trên lịch điện thoại vào hai tháng cố định trong năm, ví dụ tháng đầu năm và tháng giữa năm, đi cùng lượt soát mặt nạ thoát hiểm và chăn chữa cháy cho đỡ phải nhớ thêm.
Những việc thừa hay gặp: mua hộp sơ cứu trọn bộ thật to rồi để quá hạn gần hết vì không dùng tới; tích trữ thuốc nhiều hơn nhu cầu vì đang có khuyến mãi; giữ lại vỉ thuốc lẻ không tên "phòng khi cần". Hộp nhỏ, đủ món nhà mình hay dùng, được soát đều đặn có ích hơn một hộp lớn bị bỏ quên.
Việc không làm: tự pha trộn, chiết thuốc sang lọ khác không ghi tên và hạn, hay dùng thuốc của người này cho người khác theo kinh nghiệm. Những câu hỏi về dùng thuốc cho ai, liều bao nhiêu thuộc về dược sĩ và bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Hộp sơ cứu gia đình bao lâu nên kiểm tra một lần?
Mốc tham khảo là khoảng 6 tháng một lần cho cả hộp, cộng thêm một lần soát nhanh sau mỗi lần dùng. Nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc hay đi du lịch thì soát dày hơn, khoảng mỗi quý một lần.
Băng gạc vô trùng quá hạn có dùng được không?
Không nên dùng cho vết thương hở. Sau hạn, nhà sản xuất không còn bảo đảm độ vô trùng. Gói rách góc, ố vàng hoặc ẩm cũng coi như không còn vô trùng dù hạn còn dài. Thay gói mới và ghi hạn mới vào sổ.
Tủ trong nhà tắm có phải chỗ tốt để cất hộp sơ cứu không?
Không. Nhà tắm ẩm và nóng mỗi lần tắm nước nóng, làm băng dán mất dính, gạc ố, dụng cụ gỉ và thuốc dễ biến đổi. Nên cất ở ngăn tủ khô, mát trong phòng khách hoặc hành lang, cao hơn tầm với của trẻ.
Thuốc hết hạn trong hộp sơ cứu bỏ đi thế nào?
Không đổ xuống bồn cầu hay bồn rửa. Hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế gần nhà về cách bỏ phù hợp ở địa phương. Trong lúc chờ, gói kín lại và để ngoài tầm với của trẻ nhỏ và vật nuôi.
Hộp sơ cứu trên ô tô có cần soát riêng không?
Cần, và nên dày hơn hộp ở nhà, khoảng mỗi quý và trước mỗi chuyến đi xa. Cabin xe đỗ ngoài nắng rất nóng nên keo băng dán, dung dịch xuống cấp nhanh. Hạn chế để thuốc trên xe, ưu tiên đồ băng bó và dụng cụ.
Nên để những thuốc gì trong hộp sơ cứu gia đình?
Điều này tuỳ người trong nhà, tuổi, bệnh nền và thuốc đang dùng, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn đúng. Việc của lịch bảo dưỡng là giữ cho những gì đã có trong hộp còn hạn, còn dùng được và đủ số lượng.