Cửa cuốn của nhà ở nên được thợ bảo dưỡng khoảng 6–12 tháng một lần (kiểm motor, lò xo hoặc bộ tời, nút bấm, bộ lưu điện nếu có), còn chủ nhà tự lau ray và đáy cửa khoảng mỗi tháng. Nhà mặt phố bụi, cửa đóng mở nhiều lần mỗi ngày, nhà ven biển thì rút xuống khoảng 4–6 tháng. Bản lề cửa đi, ray cửa lùa và ổ khoá cần lau và tra dầu khoảng 3–6 tháng một lần.
Cửa là thứ dùng hằng ngày nên người ta chỉ để ý khi nó kẹt, kêu hay không khoá được. Lúc đó thường là tối muộn hoặc trước chuyến đi xa. Lịch dưới đây gom cửa cuốn, cửa đi, cửa sổ, cửa lùa và khoá vào một chỗ để bạn làm một lần cho cả nhà.
Lịch bảo dưỡng cửa và khoá cho cả nhà
Bảng dùng cho nhà phố có cửa cuốn mặt tiền, cửa đi gỗ hoặc nhôm, cửa sổ nhôm kính và cửa lùa ban công.
| Hạng mục | Bao lâu một lần (tham khảo) | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Ray và đáy cửa cuốn | Hằng tháng | Tự làm, cửa ở vị trí mở hết, ngắt điện motor | Cửa chạy giật, kêu rít, lệch một bên |
| Motor, bộ tời, lò xo, nút bấm, điều khiển | Khoảng 6–12 tháng | Thợ cửa cuốn | Motor kêu to, nóng, cửa dừng giữa chừng |
| Bộ lưu điện cửa cuốn | Thử mỗi 3 tháng; thay ắc quy theo khuyến cáo thợ | Tự thử bằng cách ngắt điện; thay ắc quy để thợ | Mất điện cửa không chạy |
| Bản lề cửa đi, cửa phòng | Khoảng 3–6 tháng | Tự làm | Cửa kêu cót két, cửa xệ chạm sàn |
| Ray và bánh xe cửa lùa | Khoảng 1–3 tháng lau, 6 tháng kiểm bánh xe | Tự lau; thay bánh xe để thợ | Phải đẩy mạnh mới chạy, bật khỏi ray |
| Ổ khoá, ruột khoá | Khoảng 6 tháng | Tự làm | Chìa xoay nặng, phải lắc mới mở |
| Gioăng cửa nhôm kính | Khoảng 6–12 tháng xem | Tự xem; thay gioăng để thợ | Gió lùa, nước hắt vào khi mưa |
Mốc trong bảng là khoảng tham khảo; với cửa cuốn, sổ hướng dẫn và lời dặn của đơn vị lắp đặt là chuẩn, nhất là về chu kỳ bảo dưỡng motor và lưu điện.
Lau ray cửa cuốn hằng tháng: năm bước, mười phút
Phần lớn cửa cuốn kêu và chạy giật là do bụi, cát, lá khô dồn trong ray. Việc này chủ nhà tự làm được, chỉ cần làm đúng thứ tự an toàn.
- Kéo cửa lên vị trí mở hết, rồi ngắt aptomat hoặc rút nguồn của motor cửa để không ai bấm điều khiển trong lúc bạn làm. Cất điều khiển khỏi tầm tay trẻ nhỏ.
- Dùng chổi nhỏ hoặc máy hút bụi cầm tay quét sạch rãnh ray hai bên, từ trên tầm tay xuống dưới chân.
- Lau ray bằng khăn ẩm, rồi khăn khô. Không xịt nước mạnh vào ray và hộp motor.
- Lau sạch thanh đáy cửa và gioăng cao su dưới đáy, xem gioăng có rách không.
- Bật lại nguồn, chạy cửa xuống lên một lượt, đứng xa, nghe tiếng và nhìn cửa có chạy đều hai bên không.
Không tự tra mỡ đặc vào ray cửa cuốn khi chưa hỏi thợ: nhiều loại ray không cần, mỡ bám thêm bụi còn làm kẹt nặng hơn. Không đứng hoặc để trẻ con chơi dưới cửa đang chạy. Hộp motor, lò xo, trục cuốn ở trên cao và chịu lực lớn, mọi việc ở đó là việc của thợ.
Việc của thợ cửa cuốn trong một lần bảo dưỡng
Kiểm motor và bộ tời. Nghe tiếng chạy, kiểm độ nóng sau vài lần chạy liên tục, siết lại bu lông giá đỡ motor và trục.
Cân chỉnh hành trình. Đặt lại điểm dừng trên và dưới để cửa không đâm xuống sàn hay cuốn quá lên.
Kiểm cơ cấu an toàn. Nhiều bộ cửa có cảm biến hoặc chức năng tự dừng, đảo chiều khi gặp vật cản. Thợ làm đúng sẽ thử chức năng này trước mặt bạn.
Kiểm lưu điện và tay quay hoặc dây kéo khẩn cấp. Đảm bảo khi mất điện bạn vẫn mở được cửa để ra ngoài. Hỏi thợ chỉ lại cách mở cửa bằng tay một lần, và ghi vào sổ.
Kiểm điều khiển, nút bấm. Thay pin điều khiển nếu yếu; hỏi cách xoá điều khiển bị mất để người lạ không mở được cửa nhà bạn.
Báo tình trạng, không thay bừa. Thợ đúng nghề sẽ nói rõ cái gì còn tốt, cái gì sắp tới hạn, cái gì cần thay ngay và vì sao. Nếu được báo thay motor, xin xem phần hỏng, hỏi thêm một nơi trước khi quyết.
Ghi phiếu sau khi làm. Một lần bảo dưỡng tử tế kết thúc bằng phiếu hoặc tin nhắn ghi ngày, việc đã làm, phụ tùng đã thay nếu có và mốc hẹn lần sau. Không có phiếu thì tự ghi lại ngay khi thợ còn ở đó, đọc cho thợ nghe xác nhận. Câu nên nói: "Anh/chị ghi giúp nhà mình đã kiểm những gì, thay gì, bao lâu nữa quay lại." Phiếu này là căn cứ khi cửa trục trặc trong thời gian bảo hành dịch vụ.
Cửa đi, cửa sổ, cửa lùa và ổ khoá: phần tự làm
Mấy việc này nên gom vào một buổi mỗi quý, mất chừng nửa tiếng cho nhà ba bốn tầng.
- Bản lề: mở cửa ra, lau sạch bụi ở bản lề, nhỏ một hai giọt dầu máy loại nhẹ vào khe trục, đóng mở vài lần cho dầu thấm, lau dầu thừa. Siết lại vít bản lề nếu lỏng; cửa xệ nặng, vít bắt vào gỗ đã toác thì gọi thợ mộc.
- Ray cửa lùa: hút bụi, cát, côn trùng chết trong rãnh, lau khăn ẩm. Khơi thông lỗ thoát nước nhỏ ở ray dưới cửa nhôm kính để mùa mưa nước không tràn vào.
- Ổ khoá: dùng loại bột hoặc dầu chuyên cho ổ khoá theo hướng dẫn trên bao bì, không dùng dầu ăn hay mỡ đặc. Cắm chìa xoay vài lần.
- Tay nắm và chốt: siết lại vít, kiểm chốt cửa sổ gài được chắc, nhất là trước mùa bão.
- Gioăng: nhìn gioăng cao su quanh cửa nhôm kính có nứt, co ngót, bong khỏi khe không; ghi lại để thay một lượt.
Ổ khoá cửa chính dùng nhiều năm mà chìa đã mòn, phải lắc mới mở, thì nên nhờ thợ khoá xem trước khi kẹt hẳn lúc nửa đêm. Đánh thêm chìa từ chìa gốc chứ không từ chìa đã mòn.
Giữ chìa gốc ở một chỗ cố định trong nhà, ghi trong sổ chìa nào mở cửa nào. Nhà vừa đổi người thuê, người giúp việc nghỉ hoặc làm mất chìa thì cân nhắc thay ruột khoá, việc này nhanh và rẻ hơn nhiều so với thay cả bộ khoá.
Theo mùa: trước mưa, trước bão, mùa nồm, nhà ven biển
Trước mùa mưa, ưu tiên ray cửa lùa và gioăng cửa nhôm kính, vì nước hắt vào nhà thường đi qua đúng hai chỗ này. Trước mùa bão, kiểm chốt và khoá của mọi cửa sổ, cửa ban công: cửa không gài chặt được thì gió giật mở. Cửa cuốn mặt tiền trước mùa bão nên được thợ kiểm một lượt, nhất là lưu điện, vì bão hay đi kèm mất điện.
Mùa nồm, cửa gỗ có thể nở và kẹt nhẹ; đừng vội bào cửa, đợi trời khô vài tuần thường tự hết. Cửa nào kẹt quanh năm mới cần thợ mộc chỉnh.
Nhà ven biển, hơi muối làm ray, bản lề, lò xo, bu lông gỉ nhanh hơn nhiều. Lau ray và bản lề bằng khăn ẩm nước ngọt mỗi tháng, rút chu kỳ thợ cửa cuốn xuống khoảng 4–6 tháng, và hỏi thợ về vật tư chịu gỉ khi phải thay.
Trước khi cả nhà đi vắng dài ngày, như về quê dịp Tết, chạy thử cửa cuốn vài lượt, thử lưu điện, kiểm khoá cửa sau và cửa sân thượng. Về nhà, việc đầu tiên là chạy cửa cuốn lên xuống một lượt và lau ray, vì bụi đọng sau vài tuần đóng im cũng đủ làm cửa giật.
Ghi sổ cửa: một bảng nhỏ đỡ nhiều phiền
Lập một bảng nhỏ với các cột: tên cửa (cửa cuốn mặt tiền, cửa ban công tầng hai…), loại cửa, ngày lắp, ngày bảo dưỡng gần nhất, việc đã làm, ai làm, mốc kế tiếp. Riêng cửa cuốn ghi thêm thông tin đơn vị lắp đặt, thời gian bảo hành motor, ngày thay ắc quy lưu điện.
Ghi luôn cách mở cửa cuốn bằng tay khi mất điện, kèm chỗ để tay quay hoặc dây kéo, và dán một bản nhỏ ở mặt trong gần cửa. Đây là thông tin cả nhà cần biết, kể cả người già và trẻ lớn, chứ không chỉ người hay mở cửa. Đặt nhắc trên lịch điện thoại: lau ray hằng tháng, tra dầu bản lề và khoá mỗi quý, gọi thợ cửa cuốn mỗi sáu đến mười hai tháng.
Khi thợ đến, mở bảng này ra cho họ xem lần trước đã làm gì. Thợ biết lịch sử thì kiểm đúng chỗ hơn, và bạn cũng dễ nhận ra khi bị báo thay một thứ vừa thay năm ngoái.
Dấu hiệu cửa cuốn cần gọi thợ sớm, xếp theo mức gấp
Gấp, ngừng dùng và gọi ngay. Cửa rơi nhanh bất thường khi đi xuống, nghe tiếng bật mạnh ở trục trên, cửa lệch hẳn một bên và kẹt trong ray, có mùi khét từ hộp motor. Để cửa ở vị trí an toàn, ngắt nguồn và không cho ai đứng dưới.
Sớm, trong vài ngày. Cửa dừng giữa chừng rồi mới chạy tiếp, motor kêu to hơn trước hoặc nóng hẳn sau vài lần chạy, điều khiển lúc nhận lúc không dù đã thay pin.
Theo dõi, đưa vào lần bảo dưỡng tới. Cửa kêu rít nhẹ dù đã lau ray, gioăng đáy rách, thanh đáy móp nhẹ, lưu điện chạy được ít lần hơn trước.
Nhà có trẻ nhỏ. Cất điều khiển ở chỗ cao, dặn trẻ không chơi dưới cửa hay chui qua khi cửa đang chạy. Nếu cửa không có chức năng tự dừng khi gặp vật cản, hỏi thợ về việc bổ sung trong lần bảo dưỡng tới.
Câu hỏi thường gặp
Cửa cuốn nhà ở bao lâu thì cần thợ bảo dưỡng?
Thường khoảng 6 đến 12 tháng một lần. Cửa đóng mở nhiều lần mỗi ngày, nhà mặt phố nhiều bụi hoặc nhà ven biển nên rút xuống khoảng 4 đến 6 tháng. Sổ hướng dẫn của đơn vị lắp đặt là căn cứ chính.
Chủ nhà có thể tự làm gì cho cửa cuốn?
Lau sạch ray và đáy cửa khoảng mỗi tháng sau khi kéo cửa lên hết và ngắt nguồn motor, thử bộ lưu điện mỗi vài tháng. Phần motor, lò xo, trục cuốn ở trên cao và chịu lực lớn thì để thợ.
Có nên tra mỡ vào ray cửa cuốn không?
Không nên tự tra khi chưa hỏi thợ. Nhiều loại ray không cần mỡ, mỡ đặc bám thêm bụi cát còn làm cửa chạy nặng và kẹt hơn. Thường chỉ cần giữ ray sạch và khô.
Bao lâu nên tra dầu bản lề và ổ khoá?
Khoảng 3 đến 6 tháng một lần với bản lề, khoảng 6 tháng với ổ khoá. Dùng dầu máy loại nhẹ cho bản lề, loại chuyên cho ổ khoá theo hướng dẫn, không dùng dầu ăn hay mỡ đặc.
Mất điện thì mở cửa cuốn thế nào?
Nếu có bộ lưu điện thì cửa vẫn chạy được một số lần. Không có hoặc lưu điện hết thì dùng tay quay hoặc dây kéo khẩn cấp theo cách thợ hướng dẫn. Hãy nhờ thợ chỉ lại và ghi cách làm dán gần cửa.
Cửa lùa nhôm kính đẩy nặng thì nên làm gì?
Trước tiên hút bụi, cát trong ray và lau sạch, thường sẽ nhẹ hơn rõ. Nếu vẫn nặng, cửa bật khỏi ray hoặc nghe tiếng lạo xạo ở bánh xe thì nhờ thợ kiểm và thay bánh xe.