Mùa nồm ở miền Bắc thường rơi vào khoảng cuối tháng Hai đến tháng Tư, có năm sớm từ giữa tháng Giêng. Lịch chuẩn bị nên bắt đầu khoảng 2–4 tuần trước đó: kiểm máy hút ẩm và điều hoà có chế độ làm khô, dọn tủ quần áo, kê đồ gỗ cách tường; trong những ngày nồm thì đóng cửa đúng lúc và lau sàn hằng ngày; hết nồm khoảng 1–2 tuần thì soát mốc và xử lý chỗ ẩm còn sót.
Nồm không làm hỏng nhà trong một ngày, nhưng một mùa nồm không chuẩn bị để lại mốc ở mặt sau tủ, góc tường, gioăng cửa và đồ da, đồ gỗ. Phần dưới đây sắp theo thời gian để bạn dán lên tủ lạnh và làm từng mốc.
Lịch theo tháng cho một mùa nồm
Các mốc dưới đây lấy theo năm có nồm điển hình. Năm rét kéo dài thì dời lùi lại, năm ấm sớm thì làm sớm hơn.
| Thời điểm | Việc cần làm | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu cần làm sớm hơn |
|---|---|---|---|
| Đầu tháng Giêng đến giữa tháng Hai | Vệ sinh và chạy thử máy hút ẩm, kiểm chế độ làm khô của điều hoà | Tự làm phần bình chứa và lưới lọc; điều hoà kém thì gọi thợ | Máy hút ẩm chạy lâu mà bình đầy chậm, có mùi |
| Trước nồm 2 tuần | Dọn tủ quần áo, tủ giày, đặt túi hút ẩm, kê đồ gỗ cách tường | Tự làm | Tủ có mùi ẩm từ mùa đông |
| Trước nồm 1 tuần | Kiểm gioăng cửa, khe cửa sổ để đóng kín được | Tự xem; thay gioăng hỏng để thợ | Cửa đóng vẫn có gió lùa |
| Những ngày nồm | Đóng cửa, chạy hút ẩm, lau sàn khô, đổ nước bình máy hút ẩm hằng ngày | Tự làm | Sàn đọng nước từ sáng, tường lấm tấm hạt nước |
| Ngày hửng nắng xen giữa | Mở cửa thông gió vài giờ buổi trưa, phơi chăn đệm | Tự làm | Trời khô, gió bắc nhẹ |
| Hết nồm 1–2 tuần | Soát mốc góc tường, mặt sau tủ, gioăng tủ lạnh, đồ da | Tự làm phần lau; mốc lan rộng gọi thợ xử lý tường | Chấm đen loang, mùi mốc không hết sau khi thông gió |
Đây là khung tham khảo; thời điểm nồm mỗi năm mỗi khác, nên theo dõi dự báo thời tiết chính thức về độ ẩm và gió nồm để dời mốc.
Trước nồm: chuẩn bị máy hút ẩm và điều hoà
Máy hút ẩm nằm im cả năm, đến ngày nồm đầu tiên mới bật lên thì hay gặp bình chứa có mùi hoặc máy chạy yếu. Làm trước vài tuần theo các bước sau.
- Rút phích cắm máy hút ẩm trước khi làm bất cứ việc gì.
- Tháo bình chứa nước, rửa bằng nước sạch và chút nước rửa chén, tráng kỹ, để khô hẳn.
- Tháo lưới lọc bụi phía sau hoặc bên hông máy, rửa hoặc hút bụi theo hướng dẫn của máy, phơi khô trong bóng râm rồi lắp lại.
- Đặt máy nơi thoáng, cách tường khoảng hai ba gang tay, cắm điện, chạy thử khoảng một giờ ở mức cao. Bình bắt đầu có nước và không có mùi lạ là được.
- Với điều hoà có chế độ làm khô, vệ sinh lưới lọc mặt lạnh (ngắt điện trước), bật chế độ khô khoảng nửa giờ xem máy có chạy và nước ngưng có thoát ra ống xả không.
- Nếu điều hoà nhỏ nước trong nhà hoặc chạy chế độ khô mà phòng vẫn ẩm, gọi thợ bảo dưỡng trước mùa thay vì chờ tới giữa nồm.
Ghi vào sổ ngày vệ sinh máy hút ẩm. Phần lớn máy gia đình chỉ cần vệ sinh lưới khoảng 2–4 tuần một lần trong mùa chạy nhiều, và một lần trước khi cất máy.
Trong những ngày nồm: thói quen hằng ngày
Đóng cửa khi nồm, mở khi khô. Gió nồm mang hơi nước ấm vào gặp sàn và tường lạnh nên đọng thành nước. Ngày nồm đóng cửa sổ và cửa ban công, chỉ mở khi trời chuyển gió bắc khô hoặc hửng nắng.
Ưu tiên hút ẩm phòng ngủ và phòng để đồ. Một máy hút ẩm gia đình không đủ cho cả nhà nhiều tầng. Đóng cửa phòng cần hút, chạy máy ở đó, xong chuyển phòng khác. Phòng ngủ của trẻ nhỏ và người già nên được ưu tiên.
Lau sàn bằng khăn khô hoặc cây lau vắt kiệt. Lau ướt lúc này chỉ thêm nước. Sàn gạch bóng đọng nước rất trơn, nhất là cầu thang; đặt thảm thấm ở chân cầu thang và nhắc người già đi chậm.
Đổ nước bình máy hút ẩm mỗi ngày. Bình đầy thì máy tự ngắt và đứng im cả đêm. Ngày nồm nặng có khi phải đổ hai lần.
Không phơi quần áo trong phòng kín. Phơi trong nhà làm ẩm tăng thêm. Dùng máy sấy hoặc phơi trong phòng có máy hút ẩm đang chạy và đóng cửa.
Đồ đạc dễ hỏng nhất trong mùa nồm và cách giữ
Không phải mọi thứ đều cần lo. Danh sách sau là những thứ hay bị mốc hoặc hỏng sau một mùa nồm, xếp theo mức hay gặp.
- Tủ quần áo gỗ ép, nhất là tủ áp tường ngoài: kê cách tường một chút, đặt túi hút ẩm, mở cửa tủ vài giờ vào ngày khô.
- Đồ da (giày, túi, áo khoác): lau khô, nhét giấy vào giày, cất trong túi vải thoáng chứ không bọc nilon kín.
- Sàn gỗ công nghiệp: lau khô ngay khi thấy đọng nước, không để nước đứng lâu ở mép ván.
- Gioăng tủ lạnh và gioăng cửa nhôm kính: lau khô, chỗ có chấm đen thì lau bằng khăn ẩm rồi lau khô lại.
- Đồ điện tử, ổ cắm sát tường ẩm: nhìn xem có đọng nước không; ổ cắm ướt thì ngắt aptomat khu đó và gọi thợ điện, không tự lau bên trong ổ.
- Sách, giấy tờ quan trọng: cất hộp kín có gói hút ẩm, đặt ở tầng giá cao, xa tường ngoài.
Sau nồm: soát mốc và khi nào gọi thợ
Khi trời đã khô ráo được khoảng một hai tuần, đi một vòng soát mốc. Kéo tủ lớn ra một chút nhìn mặt sau, xem các góc trần phòng tắm, chân tường tầng trệt, mép gioăng cửa, trong ngăn kéo. Mốc nhỏ trên bề mặt đồ đạc lau bằng khăn ẩm rồi để khô; vải bọc mốc đem giặt và phơi nắng.
Mốc trên tường cần nhìn kỹ hơn. Chấm mốc nhỏ ở góc phòng tắm hay gặp, lau sạch rồi theo dõi. Mốc lan thành mảng, sơn phồng, tường sờ thấy ẩm cả khi trời đã khô nhiều ngày là dấu hiệu tường đang ngậm nước từ nguồn khác: thấm từ nhà bên, từ ống nước âm tường hoặc hơi ẩm từ nền lên. Việc đó không phải do nồm, cần thợ kiểm tra nguồn ẩm. Câu nên nói với thợ: "Tường này nồm xong vẫn ẩm, anh/chị kiểm giúp xem ẩm từ đâu trước khi tính sơn lại."
Người trong nhà có cơ địa dị ứng thì nên dọn mốc kỹ hơn và sớm hơn; nếu có biểu hiện bất thường về sức khoẻ thì đi khám, đừng tự đoán do mốc.
Hai tình huống cụ thể
Nhà ống ba tầng, tầng trệt lát gạch bóng, có người già ở tầng một. Ưu tiên của nhà này là sàn và cầu thang không trơn: thảm thấm chân cầu thang, lau khô sàn sáng và tối, máy hút ẩm chạy ở phòng ông bà ban đêm, cửa tầng trệt đóng kín những ngày nồm. Trước mùa, kiểm tay vịn cầu thang chắc chắn. Sau mùa, kéo tủ áp tường tầng trệt ra xem mốc vì tầng trệt hay ẩm nhất.
Căn hộ chung cư một phòng ngủ, người thuê đi làm cả ngày. Không có máy hút ẩm thì dùng chế độ làm khô của điều hoà vào buổi tối, đóng cửa ban công, đặt túi hút ẩm trong tủ quần áo và tủ giày. Báo chủ nhà sớm nếu thấy tường ngoài loang ẩm ngay mùa đầu, chụp ảnh có ngày để khỏi tranh cãi khi trả nhà.
Ghi lại để mùa sau nhẹ hơn
Ghi ba thứ: ngày bắt đầu và kết thúc đợt nồm năm nay, chỗ nào trong nhà đọng nước nhiều nhất, và chỗ nào bị mốc sau mùa. Ba dòng này giúp năm sau bạn biết đặt máy hút ẩm ở đâu, kê lại đồ ở góc nào, có cần gọi thợ xử lý tường nào không.
Thêm một dòng cho máy hút ẩm: ngày vệ sinh, tình trạng bình chứa, máy có chạy ổn không. Máy nào qua hai mùa mà hút yếu dần dù đã vệ sinh lưới thì ghi chú để mang đi kiểm tra trước mùa sau, không đợi đến ngày nồm đầu tiên mới biết.
Cuối cùng là hai nhắc trên lịch điện thoại: một nhắc vào khoảng giữa tháng Giêng để làm các việc chuẩn bị, một nhắc khoảng cuối tháng Tư để soát mốc. Hai nhắc này cộng với ba dòng ghi chép là đủ để mùa nồm thành việc thường niên, không còn là chuyện bất ngờ mỗi năm.
Nhà nào bị nồm nặng hơn và cần làm dày hơn
Tầng trệt và tầng hầm. Nền sát đất giữ lạnh lâu nhất nên đọng nước nhiều nhất. Nhà có tầng trệt lát gạch men bóng hoặc đá thì cần lau khô ngày hai lần và chạy hút ẩm ở đây trước.
Nhà đóng kín cả mùa đông. Tường và sàn lạnh sâu sau nhiều tuần rét, nên khi gió nồm về thì đọng nước rất nhanh. Nhà kiểu này nên mở thông gió vào những trưa hửng nắng cuối đông để tường ấm dần lên trước khi nồm tới.
Phòng ít người ở. Phòng khách ít dùng, phòng để đồ, phòng của người đi làm xa là nơi mốc phát triển âm thầm vì không ai nhìn thấy. Mỗi tuần mở cửa phòng ra xem một lần, đặt túi hút ẩm trong tủ.
Nhà có tường ngoài hướng gió đông nam. Mặt tường đón gió ẩm trực tiếp, đồ kê sát mặt tường này dễ mốc mặt sau. Kê cách tường và mở tủ cho thoáng vào ngày khô.
Nhà có người già, trẻ nhỏ hoặc người dị ứng. Không có gì khác về việc phải làm, chỉ khác về nhịp: lau sàn dày hơn để tránh trơn ngã, dọn mốc sớm hơn, ưu tiên máy hút ẩm cho phòng ngủ của họ.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm ở miền Bắc thường bắt đầu khi nào?
Thường khoảng cuối tháng Hai đến tháng Tư, có năm xuất hiện sớm từ giữa tháng Giêng khi gió đông nam ẩm tràn về sau đợt rét. Theo dõi dự báo thời tiết chính thức để biết đợt nồm cụ thể của từng năm.
Máy hút ẩm cần vệ sinh bao lâu một lần trong mùa nồm?
Bình chứa nước đổ hằng ngày, lưới lọc bụi thường vệ sinh khoảng 2 đến 4 tuần một lần khi máy chạy nhiều. Trước khi cất máy cuối mùa nên rửa bình, làm sạch lưới và để khô hẳn.
Có nên mở cửa cho thoáng vào ngày nồm không?
Không nên mở khi đang nồm vì hơi nước ấm vào nhà sẽ đọng trên sàn và tường lạnh. Chỉ mở cửa thông gió khi trời chuyển gió bắc khô hoặc hửng nắng, thường vào buổi trưa.
Điều hoà có thay được máy hút ẩm trong mùa nồm không?
Điều hoà có chế độ làm khô giúp giảm ẩm khá tốt cho một phòng đóng kín. Muốn dùng hiệu quả thì vệ sinh lưới lọc trước mùa và kiểm ống thoát nước ngưng, nếu máy nhỏ nước thì gọi thợ.
Tường bị mốc sau nồm có cần sơn lại ngay không?
Chấm mốc nhỏ lau sạch và theo dõi là đủ. Nếu tường vẫn ẩm nhiều ngày sau khi trời khô, mốc lan thành mảng, thì cần thợ tìm nguồn ẩm trước, xử lý xong mới tính sơn lại.
Làm sao giữ sàn gạch không trơn trong những ngày nồm?
Đóng cửa ngày nồm, chạy hút ẩm, lau sàn bằng khăn khô hoặc cây lau vắt thật kiệt, đặt thảm thấm ở chân cầu thang và lối đi chính. Nhà có người già nên lau khô sàn cả sáng lẫn tối.