Ổ cắm kéo dài và dây sạc nên được soi bằng mắt và sờ khoảng mỗi tháng một lần, cùng lượt với các việc an toàn khác trong nhà. Ổ cắm kéo dài dùng hằng ngày thường xuống cấp sau khoảng 2–4 năm, cái cắm nồi cơm, ấm siêu tốc hay bàn là thì nhanh hơn; dây sạc điện thoại thay ngay khi vỏ nứt ở cổ. Ổ cắm âm tường lỏng, nóng hay có vết sạm thì gọi thợ điện, cùng một lần kiểm tổng điện nhà khoảng 2–3 năm.
Không có ngày hết hạn in sẵn cho một ổ cắm kéo dài, nên thứ quyết định là dấu hiệu, và dấu hiệu chỉ có ích nếu có người nhìn thường xuyên. Phần lớn ổ cắm gây chuyện nằm ở chỗ khuất: sau tủ lạnh, dưới gầm bàn làm việc, sau đầu giường. Dưới đây là cách đi một vòng soi cả nhà trong mười lăm phút, các mốc thay, thói quen cắm làm ổ chết sớm, và phần nào phải để thợ.
Bảng mốc cho ổ cắm, dây nối và dây sạc
Mốc thay ổ cắm kéo dài và dây sạc phụ thuộc vào thứ cắm vào nó hơn là tuổi. Bảng chia theo cách dùng để bạn đặt mỗi cái vào đúng hàng.
| Thứ cần soi | Soi bao lâu một lần | Mốc thay tham khảo | Tự làm hay gọi thợ | Dấu hiệu thay ngay |
|---|---|---|---|---|
| Ổ kéo dài cắm đồ sinh nhiệt (nồi cơm, ấm siêu tốc, bàn là, lò nướng nhỏ) | Khoảng mỗi tháng | Khoảng 1–2 năm | Tự thay ổ mới | Nhựa ngả vàng, chỗ cắm sạm, phích cắm ra lỏng |
| Ổ kéo dài cho tivi, máy tính, đèn, sạc | Khoảng mỗi quý | Khoảng 3–4 năm | Tự thay ổ mới | Ấm nóng khi sờ, đèn báo chập chờn |
| Dây sạc điện thoại, máy tính bảng | Khi dùng hằng ngày, nhìn lướt | Khi vỏ nứt, lộ lõi | Tự thay | Cổ dây gãy gập, đầu cắm nóng ran, sạc lúc được lúc không |
| Ổ cắm âm tường hay dùng (bếp, máy giặt, bàn làm việc) | Khoảng mỗi tháng | Không có mốc cố định | Thợ điện | Mặt ổ nóng, có tiếng lách tách, phích cắm tuột ra dễ |
| Ổ cắm âm tường ít dùng | Khoảng 6 tháng | Không có mốc cố định | Thợ điện | Mặt ổ nứt, lỏng khỏi tường |
| Dây điện đi nổi, dây của thiết bị lớn | Khoảng 6 tháng | Theo đánh giá của thợ | Thợ điện | Vỏ dây giòn, nứt, bị gập dưới chân tủ |
Hướng dẫn đi kèm ổ cắm và thiết bị là chuẩn; bảng là khoảng tham khảo. Tự thay ở đây chỉ có nghĩa là mua ổ kéo dài, dây sạc mới rồi cắm vào; mọi việc tháo mặt ổ âm tường, đấu dây đều để thợ điện.
Vòng soi mười lăm phút mỗi tháng, đi theo phòng
Đi theo một thứ tự cố định để tháng nào cũng soi đủ, không sót chỗ khuất. Chỉ nhìn và sờ mặt nhựa bằng mu bàn tay, không chọc vào lỗ cắm.
- Bếp: ổ cắm nồi cơm, ấm siêu tốc, lò vi sóng, tủ lạnh. Kéo nhẹ tủ lạnh ra nếu ổ nằm sau tủ, soi bằng đèn pin điện thoại.
- Khu giặt: ổ máy giặt, máy sấy. Đây là chỗ ẩm, nhìn kỹ vết gỉ ở chân phích cắm.
- Phòng khách: ổ kéo dài sau kệ tivi. Sờ mặt ổ khi đang dùng; ấm nhẹ là bình thường, nóng tới mức không giữ tay được là bất thường.
- Phòng làm việc: ổ kéo dài dưới gầm bàn, nơi dây hay bị ghế đè, chân đá vào.
- Phòng ngủ: ổ sạc ở đầu giường, ổ của quạt sưởi, máy sưởi dầu mùa lạnh.
- Nhìn dây: dọc từng đoạn dây có bị đè dưới chân tủ, kẹp sau cánh cửa, đóng đinh xuyên qua không.
- Ghi những gì thấy vào sổ: ổ nào nóng, ổ nào lỏng, cái gì đã bỏ đi thay mới.
Tình huống điển hình: căn hộ hai phòng ngủ, bốn người, thường có khoảng sáu bảy ổ kéo dài và dăm sợi dây sạc. Vòng soi mất chừng mười lăm phút, làm cùng lượt với bấm thử chống giật và nhìn kim bình chữa cháy là gọn một buổi sáng đầu tháng.
Dấu hiệu một ổ cắm đã tới lúc thôi dùng
Mặt nhựa ngả vàng hoặc sạm quanh một lỗ cắm. Đó là dấu nhiệt: chỗ tiếp xúc trong ổ đã kém, sinh nóng mỗi lần dùng. Vết sạm không tự hết, chỉ lan rộng.
Phích cắm vào lỏng, lắc là tuột. Lá đồng bên trong đã mất độ đàn hồi. Tiếp xúc lỏng là tiếp xúc nóng. Ổ kéo dài thì bỏ, ổ âm tường thì báo thợ.
Mùi khét nhẹ khi cắm đồ công suất lớn. Nhiều người quen mùi này với ấm siêu tốc mới mua, nhưng ấm đã dùng lâu mà vẫn có mùi thì cần xem lại ổ, không phải ấm.
Tiếng lách tách hoặc tia lửa nhỏ khi cắm rút. Một chút tia lửa khi rút thiết bị đang chạy là có thể gặp; lách tách khi đang để yên là hỏng. Ngắt aptomat nhánh, rút ra, không dùng nữa.
Đèn báo trên ổ kéo dài chập chờn. Thường đi kèm công tắc hoặc tiếp xúc bên trong hỏng. Thay ổ.
Dây sạc nứt ở cổ, lộ sợi bên trong. Đây là chỗ hay gãy nhất vì bị bẻ gập khi nằm sạc. Dây đã lộ lõi thì bỏ, đừng quấn băng keo dùng tiếp.
Cách cắm làm ổ chết sớm: đổi thói quen trước khi đổi ổ
Phần lớn ổ kéo dài hỏng sớm vì cách dùng chứ không vì chất lượng. Những thói quen dưới đây rút tuổi thọ ổ đi rất nhanh, đổi được thì lịch thay giãn ra đáng kể:
- Cắm nồi cơm, ấm siêu tốc, lò vi sóng chung một ổ kéo dài rồi dùng cùng lúc. Đồ sinh nhiệt nên cắm thẳng vào ổ âm tường, mỗi thứ một ổ.
- Cắm ổ kéo dài nối tiếp vào một ổ kéo dài khác.
- Để ổ kéo dài còn cuộn dây tròn khi đang dùng đồ công suất lớn; dây cuộn tích nhiệt.
- Giấu ổ dưới thảm, dưới đệm, trong gầm sofa kín không thoát nhiệt.
- Rút phích bằng cách giật dây thay vì cầm thân phích.
- Để ổ dưới sàn nhà tắm, ban công, gần chậu rửa, chỗ nước bắn tới.
- Dùng máy sưởi, quạt sưởi qua ổ kéo dài suốt đêm mùa lạnh.
Nếu nhà cần cắm nhiều đồ công suất lớn ở một góc bếp mà không đủ ổ âm tường, đó là việc nhờ thợ điện đi thêm ổ, không phải việc mua thêm ổ kéo dài.
Nhà cũ, nhà thuê và phần việc của thợ điện
Nhà xây đã lâu thường có hai vấn đề chồng nhau: ổ âm tường ít nên ổ kéo dài phủ khắp, và dây điện trong tường đã già. Lượt soi hằng tháng của bạn chỉ chạm tới phần nổi. Phần chìm trong tường cần thợ điện kiểm bằng dụng cụ đo, mốc tham khảo là khoảng 2–3 năm một lần, nhà trên 15–20 năm hoặc nhà đã sửa chữa chắp vá nhiều lần thì dày hơn.
Một lần thợ kiểm ổ cắm làm đúng thường gồm: tháo mặt các ổ hay dùng ra xem đầu dây có sạm không, siết lại, thay ổ âm tường đã lỏng, đo xem ổ có dây tiếp địa đúng không ở khu máy giặt, bình nóng lạnh, và báo những đoạn dây nên thay. Bạn nên hỏi: "Anh chị chỉ giúp nhà mình chỗ nào nóng, chỗ nào cũ phải thay trước, chỗ nào để được." Câu trả lời có thứ tự ưu tiên giúp bạn chia việc theo khả năng.
Người thuê nhà không tự sửa ổ âm tường, nhưng có quyền và nên báo chủ nhà khi thấy ổ nóng, lỏng, sạm. Chụp ảnh, ghi ngày, gửi bằng tin nhắn để có dấu vết. Ổ kéo dài do người thuê tự mang tới thì là trách nhiệm của người thuê: mua loại có công tắc và cầu chì, không dùng ổ trôi nổi không rõ nguồn.
Lịch dày lên theo mùa và theo hoàn cảnh
Mùa lạnh miền Bắc. Máy sưởi dầu, quạt sưởi, chăn điện, bình nóng lạnh chạy cùng lúc, ổ cắm và dây chịu tải nặng nhất năm. Trong những tháng này, soi các ổ phòng ngủ khoảng mỗi tuần, nhất là ổ cắm máy sưởi chạy qua đêm. Không cắm máy sưởi qua ổ kéo dài.
Mùa nồm, mùa mưa. Hơi ẩm đọng trên mặt ổ cắm, nhất là ổ sát nền tầng trệt và ổ ban công. Lau khô mặt ổ bằng khăn khô sau khi ngắt điện ở thiết bị, và để ý aptomat chống giật có nhảy vặt không.
Mùa nắng nóng. Điều hoà, quạt, tủ lạnh chạy liên tục. Ổ cắm của tủ lạnh và tủ đông nằm sau tủ, nóng sẵn vì hơi từ dàn tản nhiệt, nên kéo tủ ra soi một lần đầu mùa.
Nhà có trẻ nhỏ. Ổ kéo dài dưới sàn là thứ trẻ bò tới đầu tiên. Thêm vào vòng soi tháng việc kiểm nắp che lỗ cắm còn đủ, ổ kéo dài đã được đặt lên cao hoặc cố định vào mặt sau đồ đạc.
Nhà làm việc tại nhà. Một góc bàn có máy tính, màn hình, đèn, sạc, đôi khi thêm máy in và ấm đun nước. Dồn hết vào một ổ kéo dài là chuyện thường gặp; tách ấm đun nước ra ổ âm tường riêng và soi ổ bàn làm việc mỗi tháng.
Ghi sổ và những thứ không cần làm
Sổ cho ổ cắm không cần chi tiết từng chiếc. Đánh số các ổ kéo dài bằng một mẩu băng dính màu, ghi trong sổ: số, đặt ở đâu, cắm gì, ngày mua. Mỗi tháng sau vòng soi, ghi một dòng chung, chỉ ghi kỹ những cái bất thường. Ổ âm tường thì ghi theo phòng, đánh dấu cái nào đã báo thợ.
Những thứ thừa: thay toàn bộ ổ kéo dài mỗi năm dù chưa có dấu hiệu gì; mua thiết bị đo điện về tự đo ổ âm tường khi không biết đọc kết quả; tháo mặt ổ âm tường ra "xem cho biết". Những việc đó hoặc tốn tiền vô ích, hoặc nguy hiểm.
Thứ không nên tiết kiệm: một ổ kéo dài đã sạm. Ổ mới rẻ hơn nhiều so với bất cứ thứ gì có thể cháy theo nó. Bỏ ổ cũ thì cắt đứt dây trước khi vứt, để không ai nhặt lại dùng.
Câu hỏi thường gặp
Ổ cắm kéo dài dùng bao lâu thì nên thay?
Không có hạn in sẵn. Ổ cắm đồ sinh nhiệt như nồi cơm, ấm siêu tốc thường nên thay sau khoảng 1–2 năm, ổ cho tivi, máy tính khoảng 3–4 năm. Thay ngay khi thấy nhựa sạm, phích lỏng, ổ nóng bất thường hoặc đèn báo chập chờn.
Ổ cắm hơi ấm khi đang dùng có sao không?
Ấm nhẹ khi đang chạy đồ công suất lớn là có thể gặp. Nóng tới mức không giữ tay được, có mùi khét hoặc tiếng lách tách là bất thường: rút thiết bị ra, ngừng dùng ổ đó, ổ âm tường thì gọi thợ điện kiểm.
Có nên cắm nồi cơm và ấm siêu tốc chung một ổ kéo dài không?
Không nên dùng cùng lúc. Đồ sinh nhiệt tiêu thụ điện lớn, dồn vào một ổ kéo dài làm ổ nóng và chóng hỏng. Mỗi thứ nên cắm thẳng vào một ổ âm tường; thiếu ổ thì nhờ thợ điện đi thêm.
Dây sạc điện thoại bị nứt vỏ có dùng tiếp được không?
Không nên. Vỏ nứt ở cổ dây là chỗ lõi dễ gãy và nóng lên khi sạc. Quấn băng keo chỉ che đi chứ không sửa được. Thay dây mới và tập thói quen không bẻ gập dây khi vừa sạc vừa dùng.
Ổ cắm âm tường bị lỏng thì tự thay được không?
Nên để thợ điện làm. Thay ổ âm tường cần ngắt đúng mạch, tháo đấu dây và siết đầu dây đúng cách. Người thường chỉ nên ngừng dùng ổ đó, ghi lại vị trí và báo thợ, người thuê nhà thì báo chủ nhà.
Bao lâu nên soi ổ cắm và dây điện trong nhà một lần?
Ổ hay dùng nên soi khoảng mỗi tháng, ổ ít dùng khoảng 6 tháng. Dây điện trong tường và ổ âm tường thì nhờ thợ điện kiểm tổng khoảng 2–3 năm, nhà cũ hoặc nhà sửa chắp vá nhiều lần thì dày hơn.